| ÖZET: Trabzon İçmesuyu ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’nce bazı yapım işlerinde gerekli projelerin hazırlanmadan ihaleye çıkılması ve ihale dokümanında öngörülen işlerden farklı imalatlar yapılması tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinde, yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamayacağından bahs edilmektedir. Bu nedenle, mevzuatında belirtilen istisnalar dışında gerekli projeler hazırlanmadan ihaleye çıkılması gerektiği değerlendirilmektedir. Gerekli projelerin hazırlanmaması ve ihale dokümanında öngörülen işlerden farklı imalatlar yapılması sonucu olarak da rekabet engellenmiş ve kamu kaynaklarının verimli kullanılamamasına sebebiyet verilmiştir. |
BULGU: Bazı Yapım İşlerinde Gerekli Projeler Olmaksızın İhaleye Çıkılması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Trabzon İçmesuyu ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’nce yapılması öngörülen bazı yapım işlerinde gerekli olan projelerin hazırlanmadığı, buna rağmen ihaleye çıkıldığı, ihale dokümanında öngörülen işlerden farklı imalatlar ve öngörülenden farklı miktarlarda imalatların yapıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde;
“Ön proje: Belli bir yapının kesin ihtiyaç programına göre; gerekli arazi ve zemin araştırmaları yapılmadan, bilgilerin halihazır haritalardan alındığı, çevresel etki değerlendirme ve fizibilite raporları dahil elde edilen verilere dayanılarak hazırlanan plân, kesit, görünüş ve profillerin belirtildiği bir veya birkaç çözümü içeren proje,
Kesin proje: Belli bir yapının onaylanmış ön projesine göre; mümkün olan arazi ve zemin araştırmaları yapılmış olan, yapı elemanlarının ölçülendirilip boyutlandırıldığı, inşaat sistem ve gereçleri ile teknik özelliklerinin belirtildiği proje,
Uygulama projesi: Belli bir yapının onaylanmış kesin projesine göre yapının her türlü ayrıntısının belirtildiği proje,”
olarak tanımlanmıştır.
Bu tanımlamalara göre; yukarıda yazılı olanlar, belli bir yapının en basit ve ayrıntısız halinden başlayarak, en ayrıntılı halini gösteren ön, kesin proje ve uygulama projesi olarak tanımlanabilir.
Yine 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinde;
c) Yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz. İhale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Uygulama projesi bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılması zorunludur. Ancak, doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan yapım işlerinde ön veya kesin proje üzerinden, her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, yapım işlerinde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir.
Bu hükme göre; uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz. Bununla beraber, ön projeyle ihaleye çıkabilmek için ihale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özellikler gerekli olan netlikte belirlenememeli ya da doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunamamalıdır. Kesin projeyle ihaleye çıkabilmek içinse, yukarıda yazılı olan ön projeyle ihaleye çıkabilme şartları yeterli olduğu gibi ayrıca her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gereken veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerini muhtemel olan yapım işlerinin mevcudiyeti gerekir.
Yapılan incelemelerde ise örnek olarak;
“İlçeler (Trabzon) Depo İzolasyon ve Genel Bakım İnşaatı Yapım İşi”nde; İmalata ilişkin ihale dokümanında herhangi bir proje yoktur. İşin Sözleşme Bedeli 1.498.900,00 TL olup, 1.204.769,75 TL imalat yaptırılmıştır. 405.155,73 TL, yani takriben sözleşme bedelinin üçte biri yeni fiyat yaptırılarak harcanmıştır. Teklif alınan 95 iş kaleminin 43 tanesi hiç kullanılmamıştır.
“Trabzon İli Çaykara İlçesi Uzungöl Mahallesi Kanalizasyon İnşaatı Yapım İşi”nde; Kanalizasyon şebeke hattı imalatlarına ilişkin herhangi bir proje yoktur. Ayrıca bu imalatlar hiç yaptırılmamıştır. İşin Sözleşme Bedeli 1.982.601,40 TL olup, 1.649.658,28 TL imalat yaptırılmıştır. Teklif alınan 17 iş kaleminin 12 tanesi hiç kullanılmamıştır. İki tanesi öngörülenden çok daha az kullanılmıştır. Bu 14 imalatın toplam sözleşme bedeli 399.601,40 TL olup, sadece 9.855,00 TL harcama yapılmıştır. Diğer bir ifadeyle sözleşmenin takriben yüzde yirmi beşi olmasına rağmen, sözleşme bedelinin binde beşi harcanmıştır.
Gerekli projeleri olmadan ihaleye çıkılması, ihale dokümanında öngörülen işlerden farklı imalatlar ve imalatların öngörülenden farklı miktarlarda yapılması sonucu olarak da 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5′ inci maddesinde yer alan “İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” hükmüne aykırı olarak, rekabet engellenmiş ve kamu kaynaklarının verimli kullanılamamasına sebebiyet verilmiştir. Yapım işlerinde gerekli olan projeler hazırlanmadan mevzuatında belirtilen istisnalar dışında ihaleye çıkılmaması gerektiği değerlendirilmektedir.