Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Paylarına İlişkin Muhasebe Kayıtlarının Tam ve Doğru Olarak Yapılmaması (Sayıştay)

BULGU: Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Paylarına İlişkin Muhasebe Kayıtlarının Tam ve Doğru Olarak Yapılmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

Kültür varlıkları katkı payı tahakkuk kayıtlarının eksik yapıldığı, 2023 yılında ve önceki yıllardan gelen tahakkuk artığı bulunduğu halde söz konusu tutarların muhasebe sistemi içerisinde izlenmediği, bu payların banka hesabına yatırılmasıyla birlikte emanet hesaplarında takibinin yapıldığı görülmüştür.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12’nci maddesinin altıncı ve devamında ki fıkralarında; Belediye ve il özel idarelerinin görev alanlarında kalan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılmak üzere 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 8’inci ve 18’inci maddeleri uyarınca tahakkuk eden emlak vergisinin %10’u oranında Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Katkı Payı tahakkuk ettirilerek, emlak vergisi ile birlikte tahsil edileceği; taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı olarak tahsil olunan miktarların tahsil edildiği ayı takip eden ayın onuncu günü akşamına kadar il özel idarelerine, il özel idaresi bulunmayan illerde Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına bir bildirim ile beyan edilerek aynı süre içinde ödeneceği; tahsil ettikleri katkı payını zamanında yatırmayan belediyelerden, bu katkı paylarının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre gecikme zammı uygulanarak tahsil edileceği; talep edilmesi halinde, katkı paylarını zamanında ödemeyen belediyelerin İller Bankası payından kesinti yapılmak suretiyle de söz konusu katkı paylarının tahsil edilebileceği belirtilmiştir.
6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un “Çeşitli hükümler” başlıklı 3’üncü maddesinde ise; 2863 sayılı Kanun’un 12’nci maddesi kapsamında il özel idarelerince kullanılan haklar ve yetkiler ile yürütülen görevlerin, il özel idaresi bulunmayan illerde Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığınca kullanılacağı ve yürütüleceği hüküm altına alındığından yapılan bu düzenleme ile birlikte büyükşehirlerde ilçe belediyelerince tahsil edilen taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payının Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarına gönderilmesi gerekmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığının “YİKOB alacakları” konulu, 2016/3 Seri Numaralı Tahsilat İç Genelgesi’nde, YİKOB’ların kamu tüzel kişiliği haiz özel bütçeli kamu idaresi oldukları gerekçesiyle tahsil edilen kültür varlıkları katkı paylarının gelir olarak kaydedilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuatlar birlikte değerlendirildiğinde, taşınmaz kültür varlıkları katkı paylarına ilişkin tüm hak ve yetkilerin YİKOB’lara verildiği, taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payının, genel bütçenin dışında özel bütçeli kamu tüzel kişisi olarak YİKOB tarafından takip ve tahsil edilmesi ve gelir kaydedilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 86’ncı maddesinde, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabının, mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen faaliyet alacakları ile bu alacaklardan yapılan tahsilat ve terkinlerin izlenmesi için kullanılacağı; 87’nci maddesinde, ilgili mevzuatı uyarınca diğer kamu idarelerinden alınması gereken payların tahakkuk ettiğinde gelirlerden alacaklar hesabına kaydedileceği ifade edilmiştir. 88 inci maddesinde ise hesabın işleyişine ilişkin açıklamalar yapılmış olup; gelir tahakkuk tutarlarının bu hesaba borç, 600- Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği, bu hesapta kayıtlı tutarlardan mali yılsonuna kadar tahsili gerekenlerden tahsil edilemeyen tutarların, mali yılsonunda takibat servisine devredilerek bu hesaba alacak, 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelenme neticesinde; 2023 yılı içerisinde bildirime konu olan ve 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabında izlenmesi gereken taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payı tutarının 32.771.719,44 TL olduğu; ilgili birimce aylık tahakkuk tutarları muhasebe birimine bildirilmediğinden tahakkuk kayıtlarının öncelikle yapılamadığı, ancak tahsilat yapıldığında, tahsilat kayıtlarıyla birlikte tahakkuk kayıtlarının yapıldığı anlaşılmıştır. Bu durumda, 32.771.719,44 TL’lik tutarın 26.954.979,01.-TL’lik kısmı tahsil edilmiş ve bu tutar kadar kısmın tahakkuk kaydı yapılmış kalan 5.816.740,43 TL’lik kısma ilişkin herhangi bir muhasebe kaydı yapılmamış olup bu tutar ilgili birim kayıtlarında izlenmektedir.
Yukarıda belirtilen mezkûr Yönetmelik hükmü gereğince, 120 Gelirlerden Alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan mali yılsonuna kadar tahsili gerekenlerden tahsil edilemeyen tutarların, mali yılsonunda takibat servisine devredilerek bu hesaba alacak, 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına borç kaydedilmesi gerekmektedir. 2023 yılı sonu itibariyle kalan 5.816.740,43 TL’nin yanı sıra, önceki yıllardan gelen ve ilgili birimce takibinin yapılıp muhasebe kayıtlarında yer almayan henüz tahsil edilmemiş 34.126.950,38TL olmak üzere toplam 39.943.690,81 TL’nin 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında izlenmesi gerekirken bu yönde bir muhasebe kaydı yapılmamıştır.
Diğer taraftan katkı payı tutarlarının tahakkukunda, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı ile birlikte 600 Gelirler Hesabına da kayıt yapılması gerekmektedir. Ancak muhasebe birimince tahsilatla birlikte yapılan tahakkuk kayıtlarının karşılığında, 600 Gelirler Hesabı yerine 333 Emanetler Hesabına kayıt yapılmakta, bu paylardan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi için yapılan ödemeler esnasında ise emanet hesaplarından çıkış yapılarak söz konusu tutar kadar gelir kaydı yapılmaktadır. 2023 yılı sonu itibariyle tahsil edilen ve henüz harcanmayan 60.435.565,61 TL, 600 Gelirler Hesabına kaydedilmesi gerekirken 333 Emanetler Hesabına kaydedilmiştir. Bu durum Başkanlığın kendi gelirini emanet olarak göstermesine neden olmaktadır.
Kamu idaresi cevabında, bulguda belirtilen 39.943.690,81 TL’nin 30.04.2024 tarih ve 2328 nolu yevmiye kaydı ile 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına kaydedildiği ifade edilmiştir.
Taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı paylarının tahakkuk ve tahsiline ilişkin muhasebe kayıtlarının yukarıda açıklandığı şekliyle Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili hükümlerine uygun yapılmaması, mali tabloların doğru ve güvenilir bilgi sunmasına engel teşkil etmektedir. Bu itibarla, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabına 5.816.740,43 TL, 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına 39.943.690,81TL, 600 Gelirler Hesabına 60.435.565,61 TL noksan; 333 Emanetler Hesabına 60.435.565,61TL fazla kayıt yapılması, belirtilen tutarlar kadar bilanço ve faaliyet sonuçları tablosunda hataya neden olmuştur.