Jeotermal İdare Payına Esas Gayrisafi Hasılatın Hesaplanmasında Uygulama Birliği Olmaması (Sayıştay)

BULGU: Jeotermal İdare Payına Esas Gayrisafi Hasılatın Hesaplanmasında Uygulama Birliği Olmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

Jeotermal kaynağın/akışkanın doğrudan ve/veya dolaylı kullanıldığı ruhsat sahibine ait işletmenin ve ilaveten kira sözleşmesi ile bir bedel karşılığında faaliyet gösteren tesislerin gayrisafi hasılat ve idare payı tutarlarının hesaplanmasında uygulama birliği olmadığı görülmüştür.
5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu’nun “Devir, sicil, ihale, harç, teminat ve idare payı” başlıklı 10’uncu maddesinin 1’inci fıkrasında; Akışkanın; doğrudan ve/veya dolaylı olarak seralarda, elektrik üretimi ve konut ısıtmasında kullanıldığı tesislerde gayrisafi hasılatının %1’i tutarında idare payının her yıl haziran ayı sonuna kadar ödeneceği; Tahsil edilen tutarın beşte birinin, idare tarafından, kaynağın bulunduğu büyükşehirlerde ilçe belediyesi olmak üzere ilgili belediye veya köy tüzel kişiliğine on iş günü içinde ödeneceği, Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarının idare payından kalan kısmı genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere İçişleri Bakanlığı merkez muhasebe birimi hesabına aktaracağı, gelir kaydedilen tutarlar karşılığını, Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarına aktarılmak üzere İçişleri Bakanlığı bütçesine ödenek eklemeye İçişleri Bakanı’nın yetkili olduğu ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un Tanımlar başlıklı 3’üncü maddesinde de Gayrisafi hasılat; işletmenin toplam yıllık cirosu olup, işletmelere ait tahakkuk eden her türlü mal ve hizmet satış bedelleri, faizler ile yapılan kiralamaların dahil olduğu miktar olarak tanımlanmıştır.
Kanun’da yapılan gayrisafi hasılat ve idare payına ilişkin düzenlemelere ilişkin olarak, 11.12.2007 tarih ve 26727 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin Tanımlar başlıklı 4’üncü maddesinde de;
İdare; Büyükşehirlerde Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları, büyükşehir belediyesi bulunmayan illerde ise il özel idareleri,
Gayrisafi hâsılat, kaynaklardan sınai ve/veya ticari ciro oluşturmak üzere yararlanan işletmenin kaynaklarla ilgili toplam yıllık cirosu olup, tesislere ait tahakkuk eden her türlü mal ve hizmet satış bedelleri, faizler ile kira gelirlerinin dahil olduğu miktar,
İdare payı ise, akışkanın doğrudan ve/veya dolaylı kullanılmasına bağlı olarak, ruhsat sahibi ve/veya sözleşmeler yoluyla kaynağı kullanan gerçek ve tüzel kişilerce idareye ödenen pay,
Olarak belirtilmiştir.
Bahsi geçen Yönetmelik hükümlerine göre, “Gayrisafi hasılat”; ruhsat sahibinin ve/veya sözleşmeler yoluyla sınai ve/veya ticari ciro oluşturmak üzere kaynağı kullanan diğer gerçek ve tüzel kişilerin kaynaklarla ilgili tüm faaliyetleri sonucunda elde edilen toplam yıllık ciro olup, tesislere ait tahakkuk eden her türlü mal ve hizmet satış bedelleri, faizler ile kira gelirlerinin dâhil olduğu miktarı ifade etmektedir.
Söz konusu yasal düzenlemeler ile, jeotermal kaynakların, doğal mineralli sular ile Kanun’a tabi gazların doğrudan veya dolaylı olarak kullanıldığı tesislerde, ruhsat sahibinin ve/veya sözleşmeler yoluyla kaynağı kullanan gerçek ve tüzel kişilere ait işletme ve tesislerin kaynaklarla ilgili tüm faaliyetlerinden elde edilen yıllık toplam cirosunu gösteren gayrisafi hasılat tutarı üzerinden hesaplanan payın idareye ödenmesi öngörülmüştür.
Örneğin, jeotermal kaynağın doğrudan kullanıldığı bir elektrik üretim tesisi ya da sera işletmesinde; gayrisafi hasılat işletmenin kaynaklardan elde edilen toplam yıllık cirosu olup, tesislere ait tahakkuk eden her türlü mal ve hizmet satış bedelleri, faizler ile kira gelirlerinin dâhil olduğu miktardır. İdare payı ise, ruhsat sahibinin ve/veya sözleşmeler yoluyla kaynağı kullanan gerçek ve tüzel kişilere ait işletme ve tesislerin kaynaklarla ilgili gayrisafi hasılatın %1’i kadardır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca, idare payının tam olarak tahsil edilebilmesi, kaynaklarla ilgili tahakkuk eden her türlü mal ve hizmet satış bedelleri, faiz ve kira gelirlerinin tutarının tam ve doğru belirlenmesine bağlıdır.
Manisa Yatırım ve İzleme Koordinasyon Başkanlığı’nda, söz konusu idare payının belirlenmesine münhasır olarak düzenlenen Yeminli Mali Müşavir raporlarında belirtilen gayrisafi hasılat tutarlarının esas alındığı ve bu tutar üzerinden hesaplanan %1 idare payının tahsil edildiği anlaşılmıştır. Yapılan incelemede, idare payına ilişkin Yeminli Mali Müşavir raporlarında yer verilen hesaplama cetvellerinde;
• Brüt satışlara tüm aylara ilişkin tahakkukların dahil edilmediği,
• Elektrik iç tüketim giderlerinin brüt satışlardan düşüldüğü,
• Kaynakların kullanımıyla elde edilen gelir niteliğinde olmasına rağmen bazı gelirlerin brüt satışlardan düşüldüğü,
• İlgili Kanun ve Yönetmelikte idare payının hesaplanmasında gayrisafi hasılatın
(Brüt satışlar, faiz ve kira gelirleri toplamı) esas alınacağı hüküm altına alınmasına karşılık, Enerji Piyasaları İşletme A.Ş tarafından kesilen fiyat farklarının (Dengeleme Tutarı) “Satıştan İadeler” ve “Diğer İndirimler” olarak brüt satışlardan düşüldüğü,
• Kaynakların kullanımıyla ilgili “Diğer Gelirler” in gayrisafi hasılata dahil edilmediği,
• 5686 sayılı Kanun’un “Gayrisafi hasılat” tanımını geniş bir şekilde
“.işletmenin toplam yıllık cirosu…” olarak yapmasına karşılık Yönetmelik’in
“dişletmenin kaynaklarla ilgili toplam yıllık cirosu…” olarak daraltmasının çelişki içerdiği ve uygulamada tereddütlere neden olduğu,
Görülmüştür.
Dolayısıyla, işletme projesinde söz konusu kaynak kullanılarak üretim yapılacağı belirtilen tesislerde gerek jeotermal işletme ruhsat sahibinin ve gerekse sözleşmeler yoluyla kaynaklardan sınai ve/veya ticari ciro oluşturmak üzere yararlanan gerçek ve tüzelkişilerin; kaynaklarla ilgili olarak elde edilen ve toplam yıllık ciroyu oluşturan her türlü mal ve hizmet satış bedelleri, faizler ve kira gelirleri toplamının, diğer bir ifadeyle gayrisafi hasılatının ve idare payı tutarının hesaplanmasında uygulama birliği olmadığı tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, gayrisafi hasılat ve idare payının tam ve doğru bir şekilde belirlenebilmesi için;
İdare payının tespit edilmesine münhasır olmak üzere bir yeminli mali müşavir raporu düzenlenmiş ise, İdare tarafından söz konusu raporda tespit edilen gayrisafi hasılatın mevzuatında belirlendiği üzere kaynaklarla ilgili olarak elde edilen toplam ciroyu kapsayıp kapsamadığını kontrol etmek üzere, ilgililerden kurumlar vergi beyannamesi ekleri olan bilanço, gelir tablosu ile birlikte gerek görülmesi halinde ayrıntılı mizan cetvellerinin temin edilmesi,
Gayrisafi hasılat hesaplamasının sistematik bir hale getirilerek, işletmeden işletmeye farklılık arz etmeyecek şekilde standart bir yapıya kavuşturulması ve bu bağlamda uygulama birliğini sağlamaya yönelik gerekli yasal düzenlemelerin tesis edilmesi,
Gayrisafi hasılata ilişkin Kanun ve Yönetmelik’teki kapsam farklılığının yapılacak yasal düzenleme ile giderilerek, uygulamada yaşanılan tereddütlerin önüne geçilmesi
Gerekmektedir.