Kültür Varlıkları Katkı Paylarının Tahakkuk Kayıtlarının Yapılamaması ve Tahsilat Sonrası Bütçe Geliri Olarak Gösterilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Kültür Varlıkları Katkı Paylarının Tahakkuk Kayıtlarının Yapılamaması ve Tahsilat Sonrası Bütçe Geliri Olarak Gösterilmemesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Belediyelerce kültür varlıkları katkı payı olarak tahsil olunan tutarların Kuruma bildirilmesi sonrası tahakkuk esaslı muhasebe gereği yapılması gereken tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı, bu payların banka hesabına yatırılmasıyla birlikte gelir hesabına alınmayıp 333 Emanetler hesabında izlendiği tespit edilmiştir.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na göre, belediyelerin ve il özel idarelerin görev alanlarında kalan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılmak üzere 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu uyarınca mükellefler adına tahakkuk eden emlak vergisinin %10’u nispetinde taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı tahakkuk ettirilmekte ve ilgili belediyesince tahsil edilmektedir. Yine aynı Kanun uyarınca, belediyece taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı olarak tahakkuk ettirilen bu tutarlardan tahsil olunanların tahsil edildiği ayı takip eden ayın onuncu günü akşamına kadar il özel idarelerine bir bildirim ile beyan edilerek aynı süre içinde ödenmesi gerekmektedir.
Kültür varlıkları payının takip ve tahsil işlemleri ile gelir kayıtlarının nasıl yapılacağı Muhasebe Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Anılan Yönetmelik’in “Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 87’nci ve “Hesabın işleyişi” başlıklı 88’inci maddelerinde 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabına ilişkin işlemleri açıklanmıştır.
Yönetmelik hükmüne göre gelirler belediyeler tarafından bildirildiğinde, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak; tahakkuk eden gelirler tahsil edildiğinde ise 102 Banka Hesabına borç, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilmeleri, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabında kayıtlı tutarlardan mali yılsonuna kadar tahsil edilemeyen tutarların ise 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına devredilmesi gerekmektedir. Gelir ve giderlerin tahakkuk ettirildikleri yılın hesaplarında gösterilmesi, bütçe işlemlerinin ise nakit esasında muhasebeleştirilmesi tahakkuk esaslı muhasebe sisteminin gereğidir.
Ancak, uygulamada belediyelerce katkı payı olarak tahsil olunan tutarların Kuruma bildirilmesi sonrasında yapılması gereken tahakkuk kayıtları yapılmamakta, paylardan nakden gönderilen tutarlar 102 Banka Hesabına borç ve 333 Emanetler Hesabına alacak kaydedilmektedir. Kültür varlıkları ile ilgili projeler Vali tarafından onaylandığında da proje tutarı kadar kültür varlıkları payı 333 Emanetler Hesabına borç kaydedildiği, faaliyet gelir ve gider ile bütçe gelir ve gider hesaplarının kullanılmadığı görülmüştür.
Belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca belediyelerin emlak vergisi gelirlerinden taşınmaz kültür varlıklarının korumasına katkı payı adı altında toplanarak Kurumun emanet hesabında izlenen tutarların temel muhasebe kavramlarına uygun olarak tahakkuk kayıtlarının yapılması ve tahsilat işleminin yapılmasıyla bütçe geliri yapılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede; 2005-2023 yılları arasını kapsayan dönemde belediyeler tarafından Aksaray İl Özel İdaresine gönderilmeyen kültür varlıkları katkı payının 2023 yılsonu itibariyle toplam 749.824,59 TL olduğu, İdare tarafından aynı dönemde toplam 17.625.674,09 TL tahsilat yapıldığı, yapılan tahsilatlardan 12.715.975,35 TL’nin harcandığı ve kalan kültür varlıkları katkı payının 4.909.698,74 TL olduğu görülmüştür.
Kamu İdaresi tarafından, belediyelerden kültür varlıkları katkı payı olarak tahsil olunan tutarların emanet hesaplarda tutulduğu, katkı payı olarak emanet hesabında tutulan tutarların proje sunan ilgili belediyeler tarafından ihale ve ödeme işlemlerinde kullanıldığı, İdare tarafından kullanılması öngörülen katkı paylarının ise gelir ve ek ödenek kaydının yapıldığı ifade edilmiştir.
Katkı paylarına ait tahakkuk ve tahsilat muhasebe kayıtlarının doğru yapılmaması Kurum mali tablolarında, 2023 yılı tahakkuk kayıtlarının yapılmaması nedeniyle 600 Gelirler Hesabı ve 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesaplarının 18.375.498,68 TL, 2023 yılı öncesi tahakkuk kayıtlarının yapılmaması nedeniyle de ilgili Öz Kaynak Hesaplarının 18.375.498,68 TL, 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabının 749.824,59 TL eksik ve 333 Emanetler Hesabının 4.909.698,74 TL fazla görünmesine neden olmaktadır.