Merkez İlçe Köylere Hizmet Götürme Birliği Üzerinden Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımı Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Merkez İlçe Köylere Hizmet Götürme Birliği Üzerinden Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımı Yapılması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

İdarenin köylere ilişkin faaliyetlerinde sevk ve idare etmek üzere merkez ilçe köylere hizmet götürme birliği ile yaptığı protokollere binaen ihaleye çıkılarak personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı yapıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin (e) fıkrasının birinci bendinde; İl özel idarelerinin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı veya niteliği itibariyle bu sonucu doğuracak şekilde alım yapamayacakları, buna imkan sağlayan diğer mevzuat hükümlerinin de uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır.
İl Özel İdarelerinin personel çalıştırılmasına dayalı hizmetleri nasıl gördüreceklerine ilişkin “İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar” 28.04.2018 tarih ve 30405 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Mezkûr Usul ve Esaslar’ın “Personel giderlerinin toplam giderler içindeki payına ilişkin üst sınır” başlıklı 5’inci maddesinde;
“(1) İdarelerin, şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderleri, idarenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını aşamaz. Bu oran büyükşehir belediyelerinde yüzde otuz olarak uygulanır. Yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar idare şirketlerine yeni personel alımı yapılamaz.
(2) Doğrudan hizmet alım sözleşmesi kapsamında çalışan işçi sayısı, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 24 üncü maddesine göre işçi statüsünde geçişe esas sözleşme kapsamında o iş için öngörülen işçi sayısını aşamaz. Ancak birinci fıkradaki oranın altında kalan idarelerin şirketleri; bu oranın aşılmaması kaydıyla, işten ayrılanların yerine ve iş artışının zorunlu olduğu durumlarda idarenin talebi üzerine yeni işçi alımı yapabilir. İdareler, belirlenen oranın aşılmaması kaydıyla personel çalıştırılmasına dayalı yeni hizmetlerini şirketlerine gördürebilir ve bu amaçla şirketler tarafından yeni işçi alımı yapılabilir.
(3) Birinci fıkrada belirlenen oranı aşan idareler tarafından İçişleri Bakanlığından izin alınmaksızın şirketlerine işçi alımı yapılamaz… ” hükümleri ile,
“Hizmetlerin gördürülmesi” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“(1) İl özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birlikleri, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle, doğrudan doğruya veya dolaylı olarak, birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait şirketlere gördürebilir.
(2) Belediye veya bağlı kuruluşlarından birinin sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketlerden; aynı belediye veya bağlı kuruluşları tarafından da ortaklık oranlarına bakılmaksızın doğrudan hizmet alımı yapılması mümkündür.” hükümleri yer almaktadır.
Mezkur hükümlerin birlikte değerlendirilmesi sonucunda, il özel idarelerin bütçelerinden personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı veya niteliği itibariyle bu sonucu doğuracak şekilde alım yapamayacakları, ancak belirlenen oran dahilinde kalmak şartıyla personel çalıştırılmasına dayalı yeni hizmet alımlarını doğrudan hizmet alımı suretiyle, doğrudan doğruya veya dolaylı olarak, birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketlere gördürebileceklerdir.
Ancak, idarenin iş ve işlemlerinin incelenmesi sonucunda, personel şirketindeki çalışanları dışında; merkez ve ilçe köylerde muhtelif yol ve diğer köylere ilişkin işlerde idare tarafından kullanılmak üzere, merkez ilçe köylere hizmet götürme birliği ile yapılan protokol kapsamında giderleri kendi bütçesinden karşılanmak üzere birlik üzerinden yapılan ihale ile personel çalıştırdığı tespit edilmiştir. Söz konusu birlik ile ilk protokol 2022 yılının sonunda yapılmış olup uygulama 2023 yılında da devam ettirilmiş devamında yine aynı birlik ile ilave bir protokol yapılarak ilave bir ihaleye daha ilgili birlik üzerinden çıkılmış ve bu uygulama kapsamında çalıştırılan personel sayısı arttırılmıştır. 2023 yılının sonuna gelindiğinde söz konusu 2 protokol kapsamında idarenin sevk ve idare ettiği toplam 125 çalışanı bulunduğu,yıl içerisinde bu sayının 175’e kadar çıktığı anlaşılmıştır. Ayrıca, yapılan ihaleler kapsamında idarenin köylere yönelik işleri dışında hizmet binalarındaki temizlik, büro, boya, vb. işlerde kullanmak üzere personel çalıştırdığı tespit edilmiştir.
Diğer taraftan, ilgili protokole binaen birlik üzerinden ihale edilerek idarenin sevk ve denetimi altında çalıştırılan söz konusu çalışanlara karşılık birliğe hakediş ödemeleri ile il özel idaresi bütçesi üzerinden ödenebilecek personel giderleri limiti ilgili Bakanlık (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı) izni olmaksızın dolaylı yoldan aşılmıştır. Aşağıda idarenin 2023 yılı sonu itibarıyla personel harcamaları ile protokol kapsamında çalıştırılan kişiler için ilgili birliğe ödenen tutarları da içeren tabloya yer verilmiştir.
Tablo 7: Birlik Üzerinden Yapılan Protokol Kapsamında Çalıştırılanlar Dahil Personel Giderleri Tablosu

Yukarıda yer alan tabloda da görüleceği üzere idare tarafından 2023 yılı sonunda ilgili protokole binaen merkez ilçe köylere götürme birliği üzerinden idarece çalıştırılan kişiler için yapılan ödemeler ile birlikte personel giderlerine ilişkin bütçeden ödenebilecek yüzde kırk oranındaki limit az da olsa dolaylı olarak aşılmıştır.
Sonuç olarak, İdarenin faaliyet alanı kapsamındaki söz konusu hizmetlerini, yukarıda yer verilen meri mevzuat hükümleri uyarınca bütçeden ödenebilecek personel giderlerine ilişkin limit de göz önüne alınarak personel şirketinden temin edilecek personel marifetiyle gördürmesi gerektiği düşünülmektedir.