Yapım İşi İhalelerinde İşlerin Sürelerinin Rekabeti Engelleyici Şekilde Kısa Belirlenmesi (Sayıştay)

BULGU: Yapım İşi İhalelerinde İşlerin Sürelerinin Rekabeti Engelleyici Şekilde Kısa Belirlenmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Gümüşhane İl Özel İdaresi tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında gerçekleştirilen yapım işi ihalelerinde, işlerin sürelerinin havanın fen noktasında çalışmaya uygun olmayan dönemi dikkate alınmaksızın belirlendiği ve daha sonrasında süre uzatımı verilerek işi alan yükleniciler lehine uygulamalar yapıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde idarelerin, ihalelerde rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği ve ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını sağlamakla sorumlu oldukları hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un “Kamu İhale Kurumu” başlıklı 53’üncü maddesinde, bu Kanun’un ve Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun uygulanmasına ilişkin standart ihale dokümanı, tip sözleşme, yönetmelik ve tebliğler çıkarmaya Kamu İhale Kurumu’nun yetkili olduğu açıkça belirtilmiştir.
Bu yetki çerçevesinde yayımlanan Yapım İşleri İhaleleri Yönetmeliği’nin “Sözleşme tasarısı” başlıklı 18’inci maddesinde idarelerin, sözleşme tasarısını bu Yönetmelik’in ekinde yer alan tip sözleşmeyi esas alarak hazırlayacakları ifade edilmiş ve tip sözleşmede boş bırakılan veya dipnota alınan hususların, işin özelliğine ve mevzuat hükümlerine aykırı olmayacak şekilde düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
Tip sözleşmenin “İşe başlama ve bitirme tarihi” başlıklı 9’uncu maddesinde aynen;
“9.1. Sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren (…) gün içinde Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine göre yer teslimi yapılarak işe başlanır.
9.2. Yüklenici taahhüdün tümünü, işyeri teslim tarihinden itibaren (…) gün içinde tamamlayarak geçici kabule hazır hale getirmek zorundadır. Sürenin hesaplanmasında; havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmayan dönemi ile resmi tatil günleri dikkate alındığından, bu nedenlerle ayrıca süre uzatımı verilmez.”
(…)
9.4. Bu işyerinde havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmadığı günler … tarihleri arasındaki … gündür. Ancak, işin bitiminde bu devre dikkate alınmaz ve İdare Yükleniciden teknik şartları yerine getirerek işi tamamlaması için bu dönemde çalışmasını isteyebilir.”
düzenlemesi mevcuttur.
Bu düzenlemeden de anlaşılacağı üzere tip sözleşmeye göre, havanın fen noktasında çalışmaya uygun olmayan günleri işin yapılacağı coğrafyanın durumuna göre sözleşme ile belirlenir ve bu günlerdeki kötü hava koşulları nedeniyle yükleniciye süre uzatımı verilmesi mümkün değildir. İdareler, işin tamamlanarak geçici kabule hazır hale getirilme süresini, havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmayan dönemi ile resmî tatil günlerini de dikkate alarak, iş için gerekli fiili gün sayısından daha uzun belirlemek durumundadırlar.
Gümüşhane İl Özel İdaresi tarafından gerçekleştirilen yapım işi ihalelerinin sözleşme tasarıları ve imalat süreçleri incelendiğinde, işlerin sürelerinin belirlenmesi sırasında havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmayan döneminin göz ardı edildiği, işlerin sürelerinin iş için gerekli fiili gün sayısı kadar belirlendiği, kötü hava şartlarında işlerin yaklaşık 2 ay durdurulması sureti ile fiilen süre uzatımı verildiği ve bu suretle ikinci paragrafa yer verilen ihalelere ilişkin temel ilkelerin ihlal edildiği tespit edilmiştir.
Tablo 6: Kötü Hava Şartları Öne Sürülerek Süre Uzatımı Verilen Örnek İşler

Yukarıdaki tabloda yer verilen 2023/44966 kayıt numaralı ihalede, yüksek rakımlı dağ köyleri arasında yapılacak iş için havanın fen noktasında çalışmaya uygun olmayan dönemi, ilgili coğrafyanın kendine has koşulları dikkate alınmaksızın 15 Aralık-15 Ocak tarihleri olarak belirlenmiştir. Oysa işe konu coğrafyada mayıs ayının ortalarına kadar çalışmanın mümkün olmadığı gerek geçmiş bilgi birikiminden ve gerekse de dosya eklerinde bulunan fotoğraflardan anlaşılmaktadır. Bu ihaleye ait sözleşmede havanın fen noktasında çalışmaya uygun olmayan döneminin 15.Aralık-15.Mayıs olarak belirlenmesi ve işin süresinin de bu tarihlerde çalışılmayacağı varsayımı ile 180 günden daha fazla öngörülmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
Diğer ihale olan 2022/1414746 kayıt numaralı ihalede ise havanın fen noktasında çalışılmayacak tarihleri olarak 20.Kasım-5.Nisan tarihleri arasındaki 135 gün belirlenmiş ve yüklenicinin taahhüdünü, işyeri teslim tarihinden (17.02.2023) itibaren 60 gün içinde tamamlayarak geçici kabule hazır hale getirmek zorunda olduğu ve bu 60 günlük sürenin hesaplanmasında, havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmayan dönemi dikkate alındığından, bu nedenle ayrıca süre uzatımı verilmeyeceği işe ilişkin sözleşmede hüküm altına alınmıştır. Söz konusu düzenlemeden anlaşıldığı üzere 17.02.2023-05.04.2023 tarihi arasındaki havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmayan 48 günü de dikkate alınarak bu iş için 60 günlük bir süre belirlenmiş ve 12 günlük fiili çalışma ile işin biteceği öngörülmüştür. Oysa İdare yetkilileri ile yapılan görüşmeler neticesinde bu iş için fiilen çalışma süresi olarak 60 günün öngörüldüğü, ihale dokümanının sehven bu şekilde hazırlandığı anlaşılmıştır.
Kamu idaresi tarafından bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve söz konusu sürelerin belirlenmesi noktasında mevzuata uygunluğun tesis edileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak ihalelerin, 4734 sayılı Kanun’da belirtilen temel ilkelere uygun bir suretle gerçekleştirilebilmesi için, ihale konusu işe ilişkin sürelerin mevzuatın öngördüğü şekilde;
rekabeti engellemeyecek, isteklilere eşit muameleyi garanti altına alacak, idareye olan güveni zedelemeyecek, ihtiyaçların uygun şartlarda ve zamanında karşılanmasını sağlayacak biçimde belirlenmesi gerekmektedir.