İl Özel İdaresine / İdaresince Tahsis Edilen Taşınmazların Muhasebe Kayıtlarında İzlenmemesi, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Yapılan Taşınmaz Tahsislerinde Süre Sınırına Uyulmaması (Sayıştay)

BULGU: İl Özel İdaresine / İdaresince Tahsis Edilen Taşınmazların Muhasebe Kayıtlarında İzlenmemesi, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Yapılan Taşınmaz Tahsislerinde Süre Sınırına Uyulmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

A) Mülkiyeti Hazineye ya da diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ait olup Kars İl Özel İdaresine tahsis edilen taşınmazlar ile mülkiyeti İl Özel İdaresine ait olup diğer kamu kurum ve kuruluşlarına tahsis edilen taşınmazların muhasebe kayıtlarında izlenmediği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 188’inci maddesinde 250 Arazi ve Arsalar Hesabına ilişkin olarak “Arazi ve arsalar hesabının, kamu idarelerinin her türlü arazi ve arsaları ile bunlardan tahsise konu edilenlerin izlenmesi için kullanılacağı” ifade edilmiş, “tahsise konu edilen arazi ve arsaların tahsis edilen kamu idaresine hizmet veren muhasebe birimince kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba borç, 500-Net Değer Hesabına alacak, tahsis edilen arazi ve arsalardan tahsisi kaldırılanların maliki kamu idaresinin muhasebe birimince bu hesaba borç ve 500-Net Değer Hesabına alacak kaydedileceği, tahsise konu edilen arazi ve arsaların tahsis eden kamu idaresine hizmet veren muhasebe birimince kayıtlı değer üzerinden bu hesaba alacak, 500-Net Değer Hesabına borç, tahsisli kullanılan arazi ve arsalardan tahsisi kaldırılanların tahsisli kullanan kamu idaresinin muhasebe birimince bu hesaba alacak ve 500-Net Değer Hesabına borç kaydedileceği” “Hesabın işleyişi” başlıklı 189’uncu maddesi 1’inci fıkrasında düzenlenmiştir.
Benzer şekilde Yönetmelik’in 192’nci maddesinde 252 Binalar Hesabına ilişkin olarak “Binalar hesabının, eklenti ve bütünleyici parçaları dâhil olmak üzere, kamu idarelerinin mülkiyetinde bulunan binalar ile bunlardan tahsise konu edilenlerin izlenmesi için kullanılacağı” ifade edilmiş, “tahsise konu edilen binaların tahsis edilen kamu idaresine hizmet veren muhasebe birimince kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba borç, 500-Net Değer Hesabına alacak kaydedileceği, varlığa ilişkin ayrılmış amortisman tutarının 500-Net Değer Hesabına borç, 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak kaydedileceği, tahsis edilen binalardan tahsisi kaldırılanların maliki kamu idaresinin muhasebe birimince bu hesaba borç, 500-Net Değer Hesabına alacak kaydedileceği, tahsise konu edilen binaların tahsis eden kamu idaresine hizmet veren muhasebe birimince kayıtlı değer üzerinden bu hesaba alacak, 500-Net Değer Hesabına borç kaydedileceği, varlığa ilişkin ayrılmış amortisman tutarının 500-Net Değer Hesabına alacak, 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç kaydedileceği, tahsisli kullanılan binalardan tahsisi kaldırılanların tahsisli kullanan kamu idaresinin muhasebe birimince bu hesaba alacak, 500-Net Değer Hesabına borç kaydedileceği” “Hesabın işleyişi” başlıklı 193’üncü maddesi 1’inci fıkrasında düzenlenmiştir.
Yönetmelik’in yukarıdaki hükümleri gereği; tahsise konu edilen arazi, arsa ve binalar gibi taşınmazların, taşınmazın niteliğine göre Mahalli İdareler Detaylı Hesap Planı’nda yer alan 250 Arazi ve Arsalar / 252 Binalar – 257 Birikmiş Amortismanlar hesapları ile 500 Net Değer hesaplarının alt detay kodlarına yapılacak muhasebe kayıtları ile tahsis eden ve tahsis edilen kurumlarca muhasebeleştirilerek ilgili hesaplarda izlenmesi gerekmektedir.
Uygulamada, aşağıdaki tablolarda gösterilen ve mülkiyeti Hazineye ya da diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ait olup Kars İl Özel İdaresine tahsis edilen taşınmazlar ile mülkiyeti Kars İl Özel İdaresine ait olup diğer kamu kurum ve kuruluşlarına tahsis edilen taşınmazların muhasebe kayıtlarında izlenmediği görülmüştür.
İdarece söz konusu hususa ilişkin olarak verilen cevapta, Kars İl Özel İdaresine tahsis edilen taşınmazlar ile mülkiyeti idareye ait olup diğer kamu kurum ve kuruluşlarına tahsis edilen taşınmazların idarenin mizanında 250 Arazi ve Arsalar ve 252 Binalar Hesaplarının ana kodları üzerinde toplu bir şekilde izlendiği ifade edilmiştir.
Tahsis edilen ve tahsisli kullanılan taşınmazların 250 Arazi ve Arsalar ve 252 Binalar Hesaplarının ana kodları üzerinde toplu bir şekilde izlendiği ifade edilmişse de böyle bir durum söz konusu değildir. İlgili taşınmazlar kurum mizanında bahse konu hesaplarda takip edilmemektedir.
Tablo 9: İl Özel İdaresi Mülkiyetindeki Taşınmazlardan Tahsis Edilenler

Tablo 10: Başka İdare/Kurum/Kuruluş Mülkiyetindeki Taşınmazlardan İl Özel İdaresine Tahsis Edilenler

Bu itibarla diğer idare, kurum ve kuruluşlar tarafından İl Özel İdaresine ya da İl Özel İdaresi tarafından başka idare, kurum ve kuruluşlara tahsis edilen yukarıdaki tablolarda gösterilen taşınmazların, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri doğrultusunda muhasebe kayıtlarına alınarak ilgili hesaplarda izlenmesi gerekmektedir.
B) İdare tarafından diğer kamu kurum ve kuruluşlarına yapılan bazı taşınmaz tahsislerinde 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nda öngörülen süre sınırına uyulmadığı görülmüştür.
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 64’üncü maddesinde “İl özel idarelerinin, il genel meclisi kararı üzerine yapacakları anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda; kendilerine ait taşınmaz malları, asli görev ve hizmetlerinde kullanılmak ve süresi yirmi beş yılı geçmemek üzere diğer kamu kurum ve kuruluşlarına tahsis edebilecekleri, tahsis süresi sonunda aynı esaslara göre yeniden tahsis yapılabileceği, taşınmazların tahsis amacı dışında kullanılması durumunda tahsis işleminin iptal edileceği, söz konusu taşınmazların aynı kuruluşlara kiraya da verilebileceği” hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un yukarıdaki hükümlerinden anlaşılacağı üzere il özel idarelerince, mülkiyetlerindeki taşınmazlar asli görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere diğer kamu kurum ve kuruluşlarına tahsis edilebilecektir. Ancak bunun için tahsisin, il özel idarelerinin görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda ve il genel meclisi kararı üzerine yapılacak anlaşmaya uygun olarak ve süresinin de 25 yılı geçmeyecek şekilde yapılması gerekmektedir. Yine, tahsis süresi sonunda aynı esaslara göre tahsisin yenilenmesi mümkün olup tahsis amacının dışında kullanılan taşınmazların tahsisleri iptal edilecektir. Tahsis edilen taşınmazların tahsis yerine aynı kurum ve kuruluşlara kiraya verilmesi de mümkündür.
Yukarıdaki ilk tabloda İl Özel İdaresi mülkiyetindeki taşınmazlardan diğer kamu kurum ve kuruluşlarına tahsis edilenler yer almakta olup, tahsise konu taşınmazlardan “süresiz” ve “kesin tahsis” şeklinde tahsisi yapılanlar olduğu görülmektedir. 5302 sayılı Kanun’un 64’üncü maddesinde ise, taşınmaz tahsislerinin “süresiz” ya da “kesin tahsis” şeklinde yapılabileceğine ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır.
İdarece söz konusu hususlarla ilgili olarak diğer kamu kurum ve kuruluşlarına süre sınırı gözetilmeksizin tahsis edilmiş olan taşınmazlara ilişkin tahsis sürelerinin düzeltileceği, bundan sonraki süreçte de taşınmaz tahsislerinin 25 yılı geçmeyecek şekilde yapılmasına titizlikle riayet edileceği ifade edilmiştir.
Bu itibarla İl Özel İdaresi tarafından diğer kamu kurum ve kuruluşlarına 5302 sayılı Kanun’un 64’üncü maddesine göre yapılacak taşınmaz tahsislerinin maddedeki 25 yıllık süre sınırına riayet edilerek yapılması, buna uygun olmayan tahsislerin iptal edilerek Kanun’a uygun şekilde yenilenmesi gerekmektedir.