Kayak Tesislerinin Hasılat Paylaşımı Suretiyle İşlettirilmesi İşi İçin Seçilen İhale ve Tahmin Edilen Bedel Hesaplama Yöntemlerinin Hatalı Olması (Sayıştay)

BULGU: Kayak Tesislerinin Hasılat Paylaşımı Suretiyle İşlettirilmesi İşi İçin Seçilen İhale ve Tahmin Edilen Bedel Hesaplama Yöntemlerinin Hatalı Olması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğünce Kars İl Özel İdaresine kesin tahsisleri yapılan Kars Sarıkamış Kış Sporları Turizm Merkezi kapsamındaki mekanik tesis hatları, sandalye park alanları ve kafeteryaların işlettirilmesi için yapılan hizmet alımı ihalesinde ihale dokümanını oluşturan belgelere göre alınacak hizmet kayak tesislerinin bütünüyle ihale üzerinde kalan istekli tarafından işletilmesi ve elde edilecek yıllık hasılatın belli bir oranının idareye aktarılması olmasına rağmen, ihalenin, tesisler idare tarafından işletilecekmiş gibi hareket edilerek söz konusu tesislerde ihtiyaç duyulan bir kısım personelin temini için (personel çalıştırılmasına dayalı bir hizmet alımı gibi değerlendirilerek tesislerde ihtiyaç duyulan 14 personelin teminine yönelik) yapıldığı, yaklaşık maliyetin buna göre hesaplandığı (ihale kapsamında çalıştırılacak 14 personelin maliyeti) ve tekliflerin de birim fiyat üzerinden buna göre alınarak işin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 45’inci maddesinde yazılı açık teklif usulü (açık eksiltme usulü) ile ihalesinin yapıldığı görülmüştür.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde “Tahmin edilen bedel” “İhale konusu olan işlerin tahmin edilen bedeli ve yapım işlerinde keşif bedeli” şeklinde tanımlanmış, “Tahmin edilen bedelin tespiti” başlıklı 9’uncu maddesinde “Tahmin edilen bedel, idarelerce tespit edilir veya ettirilir. İşin özelliğine göre gerektiğinde bu bedel veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatlar belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulur. Tahmin edilen bedel, bunun dayanaklarının da eklendiği bir hesap tutanağında gösterilir ve asıl evrak arasında saklanır. Bu bedel gerektiğinde ihale komisyonlarınca tahkik ettirilir.” denilmiştir.
Kanun’un “Uygun bedelin tespiti” başlıklı 28’inci maddesinde “uygun bedelin; artırmalarda, tahmin edilen bedelden aşağı olmamak üzere teklif edilen bedellerin en yükseği, eksiltmelerde, tahmin edilen bedeli geçmemek şartı ile teklif edilen bedellerin tercihe layık görüleni” olduğu belirtilmiştir.
Kanun’un “İhalelerde kapalı teklif usulünün esas olduğu” başlıklı 36’ncı maddesinde de “1’inci maddede yazılı işlere ilişkin ihalelerde, tekliflerin gizli olarak verilmesini sağlayan kapalı teklif usulünün esas olduğu, ancak; 44’üncü maddede gösterilen işlerin belli istekliler arasında kapalı teklif usulüyle, 45’inci maddede gösterilen işlerin açık teklif usulüyle, 51’inci maddede sayılan işlerin pazarlık ve 52’nci maddede gösterilen işlerin de yarışma usulüyle yaptırılabileceği” ifade edilmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun yukarıdaki hükümleri gereği, ihale konusu işlerin tahmin edilen bedelinin idarelerce tespit edilmesi / ettirilmesi gerekmekte olup Kanun’un 1’inci maddesinde yazılı işlere ilişkin ihalelerde, tekliflerin gizli olarak verilmesini sağlayan kapalı teklif usulü esastır. Tahmin edilen bedeli her yıl Genel Bütçe Kanunu ile tespit edilecek tutarı geçmeyen ihaleler Kanun’un 45’inci maddesine göre açık teklif usulü ile yapılabilecektir. Bunun dışında, Kanun’un 51’inci maddesinde sayılan işler pazarlık ve 52’nci maddesinde gösterilen işler de yarışma usulüyle yaptırılabilecektir. Kanun’un “Uygun bedelin tespiti” başlıklı 28’inci maddesine göre artırmalarda uygun bedel tahmin edilen bedelden aşağı olmamak üzere teklif edilen bedellerin en yükseği, eksiltmelerde ise tahmin edilen bedeli geçmemek şartı ile teklif edilen bedellerin tercihe layık görülenidir.
Kapalı ve açık teklif ihale usulleri Kanun’un 37 ilâ 43’üncü maddeleri ile 45 ilâ 49’uncu maddelerinde detaylı şekilde düzenlenmiştir.
Sözleşme ve sözleşme eki idari şartnamede işin adı “Kars İl Özel İdaresine Tahsisli Sarıkamış Kayak Merkezinde Bulunan Mekanik Tesislerin, Kayak Pistinin ve Diğer Eklentilerinin (3) Yıl Süreyle Hizmet Alım Yoluyla İşletilmesi İşi” olarak geçmektedir. Teknik şartnamenin 1’inci maddesinde de işin konusu “Kars ili Sarıkamış ilçesi kayak merkezindeki mekanik tesislerin, kayak pistinin ve diğer eklentilerin işletilmesi ve tamir/bakım/onarım hizmeti verilmesi, kayak pistlerinin düzenlenmesi ve spor aktivitelerine uygun hale getirilmesi kapsamında karların pistler üzerinde ezilmesi hizmeti verilmesi, kar ezme makinelerinin operatörlüğü ve tamir/bakım/onarım hizmeti verilmesi ile 3 adet kafenin ve diğer tesislerin işletilmesinin hizmet alımı yolu ile yapılması” olarak tarif edilmiştir.
İdari şartnamenin 3’üncü maddesinde ihalenin şekli 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 45’inci maddesinde yazılı açık teklif usulü (açık eksiltme usulü) olarak belirlenmiştir. Şartnamenin “Uygun Bedelin Tespiti” başlıklı 32’nci maddesinde “… Eksiltmelerde uygun bedel, tahmin edilen bedeli geçmemek şartı ile teklif edilen bedellerin tercihe layık görülenidir. …” denilmiştir.
15.11.2022 tarihinde yukarıdaki usule göre yapılan ihaleye tek isteklinin (Sarıkamış Dağ A.Ş.) katıldığı ve ihalenin söz konusu istekli üzerinde bırakıldığı anlaşılmıştır. Müteahhit ile imzalanan sözleşmenin 3’üncü maddesine göre sözleşmenin bedeli 5.200.000,00 TL, süresi 3 (üç) yıldır.
Sözleşme eki teknik şartnamenin “Yüklenici Firmanın Personelinde Aranacak Şartlar” başlıklı 4’üncü maddesinde ihale konusu iş kapsamında yüklenici tarafından 7 Telesiyej Operatörü, 1 Bilgisayar Operatörü, 1 Mekanik Sorumlusu, 1 Pist ve Genel Sorumlusu, 1 Gişe Görevlisi, 1 Şoför, 1 Elektrik Operatörü ve 1 Snowtruck Operatörü çalıştırılması öngörülmüştür.
İdarece hazırlanan yaklaşık maliyet hesaplama tablosu incelendiğinde tabloya işin “Personel Çalıştırma Hizmet Alım İşi” olarak yazıldığı ve teknik şartnamenin 4’üncü maddesine göre yüklenici tarafından çalıştırılması şart koşulan 14 personel (7 Telesiyej Operatörü, 1 Bilgisayar Operatörü, 1 Mekanik Sorumlusu, 1 Pist ve Genel Sorumlusu, 1 Gişe Görevlisi, 1 Şoför, 1 Elektrik Operatörü ve 1 Snowtruck Operatörü) için aynı maddede belirlenen (brüt asgari ücretin %20/23/25 fazlası) aylık ücret tutarları üzerinden yaklaşık maliyetin K.İ.K İşçilik Hesaplama Modülü kullanılarak 5.421.326,76 TL hesaplandığı görülmüştür. İstekli tarafından sunulan Birim Fiyat Teklif Cetvelinde de teklifin, yaklaşık maliyetin hesaplanmasında kullanılan iş kalemleri (ihale konusu iş kapsamında teknik şartnamenin 14’üncü maddesine göre çalıştırılması öngörülen 14 personel) için aylık birim fiyat şeklinde verilen tekliflerin çarpılıp toplanması suretiyle oluşturulduğu görülmektedir. İhale dokümanını oluşturan şartnameler gereği iş kapsamında müteahhit tarafından çalıştırılması şartı konulan diğer personel (kafeteryalarda ve diğer alanlarda çalıştırılan) bunun dışında olup bu kapsamdaki personel için idarece müteahhide ayrıca aylık herhangi bir ödeme yapılmamakta, söz konusu personelin ücretleri müteahhit firmanın bizzat kendisi tarafından karşılanmaktadır.
İdari şartnamenin “Ödeme Yeri ve Şartları” başlıklı 38’inci maddesinin 1’inci fıkrasında “Yüklenici her ay elde ettiği gelirin % 50’sini takip eden ayın ilk 20 günü içerisinde idarenin hesabına yatıracak ve aylık toplam hasılatına ilişkin belgeleri de idareye sunacaktır.” denilmiştir.
İhale dokümanını oluşturan belgeler incelendiğinde ihalede teklif alınan 14 personelin maliyeti dışında, iş kapsamındaki diğer maliyet unsurlarının (elektrik, doğalgaz, telefon, su, akaryakıt, madeni yağ, bakım-onarım, mal ve malzeme, araç kiralama, ilave personel giderleri ve diğer giderler) sözleşmenin hangi tarafı tarafından üstlenileceğinin idari ve teknik şartnamelerde düzenlendiği ancak bunların tahmini maliyet hesaplarının çıkarılarak yaklaşık maliyet hesabına dahil edilmediği görülmektedir. Yine idari şartnamenin 38’inci maddesinde yüklenicinin elde ettiği gelirin %50’sinin idareye aktarılması öngörülmüş, ancak bahse konu %50 oranının hangi hesaplamaya dayanılarak bulunduğuna ilişkin ihale işlem dosyasında herhangi bir belgeye rastlanmamıştır. İş, gider unsurlarıyla birlikte gelir unsurlarını da ihtiva etmesine rağmen tüm gelir ve maliyet kalemlerinin çıkarılarak bir tahmini bedel tespiti yapılmadığı görülmektedir.
İdare bulguda yer alan hususlara katılarak, sözleşmesi 02.12.2025 tarihinde bitecek olan işe ilişkin yapılacak yeni ihalede bu hususlara titizlikle riayet edileceğini ifade etmiştir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle;
kayak merkezinde bulunan mekanik tesislerin, kayak pistlerinin ve diğer eklentilerinin hizmet alımı yoluyla işlettirilmesi ve elde edilecek hasılatın belli bir oranının idareye aktarılması işi mahiyeti itibarıyla gelir paylaşım şartlı bir kiralama olduğundan, söz konusu işin tüm gelir ve maliyet unsurlarının çıkarılarak ihale dokümanında öngörülen sözleşme süresi için bir tahmini bedel (tahmini toplam net karın %50’si vb.) tespiti ve tespit edilen bu tahmini bedele göre idareye aktarılacak ilave yıllık hasılat payı oranının (müteahhidin elde edeceği yıllık ilave net karın %50’si vb.) belirlenmesi suretiyle işin 2886 sayılı Kanun’da yer alan kapalı ve açık teklif (açık artırma usulü) ihale usullerinin uygun olanına göre tahmin edilen bedel üzerinden ihale edilmesi gerektiği,
2886 sayılı Kanun’un öngördüğü şekilde bir tahmini bedel tespiti yapılmaksızın ihale dokümanını oluşturan belgelere gider, gelir, tarife, idareye aktarılacak hasılat payı oranı vs. unsurlarına ilişkin tarafları bağlayıcı hükümler konulmasının dayanaktan (maliyet/kar/zarar hesabı analizi) yoksun olduğu, işin, tüm gelir ve maliyet unsurları göz önünde bulundurulmadan sadece tesislerde çalıştırılacak bir kısım personelin temini için yaklaşık maliyet hazırlanarak personel çalıştırılmasına dayalı bir hizmet alımı gibi değerlendirilip ihale edilmesinin Kanun’a ve işin mahiyetine uygun olmadığı,
sonucuna varılmıştır.