Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Mevzuata Uygun Olmayan Ödenek Aktarmalarının Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Mevzuata Uygun Olmayan Ödenek Aktarmalarının Yapılması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

İdare tarafından köylere hizmet götürme birliklerine mevzuata uygun olmayan şekillerde ödenek aktarması yapıldığı tespit edilmiştir.
Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kapsamındaki kuruluşların kamu yatırım programında yer alan projelerine ait yatırımları için bütçelerinde ayrılan yatırım ödeneklerinden Kars İl Özel İdaresine aktarılan ödeneklerin bir kısmının İl Özel İdaresince köylere hizmet götürme birliklerine aktarıldığı görülmüştür.
5302 sayılı Kanun’un 6’ncı maddesinin 3’üncü fıkrasında “Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları; yapım, bakım ve onarım işleri, devlet ve il yolları, içme suyu, sulama suyu, kanalizasyon, enerji nakil hattı, sağlık, eğitim, kültür, turizm, çevre, imar, bayındırlık, iskân, gençlik ve spor gibi hizmetlere ilişkin yatırımlar ile bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşlarının görev alanına giren diğer yatırımları, kendi bütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödenekleri il özel idarelerine aktarmak suretiyle gerçekleştirebilir. Aktarma işlemi ilgili bakanın onayıyla yapılacağı ve bu ödeneklerin tahsis amacı dışında kullanılamayacağı, işin, il özel idaresinin tabi olduğu usul ve esaslara göre sonuçlandırılır. İl özel idareleri de bütçe imkanları ölçüsünde bu yatırımlara kendi bütçelerinden ödenek aktarabilir. Bu fıkraya göre bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları tarafından aktarılacak ödenekler ile gerçekleştirilecek yatırımların, birinci fıkrada öngörülen görev alanı sınırlamasına tabi olmaksızın bütün il sınırları içinde yapılabilir.” denilmektedir.
Yukarıdaki düzenlemede bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşlarının, fıkrada sayılan işleri, kendi bütçelerinde söz konusu yatırımlar için ayrılan ödenekleri il özel idarelerine aktarmak suretiyle gerçekleştirebilecekleri belirtilmekte olup işlerin il özel idarelerinin tabi olduğu mevzuat çerçevesinde sonuçlandırılacağı ifade edilmiştir. Bu yatırımlara il özel idareleri de kendi bütçelerinden aktarma yapabileceklerdir. Ancak il özel idarelerine aktarılan bu yatırım ödeneklerinin, il özel idarelerince de bir başka idare, kurum ya da birliğe (köylere hizmet götürme birlikleri) aktarma yapılarak kullanılabileceğine izin veren bir düzenleme bulunmamaktadır.
Yapılan incelemede; Milli Eğitim Bakanlığınca Kars ili ve ilçelerindeki çeşitli okul ve okul pansiyon binalarının onarımı ve güçlendirilmesi işleri için ayrılan ve Kars İl Milli Eğitim Müdürlüğüne gönderilen yatırım ödeneklerinden, söz konusu işlerin yaptırılması amacıyla Kars İl Milli Eğitim Müdürlüğünce İl Özel İdaresine aktarılan ödeneklerin, İl Özel İdaresince bizzat kullanılmadığı, ödeneklerin, işlerin yaptırılması için İl Özel İdaresince de Merkez Köylere Hizmet Götürme Birliği ile Sarıkamış, Susuz ve Selim İlçe Köylere Hizmet Götürme Birliklerine aktarıldığı görülmüştür. Bu hususa ilişkin bilgiler aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.
Tablo 13: İl Milli Eğitim Müdürlüğünce İl Özel İdaresine Aktarılan Ödeneklerden İl Özel İdaresince Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Aktarılanlar

İdare bulguda yer alan hususlara katılarak, ilerleyen süreçte, bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşlarınca İl Özel İdaresine aktarılan ödeneklerin İdare tarafından ve ilgili mevzuat gereklilikleri doğrultusunda kullanılacağını ifade etmiştir.
Yukarıda da ifade edildiği üzere; Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşlarının yapım, bakım, onarım işleri, devlet ve il yolları, içme ve sulama suyu, kanalizasyon, enerji nakil hattı, sağlık, eğitim, kültür, turizm, çevre, imar, bayındırlık, iskan, gençlik ve spor gibi hizmetlere ilişkin yatırımlar ile görev alanlarına giren diğer yatırımlar için bütçelerinde ayırdıkları ödeneklerden il özel idarelerine aktarılanların, söz konusu işleri yaptırmak üzere il özel idarelerince de köylere hizmet götürme birliklerine aktarılması 5302 sayılı Kanun’un 6’ncı maddesindeki düzenlemeye uygun değildir. Ödeneklerin İl Özel İdaresince bizzat kullanılarak işlerin İdarenin tabi olduğu mevzuat çerçevesinde sonuçlandırılması gerekmektedir.
Kars İl Özel İdaresinin kendi bünyesinde bulunan Beton Santrali ve Parke Taş Üretim Tesisinde kullanılmak üzere Merkez Köylere Hizmet Götürme Birliği aracılığıyla malzeme alımı gerçekleştirildiği görülmüştür.
5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu’nun, “Köylere hizmet götürme birlikleri” başlıklı 18’inci maddesinin 3’üncü fıkrasında “Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları ile il özel idareleri; köye yönelik hizmetlere ilişkin yapım, bakım ve onarım işleri, bölünmüş yol, elektrifikasyon, köy yolu, içme suyu, sulama suyu ve kanalizasyon yatırımlarını, kendi bütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödenekleri köylere hizmet götürme birliklerine aktarmak suretiyle gerçekleştirebilirler.” denilmektedir.
İdare tarafından kendi bünyesinde bulunan Beton Santrali ve Parke Taş Üretim Tesisi için agrega malzemesi ve çimento alımı işinin Merkez Köylere Hizmet Götürme Birliği aracılığıyla gerçekleştirildiği görülmüştür. Bu duruma ilişkin bilgiler aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.
Tablo 14: İdarenin Kendi Bütçesinden Yapılması Gerekirken Merkez Köylere Hizmet
Götürme Birliği Aracılığıyla Gerçekleştirilen Alımlar

Mezkûr mevzuat hükmü kapsamında il özel idaresi bütçesi ödeneklerinden köylere hizmet götürme birliklerine ödenek aktarması yapılabilecek iş ve hizmetler açıkça belirtilmiş olup, bu hizmetler dışında bir amaçla ödenek aktarılması mümkün değildir. İdare tarafından yapılan bu alımlar mevzuata uygun değildir. Anılan harcamaların doğrudan idare bütçesinden yapılması gerekmektedir.
İdare tarafından, dökme çimento ve agrega malzemesi alımlarının kurumun kendi ödenekleriyle karşıladığı yol yapım işlerine ilişkin olduğu, ilde kış mevsiminin uzun, çalışılabilir dönemin kısa sürmesi ve ihale sürecinin daha kısa zamanda sonuçlanması nedenleriyle, İl Özel İdaresi ve köylere hizmet götürme birlikleri arasında yapılan protokoller kapsamında ve ödeneklerin tahsis amacı doğrultusunda kullanılması, ihalelerinin birliklerce yapılması şartlarıyla 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu’nun 18’inci maddesinin 3’üncü fıkrası gereğince aktarıldığı ifade edilmiştir.
İl özel idaresi bütçesi ödeneklerinden köylere hizmet götürme birliklerine yapılacak ödenek aktarmalarının ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi önerilir.
“Köylere hizmet götürme birliklerinin görev alanına giren iş ve işlemlerde kullanılmak üzere” şeklinde genel bir ifadeyle Encümen kararı ile köylere hizmet götürme birliklerine ödenek aktarıldığı görülmüştür.
5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu’nun, “Köylere hizmet götürme birlikleri” başlıklı 18’inci maddesinin 3’üncü fıkrasında;
“Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları ile il özel idareleri; köye yönelik hizmetlere ilişkin yapım, bakım ve onarım işleri, bölünmüş yol, elektrifikasyon, köy yolu, içme suyu, sulama suyu ve kanalizasyon yatırımlarını, kendi bütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödenekleri köylere hizmet götürme birliklerine aktarmak suretiyle gerçekleştirebilirler” denilmektedir.
Mezkûr mevzuat hükmü kapsamında il özel idaresi bütçesi ödeneklerinden köylere hizmet götürme birliklerine ödenek aktarması yapılabilecek hizmetler açıkça belirtilmiştir. Buna göre bu hizmetler dışında bir amaçla ödenek aktarılması mümkün değildir.
Ancak, İdare tarafından, hangi iş olduğu belirtilmeksizin, “Köylere hizmet götürme birliklerinin görev alanına giren iş ve işlemlerde kullanılmak üzere” denilerek alınan Encümen kararları doğrultusunda Akyaka, Arpaçay, Digor, Kağızman, Sarıkamış Selim ve Susuz İlçe Köylere Hizmet Götürme Birliklerine 2023 yılı bütçesinin 44.36.00.04.00 01.1.1.00 05.09.06 yedek ödenek harcama kaleminden ödenek aktarması yapılmıştır.
İdare bulguda yer alan hususlara katılarak, bundan sonraki süreçte ödenek aktarımlarının, işin mahiyeti belirtilmek suretiyle yapılmasına özen gösterileceğini ifade etmiştir.
Köylere hizmet götürme birliklerine hangi hizmet olduğu açıkça belirtilmeksizin Encümen kararı ile yedek ödenekten aktarma yapılması mevzuata uygun değildir.