Dağıtım Yatırımlarının Planlama Aşamasında Kurum Tarafından Çıkarılacak İkincil Mevzuat ile Yönlendirilmesinin Elzem Olduğu (Sayıştay)

BULGU: Dağıtım Yatırımlarının Planlama Aşamasında Kurum Tarafından Çıkarılacak İkincil Mevzuat ile Yönlendirilmesinin Elzem Olduğu

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum

Dağıtım şirketleri tarafından hazırlanarak önerilen ve tarife hesaplamasına esas teşkil eden yatırım tavan tekliflerinin Kurum tarafından aynen ya da revize ettirilerek onaylandığı, planlama aşamasında yatırımların Kurum tarafından yönlendirilmediği görülmüştür.
4628 sayılı “Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun” un “Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu ve Kurul Başkanlığı” başlıklı 5’inci maddesinde:
cc
Bu Kanunun diğer maddeleri ile belirlenen yetkilerinin yanısıra, Kurul aşağıdaki yetkilere de sahiptir:
d) Kurul onaylı talep tahminlerine dayanarak, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından hazırlanan üretim kapasite projeksiyonu ve iletim yatırım planı ile bu planlarla uyumlu olarak mülkiyeti kamuda olan dağıtım tesislerini işleten dağıtım şirketleri tarafından hazırlanan dağıtım yatırım planlarını onaylamak, gerektiğinde revize edilmesini sağlamak ve onay verdiği yatırım planlarının uygulanmalarını denetlemek.
e) … dağıtım tarifeleri ile perakende satış tarifelerini incelemek ve onaylamak.” denilmiştir.
Yatırım planlarını onaylamak, gerektiğinde revize ettirmek, izlemek ve denetlemek Kurumun görevidir. Dağıtım yatırımları, dağıtım şirketleri tarafından hazırlanan yatırım planlarının Kurum tarafından onaylanması veya revize ettirilerek onaylanması akabinde gerçekleştirilmektedir.
Yatırım tarifesini onaylanmak görevine ek olarak, yatırımları yönlendirme görevi 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile Kuruma verilmiştir.
6446 sayılı Kanunun “Dağıtım faaliyeti” başlıklı 9’uncu maddesinde:
cc
.Dağıtım hizmetinin bu Kanunda öngörülen nitelikte verilmesini sağlayacak yatırımların yapılması esastır. Kurum dağıtım faaliyetlerini yönlendirir, izler ve denetler. Kurul tarafından onaylanmış yatırımlar, belirlenen sürede ve nitelikte gerçekleştirilmediği takdirde 16 ncı madde hükümleri uygulanır.
…” denilmiştir.
Uygulamada yatırımların yönlendirilmesi, Elektrik Dağıtım Şirketleri Denetim Yönetmeliği kapsamında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından yapılmakta idi. Elektrik dağıtım şirketlerinin denetimi 6446 sayılı Kanunla Bakanlığa bırakılmıştır. 6446 sayılı Kanunun “Denetim” başlıklı 15’inci maddesi:
“.elektrik dağıtım şirketlerinin denetimi ise Bakanlık tarafından yapılır. Ancak Bakanlık, elektrik dağıtım şirketlerinin denetimini, Kurum da dahil olmak üzere bu konuda ihtisas sahibi olan kamu kurum ve kuruluşlarıyla birlikte yapabileceği gibi bu kurum ve kuruluşlara kısmen veya tamamen yetki devretmek suretiyle yaptırmaya da yetkilidir.” şeklindedir.
Kanunun verdiği yetkiye dayanarak Bakanlık tarafından hazırlanan Elektrik Dağıtım Şirketleri Denetim Yönetmeliği 02.12.2017 tarih ve 30258 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yönetmeliğin “ Denetim konuları ” başlıklı 6’ncı maddesinde:
“ (1) Şirketlerin denetimine ilişkin konular aşağıdaki iş ve işlemlerden oluşur:
a) Yatırım faaliyetleri; yatırımların yerindelik ve önceliği, yatırım planlarına ve projelerine uygunluğu ve bu yatırımlara ilişkin kamulaştırma işlemleri, fiziki, mali, elektriksel gerçekleşmeler, yayımlanmış yönetmelik, şartnamelere uygunluk, yatırım ihalelerine ilişkin işlemler,
.” denilmişti.
Söz konusu yönetmeliğin 1-(a) bendinde yer alan “yerindelik ve önceliği” ibaresi Danıştay 13 üncü Dairesinin 2018/290 Esas ve 2020/2666 Karar Nolu Kararı ile iptal edilmiştir. İptal kararı gerekçesinde, yatırım planlarını değerlendirme yetkisinin Kurul’a ait olduğu, planlama aşamasındaki yatırımların, ihtisas sahibi kamu kurum ve kuruluşlarınca denetlenmesinin Kanuna aykırılık teşkil ettiği, denetim sınırını aştığı hususlarına vurgu yapılmıştır.
Karar gerekçesi, planlama aşamasında yatırımları yönlendirme görevinin Kuruma ait olduğunu teyit etmektedir.
Yatırımların tüketim miktarı, hat uzunluğu, trafo sayısı, trafo gücü, hat başına tüketici sayısı, kesinti sıklığı, arıza sayısı, nüfus, hizmet verilen coğrafi alan büyüklüğü, yağışlı gün sayısı, rakım, il- ilçe sayısı, kullanıcı yoğunluğu, sosyoekonomik gelişmişlik endeksi ve benzeri değişkenler dikkate alınarak, Kurum tarafından çıkarılacak ikincil mevzuat ile yönlendirilmesinin uygun olacağı değerlendirilmiştir.