Süresinde Ödenmeyen yada Eksik Ödenen Gelir Paylarının Takip ve Tahsiline İlişkin Mevzuat Düzenlemesinin Olmaması, Tahsil Edilen Bu Payların Kullanımına İlişkin Mevzuat Düzenlemesinin Gerekliliği (Sayıştay)

BULGU: Süresinde Ödenmeyen yada Eksik Ödenen Gelir Paylarının Takip ve Tahsiline İlişkin Mevzuat Düzenlemesinin Olmaması, Tahsil Edilen Bu Payların Kullanımına İlişkin Mevzuat Düzenlemesinin Gerekliliği

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum

Akaryakıt ve LPG dağıtıcı lisansı sahiplerinin ulusal petrol stoğunun tamamlayıcı kısmını temin için tüketici fiyatlarına ilâve ederek tahsil ettikleri gelir paylarını süresinde yatırmamaları yada eksik yatırmaları durumunda, yatırılmayan bu tutarların takip ve tahsil usulüne ilişkin mevzuat düzenlemesinin olmadığı anlaşılmıştır.
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun “Petrol stokları” başlıklı 16’ncı maddesinde:
“Piyasada sürekliliğin sağlanması, kriz veya olağanüstü hallerde risklerin önlenmesi ve uluslar arası anlaşmalar gereği olağanüstü hal petrol stokları ile ilgili yükümlülüklerin ifası amaçlarıyla bir önceki yıl günlük ortalama kullanımının içindeki net ithalatın en az doksan günlük miktarı kadar petrol stoğu tutulur.
Ulusal petrol stoğu, rafineri, akaryakıt ve LPG dağıtıcı lisansı sahiplerinin ikmal ettiği günlük ortalama ürün miktarının minimum yirmi katını kendi depolarında veya lisanslı depolama tesislerinde topluca veya statülerine göre ayrı ayrı bulundurma yükümlülüğü ile sağlanır. Rafinerilere ve depolara boşaltılmak üzere karasularında bulunan yüklü tankerler ile rafinerilerdeki ham petrol ve yarı mamul ürünler, ürüne tahvil edilerek ulusal stok mükellefiyetine sayılır. Ulusal petrol stoğu, depolanan yerin durumuna ve mevzuatın müsaadesi şartı ile vergisiz tutulabilir.
Akaryakıt ve LPG dağıtıcı lisansı sahiplerinin, tank dibi hariç toplam stoğunun yirmi günlük kısmı şirketlerin minimum işletme stoğu olarak alınır ve ulusal petrol stoğundan sayılır. (Mülga cümle:21/2/2019-7166/13 md.)
Ulusal petrol stoğunun tamamlayıcı kısmı rafinericiler tarafından tutulur ve tamamlayıcı kısmın edinilmesi nedeniyle oluşabilecek kaynak ihtiyacı, finansman giderleri ve bu kısım stokların depolama ve idame maliyeti, tüketici fiyatlarına ilâve edilen (Kurul tarafından azami 10 ABD Dolar/ton’a kadar belirlenir.) ve rafinericilerin kullanımında kalan gelirler ile karşılanır. Rafinericilerin haricinde ithalat durumunda bu gelir rafinericiye ithalatçı tarafından ödenir. Rafinericiler tarafından her yıl bu gelirin muhasebesi hakkında Kuruma bilgi verilmesi zorunludur. Gelir, yeterli depolama tesisi ve stok sağlandıktan sonra idame giderlerini sağlayacak seviyeye çekilir.
…” denilmiştir.
Bakanlar Kurulu tarafından tesis edilen “Ulusal Petrol Stok Komisyonu” nun 21.04.2017 tarih ve 2007/1 sayılı Kararında:
“1. Ulusal petrol stoku, lisans sahiplerinin tutmakla yükümlü oldukları stoktan ve tamamlayıcı petrol stokundan oluşur…
Lisans sahiplerinin tutmakla yükümlü oldukları petrol stoklarının izleme ve denetim faaliyetleri EPDK tarafından gerçekleştirilir, buna ilişkin usul ve esaslar 01.01.2018 tarihine kadar uygulamaya geçilecek şekilde EPDK tarafından yayımlanır. EPDK tarafından gerçekleştirilen denetim faaliyetlerine ilişkin sonuçlar yıllık olarak Komisyona rapor edilir.
Ulusal stokun tamamlayıcı kısmının edinimi ve finansmanı kapsamında gelir payı ödemelerine ilişkin izleme ve denetim EPDK tarafından gerçekleştirilir, buna ilişkin usul ve esaslar 01.01.2018 tarihine kadar uygulamaya geçilecek şekilde EPDK tarafından yayımlanır.
EPDK tarafından gerçekleştirilen denetim faaliyetlerine ilişkin sonuçlar yıllık olarak Komisyona rapor edilir.” denilmiştir.
Söz konusu Karar ile, ulusal stokun tamamlayıcı kısmının edinimi ve finansmanı kapsamında gelir payı ödemelerine ilişkin usul ve esasları belirleme görevi EPDK’ya verilmiştir. Bu kapsamda 04.10.2007 tarih ve 7319 sayılı Kurul Kararı ile “Zorunlu Petrol Stoku ve Gelir Payı Yükümlülüklerine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karar” kabul edilerek 10/10/2017 tarih, 30206 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
Zorunlu Petrol Stoku ve Gelir Payı Yükümlülüklerine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karar’ın 7’nci maddesinde:
“1. Dağıtıcı ve ihrakiye teslimi lisansı sahipleri akaryakıt ithal etmesi, işleme ve rafinerici lisansı sahipleri ise akaryakıtı serbest dolaşıma vermesi halinde gelir payı öder. Dağıtıcı lisansı sahipleri harmanlamak amacıyla etanol temin etmesi durumunda temin edilen etanol için ayrıca gelir payı öder.
2. Gelir payı, bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen işlemlere konu miktar ile Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinin 50 nci maddesi kapsamında beher metreküp veya ton için belirlenen bedelin çarpılması ile hesaplanır.
3. Gelir payı, bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen işlemlerin gerçekleştirildiği tarihi takip eden ayın son gününe kadar rafinerici adına açılmış gelir payı hesabına tek seferde yatırılır.
Rafinerici lisansı sahibi ilgili aya ilişkin gelir payı muhasebesini takip eden ayın sonuna aylık ve kümülatif olarak Kuruma bildirir.” hükümleri yer almakta olup ayrıca Karar öncesi döneme ilişkin gelir payı ödemeleri Geçici 2’nci maddeyle düzenlenmiştir. Geçici 2’nci maddede: “Lisans sahiplerinin Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 50 nci maddesi kapsamında 01.01.2018 tarihinden önceki faaliyetlerinden kaynaklı ödenmeyen gelir payları 30.06.2018 tarihine kadar gelir payı hesabına bir kerede yatırılır.” denilmiştir.
Mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, rafineri lisansı sahiplerinin ulusal petrol stoğunun tamamlayıcı kısmını tutmakla görevlendirildiği, tamamlayıcı kısmın edinilmesi nedeniyle oluşabilecek kaynak ihtiyacı, finansman gideri, depolama ve idame maliyeti karşılığı olarak Kurul tarafından beher metreküp veya ton için belirleme yapılması gerektiği, akaryakıt ve LPG dağıtıcı lisansı sahiplerinin belirlenmiş tutarları maliyet unsuru olarak bayilere ve serbest tüketicilere yansıtarak tahsil edecekleri, tahsil edilen bu tutarların rafinericilerin kullanımında kalacağı, rafinericiler tarafından bu gelirin muhasebesi hakkında her yıl Kuruma bilgi verilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Kararın 7’nci maddesi gereği, tahsil edilen gelir paylarının takip eden ayın son gününe kadar rafinerici adına açılmış gelir payı hesabına tek seferde yatırılması gerekmektedir. Kararın yürürlüğe girdiği 01.01.2018 tarihinden itibaren gelir payı ödemelerinde herhangi bir sorunla karşılaşılmadığı anlaşılmıştır.
Bununla birlikte, gelir paylarının zamanında ödenmemesi ya da eksik ödenmesi durumunda bu paylarının tahsil usulü hakkında 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu, 5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu ve Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’da herhangi bir düzenleme yer almamaktadır.
Ayrıca, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun Resmi Gazete‘de yayımlanarak yürürlüğe girdiği 20.12.2003 tarihinde, rafineri mülkiyetinin kamuya ait olduğu, rafinerinin özelleştirilmesine kadar ulusal petrol stoğunun tamamlayıcı kısmının kamuya ait rafineri tarafından tutulduğu, bu nedenle gelir paylarının rafineri kullanımına bırakıldığı hususları dikkate alındığında, özelleştirme sonrası değiştirilmeyen ve halen yürürlükte olan “Ulusal petrol stoğunun tamamlayıcı kısmı rafinericiler tarafından tutulur ve tamamlayıcı kısmın edinilmesi nedeniyle oluşabilecek kaynak ihtiyacı, finansman giderleri ve bu kısım stokların depolama ve idame maliyeti, tüketici fiyatlarına ilâve edilen (Kurul tarafından azami 10 ABD Dolar/ton’a kadar belirlenir.) ve rafinericilerin kullanımında kalan gelirler ile karşılanır.” şeklindeki düzenlemenin ihtilaflara yol açabileceği değerlendirilmiştir.
Yukarda verilen mevzuat ve yapılan açıklamalar dikkate alındığında ulusal petrol stoğunun tamamlayıcı kısmını karşılmak için akaryakıt ve LPG maliyetlerine eklenerek tüketicilerden tahsil edilen tutarların özel rafinericiler yerine Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı bağlı kuruluşu olan Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğüne bırakılmasının uygun olacağı, bunu teminen ve yine gelir paylarının tahsiline yönelik (özel kanunlarında 6183 sayılı kanuna göre tahsil edileceği belirtilen alacakların mahiyetleri ne olursa olsun 6183 sayılı kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edileceği hususu dikkate alındığında), 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nda değişiklik için girişimde bulunulmasının uygun olacağı değerlendirilmiştir.
Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00
e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr
https://www.sayistay.gov.tr
EKLER
EK 1: ÖNCEKİ YIL/YILLAR SAYIŞTAY DENETİM RAPORUNA
İLİŞKİN İZLEME FORMU