Sürücüsüz Araç Kiralama Hizmeti Alım İhalesinde Teknik Şartnameye Rekabeti Engelleyici Hükümler Konulması ve Bu Konuya İlişkin Kuruma Yapılan Şikayetler Hakkında Karar Alınmaması (Sayıştay)

BULGU: Sürücüsüz Araç Kiralama Hizmeti Alım İhalesinde Teknik Şartnameye Rekabeti Engelleyici Hükümler Konulması ve Bu Konuya İlişkin Kuruma Yapılan Şikayetler Hakkında Karar Alınmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum

“Sürücüsüz Araç Kiralama Hizmeti Alım İşi” ihalesinde anılan işin Teknik Şartnamesine rekabeti engelleyici hükümler konulduğu, söz konusu hükümler özelinde İdareye yapılan şikayetler hakkında da İdare tarafından karar alınmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında idarelerin bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları; “Şartnameler” başlıklı 12’nci maddesinin ikinci fıkrasında ihale konusu mal veya hizmet alımlarının teknik kriterlerine ihale dokümanının bir parçası olan teknik şartnamelerde yer verileceği ve belirlenecek teknik kriterlerin verimliliği, fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olacağı, rekabeti engelleyici hususlar içermeyeceği ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlayacağı hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri arasında sayılan rekabet ilkesine Kanun ayrı bir önem vermekte ve idarelerin yapacak oldukları ihalelerde rekabeti sağlamaktan sorumlu olduklarını belirtmektedir.
Kurum tarafından 03.12.2020 tarihinde yapılan araç kiralama hizmet alım ihalesine katılım olmadığı için ihale iptal edilmiş, sonraki süreçte ise;
-01.01.2021-08.02.2021 tarih aralığındaki 39 gün için 17 adet araç kiralaması doğrudan temin (22/d) yöntemi ile,
-09.02.2021-30.06.2021 tarih aralığındaki 142 gün için 27 adet araç kiralama ihalesi pazarlık usulü (21/b) ile,
-01.07.2021-31.07.2021 tarih aralığındaki 31 gün için 24 adet araç kiralaması da doğrudan temin (22/d) yöntemi ile,
gerçekleştirilmiştir.
Ayrıntısı yukarıda yer alan 3 farklı temine ilişkin kiralama süreleri bittikten sonra 01.08.2021-31.07.2023 aralığında 30 adet araç kiralaması için yapılan 2021/272625 kayıt numaralı ihale 01.07.2021 tarihinde ihale yetkilisi tarafından onaylanmış ve 27.07.2021 tarihinde taraflar arasında sözleşme imzalanmıştır. Halen yürürlükte olan söz konusu ihalede 29 adet binek araç ve 1 adet hafif ticari araç olmak üzere toplam 30 adet araç kiralanması planlanmıştır. İhale Teknik Şartnamesi’nin 3.1’inci maddesinde 29 adet binek araç için;
-Motor Silindir Hacmi: 1550-1600 cm3 arası
-Yakıt Türü: Benzin
-Model Yılı: 2020 veya üzeri
-Km: Sıfır km
-Beygir Gücü: En az 132 PS ve üzeri
-Vites: Otomatik,
gibi teknik kriterler belirlendikten sonra 3.4’üncü maddesinde de kiralanacak araçların Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından belirlenen “Yerli katkı oranları listesi”nde bulunan ve yerli muhteva oranı %50 ve üzerinde olan araçlardan olacağı belirtilmiştir.
Teknik Şartname’de istenilen özellikler ve ihale dosyasındaki bilgiler ayrıntılı olarak değerlendirildiğinde tarif edilen aracın Toyota Corolla (1.6 Passion/Flame X-Pack Multidrive S) modeli olduğu anlaşılmaktadır. Ancak söz konusu modelin 2020 sonu itibarıyla üretimi sonlandırılmıştır. Başka bir ifade ile 01.08.2021 tarihinde sıfır km. olarak teslim edilmesi istenen aracın 2021 model üretimi bulunmamaktadır.
2021/272625 ihale kayıt numaralı “Sürücüsüz Araç Kiralama İşi” ihalesine katılmak için Teknik Şartnameyi ekap üzerinden indiren 3 firma ihale öncesinde yukarıda belirtilen nedenlerle ihale tarihinde bu ürünü piyasadan temin etmenin mümkün olmadığını, teklif vermekte sıkıntı yaşadıklarını ve teknik şartnamede gerekli düzeltmelerin yapılması gerektiğini İdareye yazılı olarak bildirmişlerdir. Ancak söz konusu firmalara İdare tarafından cevap verilmediği gibi şikayet dilekçeleri hakkında herhangi bir karar da alınmamıştır.
İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in “Başvuru yolları” başlıklı 4’üncü maddesinde ihale sürecindeki işlem ve eylemlerin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından idareye şikayet başvurusunun yapılabileceği; “Şikayet başvurusu üzerine inceleme” başlıklı 10’uncu maddesinde idare tarafından yapılan inceleme sonucunda on gün içerisinde 11’inci maddedeki kararlardan birinin alınarak başvurunun sonuçlandırılacağı, ancak, ilan ile ön yeterlik veya ihale dokümanına yönelik şikayet başvurularının ihale veya son başvuru tarihinden önce sonuçlandırılmasının esas olduğu; “İtirazen şikayet başvuruları” başlıklı 14’üncü maddesinde İdareye yapılan şikayet başvurusu üzerine idare tarafından süresi içinde karar alınmaması halinde Kamu İhale Kurumuna itirazen şikayet başvurusunda bulunulabileceği,
belirtilmektedir.
Yine anılan Yönetmelik’in “Alınacak kararlar” başlıklı 11’inci maddesinde şikayet üzerine idare tarafından yapılan inceleme sonucunda gerekçeli olarak;
İhale sürecinin devam etmesine engel oluşturacak ve düzeltici işlemle giderilemeyecek hukuka aykırılığın tespit edilmesi halinde ihalenin iptaline,
Düzeltme yapılması yoluyla giderilebilecek ve ihale sürecinin kesintiye uğratılmasına gerek bulunmayan durumlarda, düzeltici işlem belirlenmesine,
Başvurunun süre, usul ve şekil kurallarına uygun olmaması, usulüne uygun olarak sözleşmenin imzalanmış olması veya şikayete konu işlemlerde ihalenin iptalini veya düzeltici işlem belirlenmesini gerektirecek hukuka aykırılığın tespit edilememesi hallerinde başvurunun reddine karar verileceği,
ifade edilmektedir.
Ancak yapılan incelemede, şikayetler hakkında herhangi bir karar alınmadığı ve şikayet sahiplerine bir cevap verilmediği tespit edilmiştir. İhaleyi 01.07.2021-31.07.2021 tarih aralığı için doğrudan temin yöntemi ile araç kiralanan yüklenici firma kazanmış ve firma ihalede istenen araçları temin edemediğini idareye şifahi olarak söylenerek Toyota Corolla marka araçların yerine Passat (1.5 Tsı Act 150 Dsg Business) marka araçları teslim etmiştir. Toyota Corolla marka araç yerine teslim edilen Passat marka araçlar Teknik Şartname’nin 3.1.’inci maddesinde belirtilen yukarıdaki şartları sağlamakta ancak Teknik Şartname’nin 3.4.’üncü maddesinde belirtilen yerli muhteva oranının %50 ve üzerinde olması gerektiği kriterini sağlamamaktadır.
Bu şekilde şartnameye konulan rekabeti engelleyici hükümler nedeniyle ihaleye teklif vermek isteyen bazı firmaların katılımı engellenmiş olmakta ve ihaleyi kazanan firma Teknik Şartname’de tanımlanan araçtan daha üst özelliklere sahip fakat meri mevzuatta belirtilen yerli muhteva oranının %50 ve üzerinde olması gerektiği kriterini sağlamayan aracı teslim etmektedir.
İdare cevabında süresi içerisinde karar alınmaması halinde Yönetmelik’in 14’üncü maddesi gereği Kamu İhale Kurumuna başvurulabileceği belirtildiğinden İdarenin şikayet başvuruları üzerine karar almaması durumunda mevzuata aykırı bir durumun oluşmayacağı belirtilmektedir. Ancak Yönetmelik’in 14’üncü maddesindeki söz konusu düzenleme şikayet başvuruları hakkında İdarenin karar alıp almamak konusunda serbest olduğu anlamına gelmemekte, İdarenin bu kararı almaması halinde ilgililerin itirazen şikayet yolunun açık olduğunu belirtmektedir.
Bu itibarla, Kurum tarafından yapılan ihalelere rekabeti engelleyici hükümler konulmaması ve ihale hakkında yapılan şikayetler için ilgili mevzuatta belirtildiği üzere İdare tarafından gerekçeli olarak karar alınması gerekmektedir.