Kurum Kullanımında veya Mülkiyetinde Bulunan Taşınmazlara İlişkin Hatalı Uygulamaların Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Kurum Kullanımında veya Mülkiyetinde Bulunan Taşınmazlara İlişkin Hatalı Uygulamaların Bulunması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları

Kurum mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazların kaydı ile icmal cetvellerinin düzenlenmesi, 13.09.2006 tarih ve 2006/10970 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe giren Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre gerçekleştirilirken; Kurumun kullanımında veya mülkiyetinde bulunan taşınmazlara ilişkin her türlü satım, kiraya verme, işletilme, kamu kurumları arasında taşınmaz ve ayni hak devri ile Sosyal Güvenlik Kurumuna bağış yapılacak taşınmazlara yönelik iş ve işlemler Sosyal Güvenlik Kurumu Taşınmazlar Yönetmeliği’ne uygun olarak ifa edilmektedir.
Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’e göre, Taşınmaz ve haklar; kamu idarelerinin mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan, eklenti ve bütünleyici parçaları dahil olmak üzere arazi, arsa, bina, yer altı ve yer üstü düzenleri ile sınırlı aynî haklar ve kişisel hakları ifade etmektedir.
Kurumun binaları ile arsalarına ilişkin listeler, taşınmazların muhasebeleştirilmesine ilişkin kayıtlar, bazı iller (İstanbul, Kocaeli, Sakarya) için Tapu ve Kadastro 2. (İstanbul) Bölge Müdürlüğünden alınan bilgiler ile MOSİP uygulaması ekranlarında yapılan karşılaştırmalar sonucunda hatalı olduğu düşünülen bazı uygulamalar tespit edilmiş olup aşağıda başlıklar halinde açıklanmıştır.
Bazı Taşınmazların Cins Tashihlerinin Yapılmaması
Kurum mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan bir kısmının mevcut kullanım şekli ile tapu kayıtlarının birbirine uygun olmadığı ve ilgili taşınmazların cins tashihlerinin yapılmadığı görülmüştür.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 5’inci maddesine göre; muhasebenin temel kavramları arasında sayılan “özün önceliği” kavramı gereği işlemlerin muhasebeye yansıtılmasında ve bunlara ilişkin değerlendirmelerin yapılmasında biçimden çok öz esas alınmalıdır.
Genel yönetim kapsamındaki idarelerin mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazların kaydına ilişkin usul ve esaslar Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’te düzenlenmiştir. Yönetmelik’in 5’inci maddesinde ise, kamu idarelerine ait taşınmazların miktar ve değer olarak takip edilmesi amacıyla kayıt altına alınması gerektiği ifade edilmiştir.
Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde cins tashihi;
“Binalar, arazi ve arsalar ile yer altı ve yer üstü düzenlerinin mevcut kullanım şekilleri ile tapu kayıtlarının farklılık göstermesi durumunda tapu kayıtlarının mevcut kullanım şekli dikkate alınarak düzeltilmesi işlemini ifade eder” şeklinde tanımlanmıştır. Cins tashihi Sosyal Güvenlik Kurumu Taşınmazlar Yönetmeliği’nde aynı şekilde tanımlanmıştır.
Bahsi geçen Yönetmelik’in 10’uncu maddesinde, kamu idarelerinin mülkiyetlerinde bulunan taşınmazların mevcut durumları ile tapu kaydının birbirine uygun olmaması durumunda, taşınmazların kamu idaresinde mevcut kullanım şekilleriyle muhasebe kayıtlarına alınacağı ve kamu idarelerinin taşınmazların mevcut kullanım şekli ile tapu kayıtları arasındaki farklılıkları gidermek için cins tashihi işlemini yapacağı belirtilmiştir.
İnşaat ve Emlak Daire Başkanlığından Kuruma ait taşınmazların il, ilçe, mahalle, ada, parsel ve kullanım amacı bilgileri alınarak birçok ilde seçilen örnekler üzerinde yapılan incelemeler sonucunda tapuda görünen haliyle Kurum tarafından mevcut kullanım şekillerinin farklılık teşkil ettiği taşınmazların bulunduğu tespit edilmiştir. Yapılan tespitler üzerine Kurum tarafından taşınmazların takibi ve cins tashihi işlemlerinin tamamlanması konusunda taşra birimine yazı ile talimat verilmiştir.
Sonuç olarak, Kurumun mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan tapuda görünen halleriyle mevcut kullanım şekilleri arasında farklılık gösterenlerin tespit edilmesi amacıyla gerekli çalışmaların yapılması ve cins tashihi işlemlerinin tamamlanması gerekmektedir.
Muhasebe Kayıtlarında Kurum Adına Tahsis Edilen ve Kurum Tarafından Tahsis Edilen Taşınmazların Eksik ve Hatalı Görünmesi
İnşaat ve Emlak Daire Başkanlığından alınan tahsise konu olmuş taşınmazlara ilişkin bilgiler ile Kurum muhasebe kayıtlarının karşılaştırılması sonucunda Kurum adına tahsis edildiği halde muhasebe kayıtlarında görünmeyen taşınmazların bulunduğu, tahsis edildiğine ilişkin bilgi olmamasına rağmen muhasebe kayıtlarında Kurum adına tahsis edilmiş olarak görünen taşınmazların bulunduğu ve Kurum tarafından başka kamu idarelerine bedelsiz olarak tahsis edilmiş taşınmaz bulunmamasına rağmen muhasebe kayıtlarında bu şekilde kayıtların bulunduğu tespit edilmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu Muhasebe Yönetmeliği’ne göre kamu idaresinin her türlü taşınmazları ile bunlardan tahsise konu edilenlerin izlenmesi için 250 Arazi ve Arsalar ile 252 Binalar Hesaplarının ilgili alt kodlarının kullanılması gerekmektedir. Belirtilen Yönetmelikte 250 Arazi ve Arsalar Hesabı ile 252 Binalar Hesabının işleyişi açıklanmamakla beraber 263’üncü maddede, bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. Adı geçen Yönetmelik’in 250 Arazi ve Arsalar Hesabının işleyişini açıklayan 172’nci ve 252 Binalar Hesabının işleyişini anlatan 176’ncı maddeleri birlikte değerlendirildiğinde kamu idarelerine ait taşınmazlardan tahsise konu edilenlerin tahsis edilen kamu idaresince kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaplara borç, 500 Net Değer Hesabına alacak kaydedileceği; ayrıca, varlığa ilişkin ayrılmış amortisman tutarının 500 Net Değer Hesabına borç, 257 Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabına alacak kaydedileceği sonucuna ulaşılmıştır. Aynı zamanda, kamu idarelerine ait taşınmazlardan tahsise konu edilenlerin tahsis eden kamu idaresince kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaplara alacak, 500 Net Değer Hesabına borç kaydedileceği şeklinde düzenleme yapılmıştır. MOSİP uygulamasından alınan hesap planı incelendiğinde her iki hesap içinde 02 detay kodunun Kurum tarafından tahsis edilen taşınmazların, 03 detay kodunun ise tahsisli kullanılan taşınmazların izlenmesi için kullanılacağı anlaşılmaktadır.
Kurum adına birçok ilde tahsis edilen çeşitli niteliklerde 38 adet taşınmaz mevcuttur. Tahsise konu edilmiş taşınmazlara ilişkin bilgiler İnşaat ve Emlak Daire Başkanlığından temin edilerek muhasebe kayıtlarında incelemeler yapılması sonucunda bazı hatalı uygulamaların bulunduğu tespit edilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda yapılan tespitler aşağıdaki şekildedir.
– Kurum adına tahsis edilen taşınmazlardan 15 tanesinin muhasebe kayıtlarında ilgili hesapların 03 detay kodunda gösterildiği ancak, geriye kalan 23 tanesinin muhasebe kayıtlarında gösterilmediği tespit edilmiştir.
– Kurumdan alınan bilgiler uyarınca tahsisli olarak kullanılmadığı halde muhasebe kayıtlarında 252.03 numaralı yardımcı hesapta takip edilen 11 adet bina niteliğinde taşınmaz bulunduğu ve bunların genellikle iz bedeli ile takip edildiği görülmektedir.
– Kurum tarafından bedelsiz olarak başka kamu idarelerine tahsis edilen taşınmaz bulunmamasına rağmen muhasebe kayıtlarında 252.02 Kurum Tarafından Tahsis Edilen Taşınmazlar yardımcı hesabında 13 adet taşınmazın takip edildiği ve yukarıda belirtilen mevzuat hükmü uyarınca Kurum tarafından tahsis edilen taşınmazların 252.02 numaralı hesaba alacak kaydedilecek olması nedeniyle bu hesabın alacak bakiyesi vermesi gerekirken dönem sonu mali tablolarda bu yardımcı hesabın 2.639.472,00 TL borç bakiyesi verdiği sonucuna ulaşılmıştır.
– Yukarıda belirtilen mevzuat hükmü uyarınca, tahsise konu olan taşınmazların kayıtlı değerleri ile taşınmazlara ilişkin ayrılmış amortisman tutarlarının ilgili maddi duran varlık hesaplarıyla birlikte 500 Net Değer Hesabında karşılıklı olarak izlenmesi gerekirken bu hesabın kullanılmadığı ve Kuruma tahsis edilen taşınmazların 600 Gelirler Hesabına kaydedildiği tespit edilmiştir.
Mali tabloların Kurumun mali durumunu saydam ve gerçeğe uygun şekilde yansıtabilmesi için tahsise konu olmuş taşınmazlara ilişkin yapılan tespitler üzerinde incelemeler yapılarak düzeltme işlemlerinin yapılması gerekmektedir.