Gelirlerin Tahakkuk Ettiği Zaman İlgili Muhasebe Hesabına Kayıt Yapılmaması (Sayıştay)

BULGU: Gelirlerin Tahakkuk Ettiği Zaman İlgili Muhasebe Hesabına Kayıt Yapılmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Kamu İdaresi tarafından tahakkuk ettirilen gelirler, tahakkuk ettikleri zaman 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı’na kayıt yapılmamakta, yalnızca tahsilat işlemi gerçekleştiği zaman söz konusu hesaba tahakkuk ve tahsilat kaydı yapılmaktadır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 4’üncü maddesinde tahakkuk esasının; bir ekonomik değerin yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilmesini ifade ettiği belirtilmiştir. Buna göre idare için herhangi bir şekilde tahakkuk eden gelirlerin, tahakkuk ettiği zaman muhasebe kayıtlarına alınması gerekmektedir.
Yönetmeliğin 86’ıncı maddesinde 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı’nın niteliği; “(1) Bu hesap, mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen faaliyet alacakları ile duran varlıklar ana hesap grubu içerisindeki gelirlerden alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonunda vadesi bir yılın altına inenler ve bunlardan yapılan tahsilat ve terkinlerin izlenmesi için kullanılır.” şeklinde belirtilmiştir.
Yönetmeliğin 87’nci maddesinde gelirlerden alacaklar hesabına ilişkin işlemler belirtilmiştir:
“a) Gelirlerden alacakların tahakkuk işlemleri
1) İlgili servislerce tahakkuk bordroları ile ya da tahakkuk fişleri ile muhasebe birimine bildirilen gelirlerden alacak tahakkukları, düzenlenecek muhasebe işlem fişiyle ilgili hesaplara alınarak tahakkuk kayıtları yapılır. Gün içindeki gelirlerden alacak tahakkukları gün sonuna kadar muhasebe servisine bildirilir. İlgili mevzuatı uyarınca diğer kamu idarelerinden alınması gereken yardımlar, paylar veya benzeri gelirler ile nakden alınacak hasılat ve kâr payları tahakkuk ettiğinde gelirlerden alacaklar hesabına kaydedilir. Bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tahsili gereken tutarlar bu hesaba, içinde bulunulan dönemi takip eden dönemlerde tahsili gereken tutarlar ise duran varlıklar ana hesap grubunda yer alan gelirlerden alacaklar hesabına kaydedilerek izlenir. Duran varlıklar ana hesap grubunda yer alan gelirlerden alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonlarında vadesi bir yılın altına inenler bu hesaba aktarılır. Nitelikleri itibarıyla tahakkuku tahsiline bağlı bütçe geliri olarak yapılan tahsilatlar, bu hesapla ilişkilendirilmez.”
Bu düzenlemelere göre, idarenin faaliyetleri kapsamında tahakkuk eden alacaklarının 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabına kaydedilmesi gerekmektedir. Ancak, idare tarafından gelir tahakkuku gerçekleştiği zaman söz konusu muhasebe hesabına kayıt yapılmamakta, sadece tahsilat anında gelir tahakkuku ve tahsilatının muhasebe kaydı yapılmaktadır.
Kamu İdaresi cevabında söz konusu tahakkuk işlemlerinin ilgili muhasebe hesabına kayıt yapılmasına başlanılarak hatalı uygulamaya son verildiği belirtilmiştir. Ancak bu uygulama ileriye dönük olup 2021 yılı mali tablolarını ekilememektedir.
Sonuç olarak muhasebe hesaplarına tahakkuk kayıtlarının yapılmaması sebebiyle 120- Gelirlerden Alacaklar Hesabı ve 600-Gelirler Hesabı mali tablolarda hatalı olarak sunulmaktadır. Bahse konu tahakkuk işlemlerinin, ilgili yönetmelik hükümleri uyarınca, gerçekleştiği zaman muhasebe kayıtlarına alınmasının sağlanması gerekmektedir.