Belediye sınırlarındaki tüm yapılaşmaların plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun olarak teşekkülünde belediyelerin sorumluluğu (Sayıştay)

Deprem ülkesi olarak nitelenen ülkemiz, dünyanın etkin deprem kuşaklarından biri üzerinde bulunmaktadır. Yaklaşık 20 bin insanımızı canından eden, binlerce ev ve işyerinin yıkılması sonucu çok büyük ekonomik kayba neden olan (Türk Sanayicileri ve İşadamları Derneği‘ne göre 17 milyar dolar, Devlet Planlama Teşkilatı’na göre 15-19 milyar dolar, Dünya Bankası‘na göre 12-17 milyar dolar) Gölcük ve Düzce Depremleri sonrasında, yapılarda can ve mal güvenliği sağlayarak ekonomik ve sosyal kayıpları azaltmak, yapı kalitesini arttırmak, afetlere dayanıklı ve çağdaş standartlarda yapı üretmesi için çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemelerden biri, can ve mal güvenliğini teminen, imar plânına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimini sağlamak ve yapı denetimine ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla 2001 yılında yayımlanan 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanundur. Ülkemizin yüzde 92’sinin deprem bölgesi, nüfusumuzun ise yüzde 95’inin deprem bölgelerinde yaşadığı, yoğun yerleşim bölgelerimizin ve önemli sanayi kuruluşlarımızın büyük bir kısmının deprem riski yüksek bölgelerde bulunduğu göz önünde bulundurulduğunda, bu düzenlemelere uyulmasının insani ve vatani bir görev olduğu ortaya çıkmaktadır.

İlgili Kanun ile 2001 ve 2008 yılında çıkarılan Yönetmelikler, düzenlemelerin amacına uygun olarak, İdarelere, yapı denetim kuruluşuna, proje müellifine, yapı sahibine, yapı müteahhidi ile şantiye şefine, denetçi, kontrol elemanı ve yardımcı kontrol elemanına çeşitli görev ve sorumluluklar vermektedir. 

Mevzuatta yer alan ve bulguya dayanak teşkil eden bazı maddeler şöyledir: 

1. 02.2008 tarih ve 26778 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmeliğin 27 nci maddesine göre Toplam inşaat alanı bin m2’yi (dâhil) geçmeyen yapıların denetim hizmeti bedelinin, yapı sahibi tarafından yapı denetim hesabına defaten yatırılması esastır.
2. Toplam inşaat alanı bin m2’nin üzerindeki yapıların yapı denetimi hizmet bedelleri, yapı sahibinin tercihine göre, defaten veya taksitler halinde hesaba yatırılır.
3. Yapı sahibi tarafından müteakip bölümün hizmet bedeli yatırılmadığı takdirde, yapı denetim kuruluşunca yapı faaliyet durdurma tutanağı ile seviye tespit tutanağı tanzim edilerek, tanzim tarihinden itibaren üç iş günü içinde ilgili idareye bildirimde bulunulur. İlgili idarece yapı tatil tutanağı tanzim edilir ve yapının devamına izin verilmez. Bu hükümlere aykırı hareket eden ilgililer hakkında, Kanunun cezai hükümleri uygulanır.
4. 08.2001 tarihinde yayımlanan Yönetmeliğin 14 üncü maddesine göre yapı sahibi taksidini veya kısmi taksidini peşin olarak yatırmadan, müteakip bölümün devamına ilgili idarece izin verilmez.

Yukarıda verilen mevzuat hükümleri çerçevesinde, 1000 m2’den küçük yapılarda yapı denetim ücreti peşin tahsil edilmelidir. 1000 m2’den büyük yapılarda yapı denetim ücretinin yatırılmasının takibinden 2008 yılına kadar ilgili idare, 2008 yılından sonra ise yapı denetim kuruluşu sorumludur.

Muratpaşa Belediyesi mücavir alanı içinde Antalya Su ve Atıksu İdaresi verilerine göre 7066 ticari bağımsız bölüm, 55.325 adet konut iskansız olarak kullanımdadır. Bu sayılar, ticarethanelerin su abonesi olmadıkları göz önüne alındığında, daha da artabilir. Bu yapıların yapı denetim işlemlerinin yerine getirilmesinden 2008 yılına kadar doğrudan belediye sorumludur. 2008 yılından sonra yapı denetim ücretlerinin yatırılmasından yapı denetim kuruluşu sorumlu olmakla birlikte, beldeki tüm yapılaşmaların plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun olarak teşekkülünü sağlamak belediyenin görevlerindendir. 

Gerçekte tamamlanmış bu yapılara ( mesken veya işyeri olarak elektrik veya su aboneliği tesis edilmiş) iskan verilememiştir. İskan harcı alınamaması sonucu belediye gelirden yoksun kalmış, ruhsatsız işyerleri faaliyet göstermiştir.

Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliğine göre yapı kullanma izni verilirken yapı denetim iskan raporunun belediyeye ibrazı gerekir. Yapı sahipleri, yapı denetimlerini mevzuata uygun olarak yaptırmadıklarından bu belge düzenlenememekte; gerçekte tamamlanmış iskansız bu yapılar işyeri veya mesken olarak kullanılmaktadır. 

İskansız olan bu yapılardan, 2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Çeşitli Harçlarla İlgili Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik uyarınca tahsili gereken İşyeri Açma İzni Harcı ile İskan Harcı,  yapının iskansız olması nedeniyle, alınmamaktadır.      Kamu idaresi cevabında: “4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun, İdarelerin görevleri ile Yapı Denetimin görevlerini içeren bazı madde açıklamaları yapılarak;

‘…Bu yapıların Yapı Denetim işlemlerinin yerine getirilmesinden 2008 yılına kadar doğrudan Belediye sorumludur. 2008 yılından sonra Yapı Denetim ücretlerinin yatırılmasından Yapı Denetim kuruluşu sorumlu olmakla birlikte, Beldedeki tüm yapılaşmaların plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun olarak teşekkülünü sağlamak Belediyenin görevlerindendir.’ Denilerek;

 Muratpaşa Belediyesi mücavir alanı içinde, Antalya Su ve Atıksu İdaresi verilerine göre 7066 ticari bağımsız bölüm, 55.325 adet konut iskansız olarak kullanıldığından hareketle;

 Gerçekte tamamlanmış bu yapılara (mesken veya işyeri olarak elektrik veya su aboneliği tesis edilmiş) iskan verilmemiştir. İskan harcının da alınamamış olması sonucu Belediye gelirinden yoksun kalındığı, ruhsatsız işyeri faaliyetlerinin olduğu değerlendirilmiştir. Belediye gelirleri yönünden iskan harçlarının bu tür yapılarda alınmamış olmasının eksik olarak değerlendirilmesi nedeniyle; (iş sebepleri açısından açıklama yapma gereği doğmuştur. Yönetmelikler gereği, iskan belgesi vatandaşın müracaat etmesi halinde düzenlenmesi gerektiği hükümlerde yer verilmiştir.)

 3194 sayılı İmar Kanunu, Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde; İdare olarak görev ve sorumluluk alanımıza giren hususlarda yönetmeliklerin idarelere tanımış oldukları hükümler çerçevesinde, belirtilen süreler içinde gereği tesis edilmektedir.

Planlı alanlar Tip İmar Yönetmeliği Madde 64’de “Yapının mevzuata uygun bulunması halinde, 30 gün içinde Yapı Kullanma İzin Belgesi düzenlenir. Aksi halde, eksikliklerin tamamlanarak yapının mevzuata uygun hale getirilmesi istenir. Eksikliklerin tamamlanmasından sonra, aynı süreç izlenerek yapı kullanma izin belgesi düzenlenip, yapı kullanma izni verilir” denilmektedir.

Yapı kullanma izin belgesinin verilebilmesi için;

 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun ve yönetmeliklere uygun olarak İş Bitirme Tutanağı’ nın düzenlenmiş olması esastır.

 Bu kapsamda yapının, yapı ruhsatının alınmasını takiben, denetimini üstlenmiş olan yapı denetim firmalarının denetim işlemlerini inşaatın %100 seviyesine kadar doğru, eksiksiz, tamamlanmış olması, hakedişlerin yatırılmış olması, seviye kontrollerinin yapılmış olması da esastır.

 Denetim raporunda da bahsedildiği üzere, yapı denetimlerin görevleri ile idarelerin görevleri 4708 sayılı kanunda belirtilmektedir.

 Bir yapının denetimini üstlenen yapı denetim firması ile yapı sahipleri arasındaki sözleşmenin feshi, yapı denetim firmalarının kapanmış olmaları nedeniyle yapının denetimsiz kalmış olması, müteahhidin işi tamamlayamaması, yapı sahipleri ile müteahhit arasında itilaflar nedeniyle, sözleşmenin fesh edilmiş olması, hukuki süreçlerin başlamış olmaları gibi nedenler ile, yapımı tamamlandığında  İdaremize müracaat edememeleri, müracaat etseler dahi, eksik işlemlerinin tamamlanması gerektiğinden yapı kullanma izin belgeleri düzenlenemeyen, hukuki süreçleri beklenen, yapı denetimi işlemlerinin tamamlanması gereken hususlar bulunması nedeniyle; her Belediyede olduğu gibi bizim Belediye mücavir alanımızda da iskanı olmadan iskan edilen binalar bulunmaktadır.

 Yasa gereği, vatandaş müracaatı ile yürütülen iskan işlemlerinde, izinsiz iskan edilmenin önüne geçmeye çalışılmaktadır. Bilgi sahibi olduğumuz durumlarda, iskan almaları yönünde, vatandaş uyarılmakta, varsa eksikleri tamamlatılmaya çalışılmakta, problemi olan binalara ise izinsiz iskan edilmeleri sebebi ile Elektrik ve Su hizmetlerinin kesilmesi ilgili idarelerden talep edilmektedir. (EK 16) 

 Ayrıca; iskan müracaatlarında izinsiz iskan edilen bağımsız bölüm başına, içinde bulunduğu yılın bütçe kararnamesindeki ücret üzerinden izinsiz iskan ücreti de alınmaktadır.

Belediye gelirlerimiz açısından izinsiz iskan ücretleri ile var olduğu düşünülen bu eksiklik tahsil edilmek sureti ile de giderilmeye çalışılmaktadır.”denilmiştir.

 Sonuç olarak: İdare, tarafımızca belirtilen hususlar doğrultusunda gerekli çalışmanın yapılacağını bildirmekte olup, gelecek yıllarda yürütülecek denetimlerde bu konu izlenecektir.