Belediyelerde borçlanma sınırı ve İçişleri Bakanlığı onay işlemlerine ilişkin (Sayıştay)

Bolu Belediyesi’nin 31.12.2013 tarihi itibariyle, yapılandırılan vergi borçlarından 12.912,000,00 TL, yapılandırılan SGK borçlarından 19.748678,88 TL ve banka kredilerinden ise 67.179.760,39 TL olmak üzere faiz hariç toplam borç stokunun 99.840.439,27 TL olduğu tespit edilmiştir.

Bolu Belediyesi’nin 2012 yılı kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamı 83.720.813,00 TL olup 10.11.2012 tarihinde 28463 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği’nde 2013 yılı yeniden değerleme oranı %7,8 olarak belirlenmiştir. Bolu Belediyesi’nin 2012 yılı kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranı ile arttırılmış hali (83.720.813,00*1,078) 90.251.036,41 TL’dir.

5393 sayılı Kanun’un “Borçlanma” başlıklı 68. Maddesi, belediyelerin borçlanmasına ilişkin genel çerçeveyi çizmektedir. Bolu Belediyesi tarafından 68 inci maddenin d ve e fıkralarına aykırı olarak borçlanmaya gidildiği görülmüştür. ġöyle ki; Belediye Kanunu’nun 68. Maddesinin d bendinde; belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketlerin, faiz dahil iç ve dış borç stok tutarı, en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının 213 sayılı Vergi Usul Kanununda belirlenen yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarını aşamayacağı hükmüne rağmen yıl sonu itibariyle faiz hariç borç stokunun 99.840.439,27 TL’ye çıktığı tespit edilmiştir. 

Belediye Kanunu’nun 68 inci maddesinin e fıkrasında; Belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketler, en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin, 213 sayılı Vergi Usul Kanununda belirlenen yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarının yılı içinde toplam yüzde onunu geçmeyen iç borçlanmayı belediye meclisinin kararı; yüzde onunu geçen iç borçlanma için ise meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararı ve İçişleri Bakanlığının onayı ile yapabileceği hükmüne aykırı olarak ayrıntıları aşağıdaki tabloda da görüleceği üzere 2013 yılında Belediye Meclisi kararları ile 32.251.021,00 TL borçlanmaya gidildiği, yüzde on sınırı olan 9.021.103,64 TL’nin aşıldığı halde içişleri Bakanlığı’ndan izin alınmadığı görülmüştür. 

Belediye Kanunu’nun 68. Maddesinin sondan ikinci fıkrasında da; yukarıda belirtilen usûl ve esaslara aykırı olarak borçlanan belediye yetkilileri hakkında, fiilleri daha ağır bir cezayı gerektirmeyen durumlarda 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun görevi kötüye kullanmaya ilişkin hükümleri uygulanılacağı hükme bağlanarak 68. Madde hükümlerine uyulmamasının yaptırımı da ortaya konmuştur. 

Yukarıda yer alan açıklamalar ve mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde Belediye tarafından hukuka aykırı olarak borçlanmaya gidildiği tespit edilmiştir.

Kamu idaresi cevabında: “Belediyemizin yüksek miktarda borçlanma yapısı ve sınırının aşmasını incelediğimizde borç sınırının aşılmadığı gözükmektedir;

Bolu Belediyesi tarafından 15 yıl öncesinden gelen Vergi Dairesi ve SGK borçları 6111 sayılı kanun kapsamında yeniden yapılandırılmıştır. Vergi Dairesine 12.912.000,00 TL, SGK 19.748.678,88 TL olmak üzere toplam 32.660.678,00 TL yeniden yapılandırılmıştır. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ilgili kurumlardan “borcu yoktur” alabilmekteyiz.5393 sayılı Belediye Kanunun geçici 5.maddesinde yapılandırma ile ilgili hükümler bulunmaktadır. Bununla ilgili borçlar için Belediye Meclisinden kararı da alınmamıştır. Bu nedenle belediyemizin borcu 66.128.922,15 TL olduğunu düşünmekteyiz. Bolu Belediyesinin 2013 yılında kesinleşen bütçe geliri de 116.369.557,10 TL dir. 2012 yılı kesinleşen bütçe gelirinin enflasyona uygulanmış hali 90.251.036,41 TL’dir. Görüldüğü üzere Belediyemizin borç miktarı yeniden değerlendirme oranında arttırılan borç miktarını da aşmadığını düşünmekteyiz.

Bolu Belediyesinin 2013 yılına ait kesinleşen bütçe geliri 116.369.577,10 TL dir. Buna göre borçlanma miktarımız 11.636.957,00 TL 2013 yılında 32.251.021,00 TL kredi alınması için meclis kararı alınmış bunun 13.558.455,93 TL gerçekleşmiştir. Bu alınan kredinin 2.318.035,84 TL 2013 yılından ödenecektir. Anlaşılacağı üzere bir önceki yılın tüfe oranıyla arttırılan %10 borçlanmanın payı sınırları içinde kalmaktayız. Borçlanma payı sınırları içerisinde olduğundan Meclis Kararı alınması yeterli olmuştur.” denilmektedir. 

Sonuç olarak: Kamu idaresi cevabında, borçlanma sınırının hesabında yapılandırılan SGK ve Vergi Dairesi borçlarının dikkate alınamayacağı ve yapılandırılan borç tutarının borç stokundan düşüldüğü zaman borçlanma sınırları dahilinde borçlanma yapıldığı ifade edilmiştir.

Bulgumuzdaki borçlanma sınırının aşıldığına ilişkin bu husus, kamu idaresi cevabı yeterli görüldüğünden kaldırılmıştır.

Kamu idaresi borçlanmalarda içişleri Bakanlığı’nın iznine ilişkin cevabında, 2013 yılı kesinleşmiş bütçe verilerini esas alıp Belediye Meclisinin borçlanmaya ilişkin almış olduğu bütün kararların uygulanmadığını belirtmiştir. 

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 68 inci maddesinde; Belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketler, en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin, 213 sayılı Vergi Usul Kanununda belirlenen yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarının yılı içinde toplam yüzde onunu geçmeyen iç borçlanmayı belediye meclisinin kararı; yüzde onunu geçen iç borçlanma için ise meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararı ve İçişleri Bakanlığının onayı ile yapabileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükme göre Bolu Belediyesi 2012 yılı kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranı ile arttırılmış halinin yüzde onluk (%10) kısmı olan (83.720.813,00*1,078/10) 9.025.103.64 TL kadar kısmı için doğrudan Meclis kararı ile borçlanabilecekken, bu tutarı aşan kısım için içişleri Bakanlığ’nın iznini alması gerekmektedir.

incelediğimiz Kamu idaresi’nin Kanun’da yazılı bu sınırlamayı dikkate almadan ayrıntıları bulgumuzdaki tabloda yer alan 32.251.021,00 TL borçlanma yetkisini Belediye Meclisi’nden aldığı görülmüştür.

Kamu idaresinin, Belediye Meclisi’nden 32.251.021,00 TL borçlanma yetkisi alınmasına rağmen 13.558.455,93 TL tutarında bir borçlanmaya gidildiği yönündeki savunması yerinde değildir. Çünkü alınan kredilerin büyük bir kısmı iller Bankası kanalı ile alınmakta olup yapılmakta olan bir yatırımın 2013 yılına isabet eden hakedişlerini yanlızca kapsamaktadır. Kamu idaresi cevabında yer alan tabloda da görüleceği üzere yanlızca toplam tutarı 3.160.000,00 TL olan iki kredinin alınmadığı görülecektir. Söz konusu tutar düşüldükten sonra bile 9.025.103.64 TL’lik sınırın çok üzerinde bir rakam olan 29.091.021,00 TL tutarında borçlanmaya gidilmiştir. Nitekim 3.160.000,00 TL tutarındaki kredilerin alınmaması da içişleri Bakanlığ’ndan izin şartını yine de ortadan kaldırmamaktadır.

Kamu idaresi cevabında yer verilen 2013 yılı gelir gerçekleşmesi de 5393 sayılı Kanunu’nun 68 inci maddesinde yer alan hüküm karşısında anlam ifade etmemektedir.

içişleri Bakanlığından izin alınmadan yüzde ondan (%10) fazla borçlanma hususu Bolu Belediyesi 2012 yılı Sayıştay Denetim Raporunda yer almasına rağmen aynı uygulamaya 2013 yılında da devam edilmesi dikkate alındığında, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 68. Maddesinin sondan ikinci fıkrasında yer alan hükme göre bu maddede belirtilen usul ve esaslara aykırı bir şekilde borçlanmaya gidildiği için borçlanan belediye yetkilileri hakkında, fiilleri daha ağır bir cezayı gerektirmeyen durumlarda 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun görevi kötüye kullanmaya ilişkin hükümleri uygulanılması gerekmektedir.