Öğretim Üyesi Kadrolarına Alım İlanlarında Objektif Kriterlere Aykırı Hususlara Yer Verilmesi (Sayıştay)

BULGU: Öğretim Üyesi Kadrolarına Alım İlanlarında Objektif Kriterlere Aykırı Hususlara Yer Verilmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

Üniversitede bulunan öğretim üyesi kadrolarına, eşitlik ve liyakat ilkelerine aykırı atamalar yapıldığı tespit edilmiştir.

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinde;

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde (…)1 kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” denilmektedir.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun;

“Doktor Öğretim Üyesi” başlıklı 23’üncü maddesinde;

“. c) Yükseköğretim kurumları, doktor öğretim üyesi kadrosuna atama için Yükseköğretim Kurulunun onayını almak suretiyle, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik olarak, bilim disiplinleri arasındaki farklılıkları da göz önünde bulundurarak, objektif ve denetlenebilir nitelikte ek koşullar belirleyebilirler.”

“Profesörlüğe yükselme ve atama” başlıklı 26’ncı maddesinde ise;

“. Üniversiteler, profesörlüğe yükseltilerek atama için aranan bu asgari koşulların yanında, Yükseköğretim Kurulunun onayını almak suretiyle, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik olarak, bilim disiplinleri arasındaki farklılıkları da göz önünde .”

hükümleri yer almaktadır

Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri İle Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin;

“Dürüstlük ve tarafsızlık” başlıklı 9’uncu maddesinde

“Kamu görevlileri; tüm eylem ve işlemlerinde yasallık, adalet, eşitlik ve dürüstlük ilkeleri doğrultusunda hareket ederler, . Kamu görevlileri, takdir yetkilerini, kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda, her türlü keyfilikten uzak, tarafsızlık ve eşitlik ilkelerine uygun olarak kullanırlar. .” denilmektedir.

Anayasa’nın yukarıda değinilen 10’uncu maddesi ile Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri İle Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin yine yukarıda değinilen 9’uncu maddesi uyarınca, kamu görevlileri görevlerini yerine getirirken, eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar. Yine Kanunlarla kamu görevlilerine verilen takdir yetkisi kamu yararı ve hizmetin gerekleri ile sınırlıdır. Kamu görevlileri bu yetkilerini kullanırken eşitlik ve tarafsızlık ilkesine bağlı kalmak zorundadırlar.

Üniversitece 2024 yılı içerisinde öğretim üyesi alımı amacıyla ilan verilmiş, atama yapılacak kadrolara ilişkin olarak 2547 sayılı Kanun’un yukarıda da değinilen maddeleri uyarınca bazı ek kriterler getirilmiş ve boş bulunan kadrolar için öğretim üyesi atamaları gerçekleştirilmiştir. Aşağıda sıralanan kriterler bu duruma örnek olarak gösterilebilir.

Finans alanında Doçentliğini almış olmak. İşletmelerde sürdürülebilir büyüme üzerine çalışmalar yapmış olmak,

Doçentliğini İslam Sanatları Tarihi alanında almış olmak ve İslam dönemi resimli el yazmaları ile ilgili çalışmalar yapmış olmak,

-Doçentliğini İslam Hukuku Ana Bilim Dalından almış olup, İslam Hukuku Usulünde Ruhsat Teorisi ile ilgili çalışmalar yapmış olmak,

Doçentliğini inşaat mühendisliği alanında almış olmak, yol kenar güvenliği sistemleri konusunda çalışmalar yapmış olmak,

Makine mühendisliğinde Doktorasını yapmış olmak. Makine mühendisliği alanında Doçentliğini almış olmak. Dizel motorlarda hidrojen kullanımı ve hidrojen yakıt hücresi alanlarında çalışmalar yapmış olmak,

-Doçentlik unvanını Biyoloji bilim alanında almış olup, bal arısı hastalık ve zararları konularında çalışmalar yapmış olmak,

-Doçentlik unvanını Biyoloji bilim alanında almış olup Dicle Nehrindeki balık türlerinin boyolojisi üzerine çalışmaları olmak,

-Tarla Bitkileri Yetiştirme ve Islahı bilim alanında Doçent unvanı almış olup, Diploid ve Tetraploid Buğday Türlerinde Bağlantı Haritalama, QTL (Kantitatif Özellik Lokusu) Haritalama ve Genom Boyu İlişki Haritalama (GWAS) çalışmaları yapmış olmak,

-Tarımsal Biyoteknoloji bilim alanında Doçent unvanı almış olup, Bitkilerde Transkriptom, Biyoinformatik ve Makine Öğrenmesi alanlarında çalışmalar yapmış olmak,

-Bahçe Bitkileri Yetiştirme ve Islahı Alanında doçentliğini almış olup, Sert çekirdekli meyvelerde anaç ıslahı, abiyotik stress, Bitki doku kültürü ve Bitkilerde Transkriptomik Analiz ile ilgili çalışmalar yapmış olmak

-Bağ Yetiştirme ve Islahı alanında doçentliğini almış olmak, Bağ yetiştirme ve ıslahı alanı ile Yerel üzüm çeşitleri üzerine ampelografik çalışmalar yapmış olmak,

-Doktorasını Bağ yetiştirme ve Islahı alanında yapmış olmak, örtü altı, topraksız kültür ve bitki besleme konularında çalışıyor yapmış olmak,

-Doktorasını Üretim Yönetimi ve Pazarlama bilim dalında yapmış olmak. Yer markalaması ve sosyal medya konularında çalışmaları olmak,

-Doktorasını Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı İslam Hukuku Bilim Dalında yapmış olup, erken dönemde Kelam-Fıkıh usülü ilişkisi üzerine çalışmalar yapmış olmak,

-Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik alanında doktora yapmış olmak. Wep Of Science (ESCI veya SSCI) kapsamındaki dergilerde yayımlanmış bilimsel makalesi bulunmak. Turizm Rotaları ve Hizmet Adaleti konularında çalışmalar yapmış olmak.

Yukarıda yer verilen örneklerde de görüleceği üzere, alımı yapılacak öğretim üyeliği kadroları için ek kriterler getirilirken, 2547 sayılı Kanun’un 23 ve 26’ncı maddelerinde ifade edilen objektif ve denetlenebilirlik ilkelerine riayet edilmemiş, ilanlarda spesifik ve belli bir kişiyi çağrıştıran şartlar istenmiştir. Yapılan denetimlerde kadrolara alım yapılan öğretim üyelerinin tamamının kriter olarak getirilen şartlarla ilgili kitap, makale veya doktora tezlerinin olduğu görülmüştür. Bunun sonucunda da alım yapılacak kadroların tamamına yakını için sadece birer kişi başvuru yapabilmiş ve aynı kişiler kadrolara alınmıştır.

Yükseköğretim Kurulu tarafından hazırlanan ve internet sitesinden de ilan edilen “Akademik kadro ilanlarında aranan ek koşullara ilişkin” bilgi notunda, tüm üniversitelere yönelik olarak da söz konusu hususa değinilmiştir. Bilgi notunda, konu hakkında Yükseköğretim Kuruluna gelen şikayet dilekçelerinde; üniversitelerin akademik personel alımı için ilana çıktığı kadrolara ilişkin olarak ek koşullar belirlediği, ancak söz konusu ek koşulların bir adayı işaret edecek biçimde spesifik olarak belirlendiği ve böylece ilana diğer adayların katılımın engellendiği, ilanlara konulan ek koşullar yoluyla belirli kişilerin alınarak üniversitede kadrolaşmaya gidildiği şeklinde iddialar yer aldığı, yapılan inceleme ve soruşturmalarda Üniversiteler tarafından çıkılan bazı ilanlarda yer alan ek koşulların belirli bir adayı tanımlamaya yönelik olarak ve akademik rekabeti engelleyecek biçimde belirlenebildiği, ataması yapılan kişilerin yayınları ile belirlenen ek koşul arasında büyük benzerlikler bulunduğu ve hatta bazı atamalar için doğrudan ataması yapılan kişilerin yüksek lisans ya da doktora tez başlıklarının ek koşul olarak belirlendiği, bazı ilanlarda bilimsel kaliteye bilim disiplinleri arasındaki farklılıklarla açıklanamayacak ölçüde kısıtlayıcı ve rekabeti engelleyici koşullar belirlendiğinin görüldüğü, bunun akademik rekabeti engelleyecek nitelikte olmasının, Anayasa’nın eşitlik ilkesine ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na aykırılık teşkil edeceği, tesis edilen işlemin dava konusu edilmesi halinde yargı makamları tarafından atama işleminin iptal edileceği, buna bağlı olarak üniversitenin işleyişi üzerinde olumsuz etkiler yaratacağı ve kişiler açısından mağduriyetler yaratacağı, söz konusu atama işleminde rol alan yetkililer açısından idari ve cezai sorumluluklar doğuracağının açık olduğu, bu doğrultuda verilmiş bulunan yargı kararlarının bulunduğu, ifade edilmiştir.

Kamu idaresi cevabında, ilan şartlarının YÖK Akademik sayfasından kontrol edilerek kişiye özel ilan şartı taşımamasına özen gösterildiği ve ilan şartlarına ait yapılan akademik çalışmaların değerlendirildiği belirtilmesine rağmen yukarıda örneklerini verdiğimiz ilanların içeriğinin kişiyi tanımlamaya yönelik olarak akademik rekabeti engelleyecek nitelikte olduğu yönündeki tespitimizi karşılmadığı anlaşılmıştır.

Sonuç olarak Üniversite’nin çıkmış olduğu ilanlarda belirlediği ek koşulların kişiyi tanımlamaya yönelik olarak akademik rekabeti engelleyecek nitelikte olmasının, Anayasa’nın eşitlik ilkesine ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na aykırılık teşkil ettiği ve Üniversite’nin Kanunlarla belirlenen amaçlarına ulaşması açısından risk oluşturduğu değerlendirilmektedir.