|
ÖZET: Üniversite tarafından yemekhane hizmetlerinde kullanılmak üzere temin edilen baharat, bakliyat ve diğer gıda maddelerinin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3. maddesinin (a) bendi çerçevesinde ihalesiz olarak alındığı tespit edilmiştir. Kamu İhale Kanunu’nun 1. maddesinde, kamu kurumlarının ihalelerinde uygulanacak esasların belirlendiği, 2. maddesinde ise üniversitelerin mal ve hizmet alımlarının bu kanun hükümlerine tabi olduğu ifade edilmektedir. Kanun’un 3. maddesinin (a) fıkrası, belirli tarım ve hayvancılık ürünlerinin doğrudan üreticilerden alınabileceğini belirtirken, bu alımların yalnızca işlemek, değerlendirmek veya satmak amacıyla yapılabileceği vurgulanmaktadır.
Kamu İhale Kurulu’nun 2004 tarihli kararında, kamu kuruluşlarının doğrudan alım yapabilmesi için ürünlerin işleme tabi tutulması gerektiği, doğrudan tüketim amacıyla alınan ürünlerin ise bu istisna kapsamına girmediği açıklanmıştır. İncelemeler sonucunda, üniversitenin söz konusu gıda maddelerini doğrudan tüketime uygun şekilde temin ettiği ve bu durumun kanun hükümlerine aykırı olduğu belirlenmiştir. Kamu idaresi, denetim raporunda belirtilen hususlar doğrultusunda ihale sürecinin başlatıldığını ve mevcut protokolün feshedileceğini bildirmiştir. Ancak, üniversitenin yemekhane hizmetlerinde kullanılan gıda maddelerinin, 4734 sayılı Kanun’un 3. maddesinin (a) bendi çerçevesinde istisna olarak değerlendirilmesi ve ihalesiz temin edilmesi uygulamasına son verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. |
BULGU: İhale Mevzuatına Göre İstisna Kapsamında Değerlendirilemeyecek Olan Mal Alımlarının İhalesiz Olarak Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversite tarafından yemekhane hizmetlerinde kullanılmak üzere baharat, bakliyat ve diğer yiyecek malzemelerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (a) bendi kapsamında temin edildiği tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1’nci maddesinde, kamu hukukuna tâbi olan veya kamunun denetimi altında bulunan veyahut kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usullerin bu kanun ile belirlendiği, “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde ise üniversitelerin, kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un “İstisnalar” başlıklı 3’ncü maddesinin (a) fıkrasında; Kanun kapsamına giren kuruluşlarca, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere doğrudan üreticilerden veya ortaklarından yapılan tarım veya hayvancılıkla ilgili ürün alımlarının, ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç bu Kanuna tabi olmadığı hüküm altına alınmıştır.
Kamu İhale Kurulunun 08.01.2004 tarih ve 2004/DK.D-01 sayılı kararında; 4734 sayılı Kanun kapsamında bulunan kuruluşlar, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere tarım ve hayvancılıkla ilgili ürünleri doğrudan üreticisinden istisna kapsamında alınabileceği, öte yandan bu kuruluşlar tarafından tüketim amacıyla yapılacak alımların söz konusu istisna hükmüne göre gerçekleştirilemeyeceği ifade edilmiştir.
Kamu İhale Kanunu’nda yer alan hükümler ve Kamu İhale Kurulunun kararı dikkate alındığında; söz konusu istisna kapsamında alım yapılabilmesi için kamu idaresinin satın aldığı ürünleri işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak görevine kuruluş amacı veya mevzuatı gereği sahip olması gerekmektedir. Bunun yanında temin ettiği ürünlerin son tüketiciye hitap eden ürünler değil de ilk işleme tabi tutulacak hammadde niteliğinde ürünler olması gerekmektedir. Yani tüketim amacıyla bu istisna kapsamında herhangi bir ürün alınması mümkün değildir.
Yapılan incelemede, Üniversitenin yemekhane hizmetlerinde kullanmak üzere baharat, bakliyat ve diğer gıda maddelerini yukarıda yer alan şartları taşımadığı halde ve doğrudan tüketime konu olacak şekilde işlenmiş, hazır veya paketli olarak 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin (a) bendine göre istisna kapsamında Tarım Kredi Kooperatifinden aldığı ve Kanun’un ilgili maddesine aykırı hareket ettiği görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, denetim raporunda belirtilen hususlar doğrultusunda, söz konusu ürünlerin temini için anılan Kanun çerçevesinde ihale sürecinin başlatılmış olduğunu, ihale tamamlandığında Kırşehir Tarım Kredi Kooperatifi ile yapılmış olan mevcut protokolün feshedileceğini ve istisna kapsamında yapılan alımlara son verileceğini belirtmiştir.
Sonuç olarak, Üniversite tarafından yemekhane hizmetlerinde kullanılmak üzere satın alınan gıda maddelerinin 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin (a) bendi kapsamında istisna olarak değerlendirilmesi ve bu malların ihale yapılmadan temin edilmesi uygulamasına son verilmesi gerektiği düşünülmektedir.