Döner Sermaye İşletmesi Muhasebe Yetkilisinin Görev ve Sorumluluklarını Yerine Getirmemesi (Sayıştay)

BULGU: Döner Sermaye İşletmesi Muhasebe Yetkilisinin Görev ve Sorumluluklarını Yerine Getirmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

Düzce Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesinin muhasebe birimini yönetmekle görevli olan muhasebe yetkilisinin işletmenin gelir ve alacaklarını tahsil etmek görevini yerine getirmediği, muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya yetkili olan mutemetlerin işlemlerini kontrol etmediği ve kasa fazlası tutarlara ilişkin üzerine düşen sorumlulukları yerine getirmediği görülmüştür.

18.06.2020 tarih ve 31159 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde muhasebe yetkilisinin muhasebe hizmetlerinin yürütülmesinden ve muhasebe biriminin yönetiminden sorumlu, usulüne göre atanmış yöneticiyi ifade ettiği, muhasebe yetkilisi mutemedinin ise muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, muhafaza etmeye, vermeye, göndermeye yetkili ve bu işlemlerle ilgili olarak doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumlu olan görevlileri ifade ettiği,

“Gelir ve giderler ile bunların muhasebeleştirilmesi” başlıklı 8’inci maddesi 10’uncu fıkrasında, döner sermayeli işletmelerin, iş ve işlemleri ile bütçelerinin hazırlanması, uygulanması, sonuçlandırılması, muhasebesi, kontrol ve denetimi ve bunların yürütülmesinde görevli olanların görev ve sorumluluklarına ilişkin olarak 1/5/2007 tarihli ve 26509 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerinin uygulanacağı,

Hüküm altına alınmıştır.

1/5/2007 tarihli ve 26509 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin amacı 1’inci maddesinde ifade edildiği üzere genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine bağlı olarak kurulmuş olan döner sermayeli işletmelerin iş ve işlemleri ile bütçelerinin hazırlanması, uygulanması, sonuçlandırılması ve muhasebesi ile kontrol ve denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Mezkûr Yönetmelik’in “Gelirlerin tahakkuku, takibi ve tahsili” başlıklı 8’inci maddesinde işletme gelirlerinin tahakkuku ve takibinin gelir gerçekleştirme görevlilerince, tahsil işlemlerinin ise muhasebe birimlerince yürütüleceği,

Anılan Yönetmelik’in “Muhasebe yetkilisinin görev ve yetkileri” başlıklı 14’üncü maddesinde muhasebe yetkilisinin görev ve yetkileri tek tek sayma yöntemiyle sayılmış ve bunlar arasında gelirleri ve alacakları ilgili mevzuatına göre tahsil etmek, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetleri almak, saklamak ve ilgililere vermek veya göndermek, veznenin kontrolünü ilgili mevzuatında öngörülen sürelerde yapmak ve muhasebe yetkilisi mutemetlerinin hesap, belge ve işlemlerini ilgili mevzuatında öngörülen zamanlarda denetlemek görevlerinin bulunduğu,

“Muhasebe yetkilisinin sorumlulukları” başlıklı 15’inci maddesinde ise, muhasebe yetkililerinin sorumluluklarının tek tek sayma yöntemiyle belirlendiği, bunlar arasında Bu Yönetmeliğin 14’üncü maddesinde sayılan hizmetlerin zamanında yapılmasından, Mutemetleri aracılığıyla aldıkları ve elden çıkardıkları para ve parayla ifade edilen değerler ile bunlarda meydana gelen kayıplardan, muhasebe yetkilisi mutemetlerinin hesap, belge ve işlemlerini ilgili mevzuata göre kontrol etmekten sorumlu oldukları,

Anılan Yönetmelik’in “muhasebe yetkilisi mutemetleri” başlıklı 19’uncu maddesinde ise, muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, vermeye ve göndermeye yetkili olanlar muhasebe yetkilisi mutemedi olduğu, muhasebe yetkilisi mutemetlerinin, bu işlemlerle ilgili olarak doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumlu olduğu, muhasebe yetkilisinin muvafakatı alınarak seçilecek personelin, harcama yetkilisi tarafından muhasebe yetkilisi mutemedi olarak görevlendirileceği, muhasebe yetkilisi mutemetleri hakkında, 31/12/2005 tarihli ve 26040 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerinin uygulanacağı,

Hüküm altına alınmıştır.

31/12/2005 tarihli ve 26040 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in “Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin görevlendirilmeleri” başlıklı 5’inci maddesinde, kanunlarda öngörüldüğü şekilde ve bu Yönetmelik esaslarına göre yetkili kılınmamış hiçbir kimsenin kamu idaresi adına para tahsil edemeyeceği, değerleri alamayacağı, gönderemeyeceği ve ödeme yapamayacağı,

“Yetki ve sorumluluk” başlıklı 7’nci maddesi 2’nci fıkrasında muhasebe biriminde görev yapan muhasebe yetkilisi mutemetlerinin, her ne adla olursa olsun tahsil ettikleri paraları ve kendilerine teslim edilen değerleri muhasebe biriminin veznesi ve ambarında muhafaza etmek zorunda ve kayıplardan sorumlu oldukları,

“Kontrol görevi” başlıklı 8’inci maddede, muhasebe yetkililerinin muhasebe birimlerinin kasa işlemlerini her günün sonunda kontrol edeceği, muhasebe yetkililerinin, özel mevzuatında aksine bir hüküm bulunmadığı sürece muhasebe biriminin vezne ve ambarlarında para ve değerleri alıp veren muhasebe yetkilisi mutemetlerini her onbeş günde en az bir defa, belirsiz günlerde kontrol etmek zorunda olduklarını,

“Kasa mevcudunun müşterek muhafazaya alınması” başlıklı 10’uncu maddesinde ise çeşitli nedenlerle bankaya yatırılamayan tahsilat dolayısıyla kasada bulunan para miktarının ertesi gün bankaya yatırılmak üzere muhasebe yetkilisi ve kasa defterini tutmakla sorumlu veznedar tarafından müşterek muhafaza altına alınacağı, müşterek muhafaza işleminin veznede bir adet kasa var ve tek gözlü, tek kilitli ise; veznedar tarafından kilitleneceği ve anahtarının veznedar tarafından muhafaza edileceği, kasanın iki kilidi varsa; anahtarlardan birinin muhasebe yetkilisi, diğerinin veznedar tarafından muhafaza edileceği, kasa bir adet ve iç gözü varsa; müşterek muhafaza altına alınacak para iç göze konularak iç gözün anahtarının muhasebe yetkilisince, kasanın anahtarının ise veznedar tarafından muhafaza edileceği, müşterek muhafaza altına alınan kasanın, ertesi gün muhasebe yetkilisi ve veznedar tarafından birlikte kontrol edilerek açılacağı ve kasa mevcudunun sayılacağı,

Düzenlemesi yapılmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Üniversitelere bağlı döner sermaye işletmelerinin muhasebe hizmetlerini yürütmekle görevli muhasebe yetkilisinin Üniversite döner sermaye işletmesinin gelir ve alacaklarını tahsil etmesi gerektiği, yetkili kılınmamış hiçbir kimsenin kamu idaresi adına para tahsil edemeyeceği ve ödeme yapamayacağı için muhasebe yetkilisinin muvafakatı alınarak seçilen muhasebe yetkilisi mutemetlerinin kasa işlemlerinin muhasebe yetkililerince günlük, vezne ve ambarları ise her onbeş günde en az bir defa, belirsiz günlerde kontrol etmek zorunda oldukları ve çeşitli nedenlerle bankaya yatırılamayan tahsilat dolayısıyla kasada bulunan para miktarının ertesi gün bankaya yatırılmak üzere muhasebe yetkilisi ve kasa defterini tutmakla sorumlu veznedar tarafından müşterek muhafaza altına alınması gerektiği anlaşılmaktadır.

Yapılan denetimlerde,

Muhasebe yetkilisince döner sermaye işletmesinin gelir ve alacaklarının tahsil etmek görevinin yerine getirilmediği, İşletmenin alacaklarına ilişkin iş ve işlemlerin farklı birimler tarafından yerine getirilmeye çalışıldığı,

Muhasebe yetkilisinin muvafakati alınarak seçilen muhasebe yetkilisi mutemetlerinin kasa işlemlerinin günlük, vezne ve ambarların ise onbeş günde en az bir kez belirsiz günlerde muhasebe yetkilisince kontrolünün yapılmadığı,

Çeşitli nedenlerle bankaya yatırılamayan tahsilat dolayısıyla kasada bulunan para miktarının ertesi gün bankaya yatırılmak üzere muhasebe yetkilisi ve kasa defterini tutmakla sorumlu veznedar tarafından müşterek muhafaza altına alınması gerektiği halde 2024 yılı içerisinde çeşitli nedenlerle bankaya yatırılamayan günlük ortalama 100 Bin TL tahsilat bulunmasına rağmen muhasebe yetkilisince bu tahsilatlara ilişkin müşterek muhafaza işlemi uygulanmadığı, veznede bir adet kasa bulunduğu ve söz konusu kasanın bir adet ve iç gözü olan bir kasa olduğu ve dolayısıyla iç gözün anahtarının muhasebe yetkilisince, kasanın anahtarının ise veznedar tarafından muhafaza edilmesi gerektiği, söz konusu fazla tutarın suiistimale açık bırakıldığı,

Tespit edilmiştir.

Kamu idaresince muhasebe yetkilisine görevlerini ilgili mevzuat ve yönetmelik hükümleri doğrultusunda yerine getirmesi konusunda bilgilendirme yapıldığı ifade edilmiştir.

Bu itibarla Döner Sermaye İşletmesinin muhasebe birimini yönetmekle görevli olan muhasebe yetkilisinin mevzuatında kendisine görev olarak verilen işleri aksatmadan yerine getirmesi gerekmektedir.