|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversite döner sermaye işletme birimleri arasında bazı olumsuz durumları ortaya koymuştur. Raporda, yedi birimin herhangi bir faaliyette bulunmadığı ve bir birimin gelirlerinin giderlerini karşılayamadığı tespit edilmiştir. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun ilgili maddeleri, döner sermaye işletmelerinin kurulması ve faaliyetlerinin yürütülmesi için belirli kurallar öngörmektedir. Bu kurallar, kaynakların ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılmasını ve gelir-gider dengesinin sağlanmasını zorunlu kılmaktadır.
Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik, bu işletmelerin yükseköğretim kurumlarının esas faaliyetlerini aksatmadan çalıştırılmasını ve belirli bilimsel hizmetler sunmasını gerektirmektedir. Denetim sonuçlarına göre, mevcut döner sermaye işletmelerinin kuruluş amaçlarına uygun olarak aktif hale getirilmesi ve zarar eden birimlerde gelir elde edilmesi için gerekli önlemlerin alınması gerektiği vurgulanmaktadır. Kamu idaresi, döner sermaye işletmelerinin faaliyetlerini ekonomik ve verimli bir şekilde yürütmek için gerekli tedbirleri aldığını, bazı birimlerin kapatılması için işlemlere başlandığını ve diğer birimlerin durumunun yıl sonunda yeniden değerlendirileceğini belirtmiştir. Bu çerçevede, faaliyetsiz birimlerin etkin hale getirilmesi ve zarar eden işletmelerin mali durumlarının iyileştirilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Zarar Eden ve Faaliyeti Olmayan Döner Sermaye İşletme Birimlerinin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversite Döner Sermaye İşletme Müdürlüğüne bağlı birimlerden bir adedinin gelirlerinin giderlerini karşılayamadığı yedi birimin ise herhangi bir faaliyette bulunmadığı tespit edilmiştir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Döner Sermaye” başlıklı 58’inci maddesinin (a) fıkrasında; Yükseköğretim kurumlarında üniversite Yönetim Kurulunun önerisi ve Yükseköğretim Kurulunun onayı ile döner sermaye işletmesi kurulabileceği, (i) fıkrasında;
Döner Sermaye İşletmesi faaliyetlerinin gerçekleştirilmesinde, kaynakların ekonomik, verimli ve tasarruflu kullanılmasının esas ve yapılacak olan ödemelerde gelir-gider dengesinin gözetilmesinin zorunlu olduğu, (j) fıkrasında ise; Döner Sermaye İşletmelerinin faaliyet alanları, gelir ve giderleri, sermaye limitleri ile işletmelerin yönetimine ilişkin esas ve usullerin Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulunca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği ifade edilmiştir.
Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasına ilişkin Yönetmelik’in “Faaliyet Alanları” başlıklı 5’inci maddesinde; döner sermaye işletmelerinin yükseköğretim kurumlarının esas faaliyetlerini aksatmayacak şekilde çalıştırılması gerektiği ve bu işletmelerin;
Bilimsel görüş vermek, proje hazırlamak, araştırma, uygulama ve benzeri hizmetler yapmak,
Belirli bilimsel sonuçların uygulamasını sağlamak,
Üniversite ve ona bağlı kurumlarda hasta muayene ve tedavisi yapmak ve bunlarla ilgili tahlil ve araştırmaları yürütmek,
ç) Faaliyet alanları ile sınırlı olarak mal ve hizmet üretiminde bulunmak amaçlarından biri veya birkaçına yönelik faaliyette bulunması gerektiği belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in “Gelir ve Giderler İle Bunların Muhasebeleştirmesi” başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrasında; döner sermaye işletmesinin gelirlerinin, işletme adına yapılan mal ve hizmet satışları, şartlı bağış ve yardımlar ile diğer gelirlerden, giderlerinin ise faaliyet alanları ile ilgili giderlerden oluşacağı, dördüncü fıkrasında ise, döner sermaye işletmesi gelirlerinin kullanılmasında 2547 sayılı Kanun’un 58’inci maddesine atıfta bulunularak, işletme faaliyetleri sırasında kaynakların ekonomik, verimli ve tasarruflu kullanılması ve yapılacak ödemelerde ise gelir-gider dengesinin gözetilmesinin zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır.
Denetimlerde; 2024 yılı itibarıyla toplam yedi döner sermaye işletme biriminin herhangi bir faaliyeti olmadığı, bir birimin ise gelirlerinin giderlerini karşılamayarak zarar ettiği tespit edilmiş olup söz konusu işletmelerin kuruluş amaçları doğrultusunda sayılan faaliyetlerden biri veya birkaçına yönelik aktif çalışmada bulunması gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; Üniversite döner sermaye işletmesine bağlı tüm birimlerin faaliyetlerinin ekonomik, verimli ve tasarruflu şekilde yürütülmesi için gerekli önlemler alındığı, bazı birimlerin kapatılması için gerekli işlemlere başlandığı, bazılarının durumunun yıl sonunda tekrar değerlendirileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; yukarıda belirtilen hükümler çerçevesinde, faaliyeti olmayan birimlerin kuruluş amacına uygun olarak faaliyete geçirilmesi, zarar ettiği tespit edilen işletmelerde ise gelirlerin elde edilmesi, giderlerin harcanmasında mevzuata uygun bir şekilde gelir-gider dengesinin sağlanmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.