|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversite idarelerinin doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirdiği işlerde mevzuata uyumsuzluklar tespit etti. Yapım işleri ve hizmet alımlarında, belirli süre gerektiren edimlerin sözleşmeye bağlanmadığı, ihtiyaçların kısımlara bölünerek doğrudan temin yoluyla karşılandığı ve Kamu İhale Kurulu’nun izni olmadan doğrudan temin limitinin aşıldığı ortaya kondu. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, üniversitelerin gerçekleştireceği mal ve hizmet alımlarının belirli usul ve esaslara tabi olduğunu belirtmektedir. Ancak, denetimlerde bu kurallara uyulmadığı görülmüştür.
Doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımlarda, belli bir süreyi gerektiren işler için sözleşme imzalanması zorunludur. Ancak, yapılan incelemelerde, bakım onarım gibi işler için gerekli sözleşmelerin yapılmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, döner sermaye işletmesi tarafından mal alımlarının parçalara bölünerek doğrudan temin yoluyla gerçekleştirilmesi de mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. İdarelerin, 2025 yılı içerisinde gerekli düzenlemeleri yapacağı ve bu süreçleri takip edeceği ifade edilmiştir. Denetimlerde, doğrudan temin ile gerçekleştirilen alımlarda yasaklılık kontrolünün yapılmadığı da belirlenmiştir. 4734 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri, alım yapılacak kişilerin yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrol edilmesini zorunlu kılmaktadır. Ancak, bu kontrollerin ihmal edildiği görülmüştür. Kamu İdaresi, bu eksikliklerin giderilmesi için gerekli adımları atacağını belirtmiştir. |
BULGU: Doğrudan Teminle Gerçekleştirilen İşlerde Mevzuatta Düzenlenen Bazı Hususlara Uyulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
İdare tarafından doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen yapım işleri ve hizmet alımlarında belli bir süreyi gerektiren edimlerin sözleşmeye bağlanmadığı, mal ve hizmet alımına yönelik ihtiyaçların kısımlara bölünmek suretiyle doğrudan temin yoluyla karşılandığı, Kamu İhale Kurulunun yazılı izni olmadan doğrudan temin limitinin aşıldığı ve doğrudan temin ile yapılan alımlarda yasaklılık kontrolünün yapılmadığı tespit edilmiştir.
Üniversiteler, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında olduğundan gerçekleştirecekleri mal veya hizmet ile yapım işi ihaleleri de bu Kanun’da yer alan usul ve esaslara tabidir. Anılan Kanun’un 5’inci maddesinde, yapılacak ihalelerde açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usullerinin temel usuller olduğu hükme bağlanmıştır. Bununla birlikte, ihtiyaçların 22’nci maddesinde sayılan durumların olması halinde doğrudan teminle karşılanmasına da imkân tanınmıştır. Bahse konu olan maddelerde kullanımları belirli şartlara bağlanan bu istisnai yöntemin, sadece mevzuatın öngördüğü kapsam ve sınırlar dâhilinde uygulanması gerekmektedir.
Ancak, yapılan denetimde doğrudan temin yöntemi ile yapılan yapım işi, mal ve hizmet alımlarında aşağıda yer verilen hususlar tespit edilmiştir:
Doğrudan Temin Kapsamında Gerçekleştirilen Yapım İşleri ve Hizmet Alımlarında Belli Bir Süreyi Gerektiren Edimlerin Sözleşmeye Bağlanmaması
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre doğrudan temin ile gerçekleştirilen yapım ve hizmet işlerinin incelenmesi sonucunda; yapımı ve teslimi belli bir süreyi gerektiren çeşitli inşaat tadilat ve bakım onarım işleri için yüklenici ile sözleşme imzalanmadığı görülmüştür.
11.07.2023 tarihli ve sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve 01.02.2024 tarihinde yürürlüğe giren Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Alımlara ilişkin uygulama esasları” başlıklı 4’üncü maddesinin 5’inci fıkrasında; “Teslimi, sunumu veya yapımı belli bir süreyi gerektiren alımlar ile Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yapılan alımlarda sözleşme imzalanması zorunludur” denilmiştir. Dolayısıyla Tebliğ düzenlemesi uyarınca bakım onarım ya da proje hazırlanması gibi belli bir süreyi gerektiren işler için yapılacak alımlarda sözleşme düzenlemesi zorunludur.
Kamu İdaresi cevabında, 2025 yılı içerisinde gerekli çalışmaların birimlerce yapılacağı ve takip edileceği ifade edilmiştir.
Doğrudan temin kapsamında gerçekleştirilen ve belli bir süreyi gerektiren yapım ve hizmet alımlarında işin idare tarafından belirlenen koşullarda ve özelliklerde yapılmasını garanti altına almak, kamu kaynaklarının etkin kullanımını ve işin kontrolünü sağlayabilmek, ayrıca ilgili işten doğabilecek hukuki anlaşmazlıkların önüne geçebilmek açısından mevzuatın zorunlu kıldığı gibi sözleşme imzalanması gerekmektedir.
Mal ve Hizmet Alımına Yönelik İhtiyaçların Kısımlara Bölünmek Suretiyle Doğrudan Temin Yoluyla Karşılanması
Döner Sermaye İşletmesi tarafından mal alımlarının ihale yerine parçalara bölünerek 4734 sayılı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirildiği görülmüştür.
Doğrudan temin; ihtiyaçların, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Uygulanacak ihale usulleri” başlıklı “18’inci maddesinde sayılan (açık ihale usulü, belli istekliler arasında ihale usulü ve pazarlık ihale usulü) ihale usulleri için tespit edilen kurallara uyulmaksızın; ilan yapılmadan, teminat alınmadan, ihale komisyonu kurma ve anılan Kanun’un 10’uncu maddesinde sayılan yeterlilik kriterlerini arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasa fiyat araştırması yapılarak temin edilmesidir.
Yukarıda da açıkça ifade edildiği üzere doğrudan temin bir ihale usulü değildir. Doğrudan temin ile 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinde belirtilen nitelikteki ihtiyaçların karşılanmasında idarelere kolaylık sağlanması amaçlanmıştır. Bu nedenle bazı alımların belirlenen parasal limitler dâhilinde bu maddeye göre yapılması istisnai bir durumdur. 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesi 1’inci fıkrasının (d) bendinde belirtilen ve Kamu İhale Kurumu tarafından güncellenen tutarı aşmayan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin idarelerce temin edilmesi mümkün bulunmaktadır. Bu bentte belirlenen parasal limitlere bağlı olarak yapılacak ihtiyaç teminlerinde, piyasada yapılan fiyat araştırması sonucunda öngörülen parasal limitin aşılacağının tespit edilmesi halinde, ihtiyacın Kanun’un ilgili hükümlerine göre ihale yoluyla temin edilmesi gerekmektedir.
Öte yandan anılan Kanun’un 5’inci maddesinin üçüncü fıkrasında, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Dolayısıyla 4734 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanun’un 22’nci maddesi 1’inci fıkrası (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki işlerin kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle doğrudan temini, Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir.
Yapılan alımlar incelendiğinde;
– Alıma konu … hizmetin parçalara bölünerek 1007.2024, 12.07.20224 ve 16.07.2024 tarihinde 3 ayrı yevmiye ile …Medikal firmasından, 15.04.2024, 12.06.2024 ve 25.06.2024 tarihinde 3 ayrı yevmiye ile … Medikal firmasından,
– Alıma konu … hizmetin parçalara bölünerek 01.02.2024 ve 08.02.2024 tarihinde 2 ayrı yevmiye ile … Medikal firmasından firmadan temin edildiği,
– Alıma konu … malların parçalara bölünerek 02.05.2024 tarihinde 3 ayrı yevmiye ile … Medikal firmasından firmadan temin edildiği,
İlgili malların yıl içerisinde sık sık alım konusu yapıldığı anlaşılmış, çok sayıda benzer örneklerle karşılaşılmıştır.
Kamu İdaresi cevabında, 2025 yılı içerisinde gerekli çalışmaların birimlerce yapılacağı ve takip edileceği ifade edilmiştir.
Döner Sermaye İşletmesi tarafından mal ve hizmet alımlarının ihale yerine parçalara bölünerek 4734 sayılı Kanun’un 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirilmesinin yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerine aykırılık oluşturmaktadır.
Kamu İhale Kurulunun Yazılı İzni Olmadan Doğrudan Temin Limitinin Aşılması
Doğrudan temin ile yapılan alımlarda %10’luk yasal limitin Kamu İhale Kurulunun izni olmadan aşıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin (ı) bendi; pazarlık ve doğrudan temin usullerinde parasal limitlerin yer aldığı 21’inci maddenin birinci fırkasının (f) bendi ile 22’nci maddenin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında yapılacak harcamaların yıllık toplamlarının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin % 10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadan aşamayacağını hükme bağlamıştır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 21’inci maddesi uyarınca, idarenin 21/f ve 22/d kapsamındaki harcamalarının %10 sınırını aşma zorunluluğu doğması durumunda, buna ilişkin uygun görüş için Kamu İhale Kurumuna başvuruda bulunması gerekmektedir.
Ayrıca 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesindeki “ihale ilkelerini” ve 62’nci maddesindeki “ihale kurallarını” uygulamayan kamu görevlileri için 4734 sayılı Kanun’un “Görevlilerin Ceza Sorumluluğu” başlıklı 60’ıncı maddesinin son fıkra hükmünün geçerli olduğunun göz önünde bulundurulması yerinde olacaktır.
Yapılan inceleme sonucunda, 21/f ve 22/d kapsamındaki hizmet alımı harcamalarında %10 sınırının aşılarak %11 oranında gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, 2025 yılı içerisinde gerekli çalışmaların birimlerce yapılacağı ve takip edileceği ifade edilmiştir.
Tesis edilecek elektronik otokontrol mekanizması ile söz konusu limitin aşılıp aşılmadığının düzenli olarak kontrolünün sağlanması ve limit aşımının zorunluluk arz etmesi durumunda, buna ilişkin başvuruların zamanında yapılması, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması için önem arz etmektedir.
Doğrudan Temin İle Yapılan Alımlarda Yasaklılık Kontrolünün Yapılmaması
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi ile doğrudan temin yoluyla parasal limit dâhilinde yapılan alımların bir kısmında yasaklılık kontrolünün yapılmadığı görülmüştür.
11.07.2023 tarihli ve sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve 01.02.2024 tarihinde yürürlüğe giren Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Alımlara ilişkin uygulama esasları” başlıklı 4’üncü maddesinin 8’inci fıkrasında; “Kanunun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen parasal limitler dahilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin Kurumun internet sayfasındaki yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığı kontrol edilir ve bu kişinin listede bulunduğunun anlaşılması durumunda, söz konusu kişiden alım yapılmaz. Aynı maddenin diğer bentleri kapsamında yapılan alımlarda ise alım yapılacak gerçek veya tüzel kişiye ilişkin yasaklılık teyidi yapılmaz.” denilmiştir. Dolayısıyla Tebliğ düzenlemesi uyarınca alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin Kurumun internet sayfasındaki yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrolünün yapılması zorunludur.
Yapılan denetimde, bu hükme rağmen idare tarafından Kanun’un 22/d maddesi uyarınca gerçekleştirilen alımların bir kısmında, alım yapılan gerçek veya tüzel kişilerin yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrol edilmediği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, 2025 yılı içerisinde gerekli çalışmaların birimlerce yapılacağı ve takip edileceği ifade edilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesi uyarınca doğrudan temin yoluyla alım yapılması halinde alım yapılacak kişi ya da firmanın ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığı teyit ettirilmeyecektir. Ancak, anılan Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen parasal limit dâhilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin Kamu İhale Kurumun internet sayfasındaki yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi gerekmektedir.