|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversitelerin taşınmaz kiralama işlemlerinde mevzuata uygun bir bedel belirlenmediğini ortaya koymuştur. Bu durum, taşınmazların verimlilik ve tutumluluk ilkelerine göre yönetilmesini olumsuz etkilemektedir. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 48. maddesi, kamu idarelerine ait malların kiralama işlemlerinin, belirlenen kurallar çerçevesinde ve hizmetin amacına uygun şekilde gerçekleştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Kiralama işlemleri, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na göre yapılmakta olup, tahmin edilen bedelin güncel piyasa değerini yansıtması gerekmektedir.
İncelemeler, bazı kiralama işlemlerinde tahmin edilen bedelin, ilgili odalardan alınan fiyatların altında belirlendiğini ve bu bedel üzerinden ihale yapıldığını göstermektedir. Ayrıca, ihale süreçlerinin genellikle tek bir kişiyle sınırlı kalması ve rekabetin sağlanamaması, bu durumun daha da kötüleşmesine yol açmaktadır. İlgili kanunlar, tahmin edilen bedelin belirlenmesi için gerekli araştırmaların yapılmasını ve hesap tutanağında dayanakların gösterilmesini zorunlu kılmaktadır. Sonuç olarak, kiralama işlemlerinin güncel piyasa değerlerini yansıtmadığı ve rekabet ilkesinin ihlal edildiği tespit edilmiştir. Kamu idaresi, kira bedellerinin rayiç değerler dikkate alınarak belirlendiğini savunsa da, yapılan incelemeler bu açıklamanın geçerliliğini sorgulamaktadır. İdare, gerekli tedbirlerin alınarak süreçlerin iyileştirilmesi için çalışmalar yapacağını belirtmiştir. |
BULGU: Taşınmaz Kira Bedellerinin Mevzuata Uygun Belirlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversitenin tasarrufunda bulunan taşınmazlar üzerinde tesis edilen kiralama işlemlerinde bedelin mevzuata uygun olarak belirlenmediği ve bu sebeple söz konusu varlıkların verimlilik ve tutumluluk ilkesini sağlayacak şekilde yönetilmediği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Mal Yönetiminde Etkililik ve Sorumluluk” başlıklı 48’inci maddesinde; kamu idarelerine ait malların kiralama işlemlerinin mevzuatında öngörülen kurallar dahilinde hizmetin amacına uygun olarak verimlilik ve tutumluluk ilkesine göre yapılacağı hükmüne yer verilmiştir.
Üniversitenin tasarrufundaki taşınmazlar üzerindeki kiralama işlemleri, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümleri çerçevesinde tesis edilir. Bu bağlamda ihaleye esas teşkil edecek tahmin edilen bedel, anılan Kanun’un 9’uncu maddesi uyarınca yürütülen işlemler sonucunda günün rayicini yansıtacak şekilde belirlenir ve Kanun’un 2’nci maddesinde temel ilke olarak öngörüldüğü üzere rekabeti sağlayan ihale süreci sonucunda tahmin edilen bedelden aşağı olmamak üzere teklif edilen bedellerin en yükseği üzerinden sözleşme imzalanır. Kira bedelinin söz konusu hükümlere uygun olarak belirlenmesi, kamu taşınmazının azami geliri elde edilecek şekilde yönetilmesini sağlayacağından verimlilik ve tutumluluk ilkesine de hizmet edecektir.
2886 sayılı Kanun’un 9’uncu maddesinde, tahmin edilen bedelin veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatların belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulacağı ve bedelin, dayanaklarının da eklendiği bir hesap tutanağında gösterileceği hükmüne yer verilmiştir. Mezkûr maddenin devamında ihale komisyonuna, gerektiğinde tahmin edilen bedelin tahkik ettirilmesi yetkisi de tanınmıştır. Bahse konu hükümlerden de anlaşılacağı üzere Üniversite tahmin edilen bedeli, günün rayicini yansıtmasını sağlayacak çalışmaları yapmak ve dayanaklarını hesap tutanağına eklemekle mükelleftir.
Ancak yapılan incelemelerde; bazı kiralama işlemlerinde tahmin edilen bedelin,
Komisyonlarca herhangi bir tahkikat yapılmadan, ilgili odadan alınan fiyatın altında belirlendiği ve ihalenin bu bedel esas alınarak gerçekleştirildiği,
Hesap tutanağına dayanak eklenmeksizin belirlendiği ve bu nedenle bedelin günün rayicini yansıtmasını sağlayacak gerekli işlemlerin tesis edilmediği,
Taşınmazın durumunu tam olarak yansıtacak şekilde belirlenmediği ve açık alan kısımlarının ya da kiracıya teslim edilen taşınırların hesaba dahil edilmediği
tespit edilmiştir.
Yapılan incelemelerde ayrıca; kiralama işlemlerinin anılan Kanun’un 51’inci maddesi birinci fıkrası (g) bendine istinaden pazarlık usulü ile tesis edildiği, genellikle ihaleye tek kişinin davet edildiği, hatta bazı ihalelerde davet edilen kişinin teklif vermemesi durumunda tahmin edilen bedel düşürülerek tekrar sadece aynı kişinin ihaleye davet edildiği, dört farklı sektörde hizmet sunulacak taşınmazlar için dahi tek ve aynı kişinin davet edildiği görülmüştür. Söz konusu tespitlerin, ihale sürecinde rekabet ilkesinin tesis edilmesini engelleyecek nitelikte olduğu değerlendirilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından verilen cevapta, kira bedellerinin rayiç değerler dikkate alınarak belirlendiği ifade edilmişse de bulguda yer verilen tespit, tahmin edilen bedelin yapılan rayiç değer çalışmalarını yansıtacak şekilde belirlenmemesine yönelik olduğundan yapılan açıklama, bulgu konusu işlemler için geçerli değildir. İdare tarafından verilen cevapta ayrıca bulguda yer verilen diğer hususlara ilişkin gerekli iş ve işlemlerin sağlıklı yürümesi adına tedbir alınarak çalışmaların yürütüleceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak yukarıda özet olarak yer verilen tespitler nedeniyle, bazı kiralama işlemlerinde tahmin edilen bedelin günün rayiçlerini yansıtacak şekilde belirlenmediği ve ihale sürecinin rekabeti sağlayacak şekilde yürütülmediği değerlendirilmiştir.