|
ÖZET: Döner Sermaye İşletmesi’ne bağlı üniversite birimlerinin elektrik, su ve ısınma giderlerinin büyük bir kısmının özel bütçeden karşılandığı tespit edilmiştir. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 58. maddesi, döner sermaye işletmelerinin başlangıç sermayesinin, ilgili yükseköğretim kurumunun bütçesinden ödenek sağlanması koşuluyla desteklenebileceğini belirtmektedir. Ayrıca, döner sermaye gelirlerinden elde edilen tutarın belirli oranlarda mal ve hizmet alımları için kullanılmasını zorunlu kılmaktadır.
Yapılan incelemelerde, çeşitli fakülteler ve merkezler tarafından kullanılan enerji giderlerinin önemli bir kısmının özel bütçeden karşılandığı görülmüştür. Örneğin, Diş Hekimliği Fakültesi ve diğer bazı birimlerin giderlerinin %75’inin özel bütçeden, %25’inin döner sermaye bütçesinden karşılandığı belirlenmiştir. Ancak, bu durum mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir. Rektörlük tarafından oluşturulan komisyonun kararları, döner sermaye işletmelerinin kendi gelirleriyle giderlerini karşılamasını öngören yasal çerçeveye uymamaktadır. Sonuç olarak, üniversite birimlerine ait elektrik, su ve ısınma giderlerinin özel bütçeden karşılanması, mevcut mevzuat hükümleriyle çelişmektedir. Bu durum, döner sermaye işletmelerinin mali yönetiminde dikkat edilmesi gereken önemli bir husustur. |
BULGU: Döner Sermaye İşletmesi Birimlerine Ait Elektrik, Su ve Isınma Giderlerinin Kurum Bütçesinden Karşılanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Döner Sermaye İşletmesi dâhilinde faaliyet gösteren Üniversite birimlerine ait elektrik, su ve ısınma ihtiyaçlarına ilişkin giderlerin önemli kısmının özel bütçeden karşılandığı görülmüştür.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Döner sermaye” başlıklı 58’inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; yükseköğretim kurumlarında kurulacak döner sermaye işletmesinin başlangıç sermayesine, ilgili yükseköğretim kurumu bütçesinde bu amaç için ödenek öngörülmek şartıyla katkı sağlanabileceği hükme bağlanmıştır.
Anılan maddenin (b) fıkrasında; döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın, ziraat ve veteriner fakülteleri, sivil havacılık yüksekokulu, sürekli eğitim merkezleri ile bünyesinde atölye veya laboratuvar bulunan yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 30’unun, diğer yükseköğretim kurumları için ise asgari yüzde 15’inin, ilgili yükseköğretim kurumunun ihtiyacı olan mal ve hizmet alımları, her türlü bakım, onarım, kiralama, devam etmekte olan projelerin tamamlanmasına yönelik inşaat işleri ve diğer ihtiyaçları ile yönetici payları için kullanılması ile bu oranların yüzde 75’ine kadar artırmaya üniversite yönetim kurulunun yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır.
Bu hükümlere göre yükseköğretim kurumlarının, döner sermaye faaliyetleri sonucu elde edilen ve tahsili gerçekleşen gelirlerden yukarıda belirtilen oranlar dâhilinde ayrılacak kısmı, kendi ihtiyacı olan mal ve hizmet alımları, her türlü bakım, onarım, kiralama, devam etmekte olan projelerin tamamlanmasına yönelik inşaat işleri ve diğer ihtiyaçları ile yönetici paylarını karşılamak için kullanması gerekmektedir.
Üniversitenin kendi bütçesinden döner sermaye işletmesine ait ihtiyaçların temini, bir başka deyişle kaynak aktarımı; döner sermaye işletmesinin başlangıç sermayesine katkıda bulunulmasında ve 2015 mali yılı sonuna kadar tıp fakültesi hastanelerinin ilaç, tıbbi malzeme ve tıbbi cihaz alımlarına ilişkin muaccel borçlarının ödenmesinde olduğu gibi istisnai bir durum olup, mevzuat hükümleriyle sınırlıdır. Bu nedenle belirtilen istisnalar dışında döner sermaye işletmelerinin kendi giderlerini kendi gelirleriyle karşılaması esastır.
Ancak yapılan incelemelerde, Rektörlüğün 27.06.2022 tarih ve 180400 sayılı yazısı ile Sayıştay Denetim Raporunda yer verilen hususlara ilişkin inceleme yapmak üzere görevlendirilen komisyon tarafından;
Diş Hekimliği Fakültesi, Sağlık Hizmetleri Uygulama ve Araştırma Hastanesi, Kadın Doğum ve Çocuk Hastanesi, Hayvan Hastanesi, Sürekli Eğitim Merkezi, Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezi, Nanofonik ve Eğitim Fakültesince kullanılan elektrik, su ve doğalgaz giderlerinin %75’inin özel bütçeden, %25’inin döner sermaye bütçesinden,
Süt ve Süt Ürünleri İşleme Tesisi ile Tarım Uygulama ve Araştırma Merkezince kullanılan elektrik, su ve doğalgaz giderlerinin %50’sinin özel bütçeden, %50’sinin döner sermaye bütçesinden,
Uygulama Otelince kullanılan elektrik, su ve doğalgaz giderlerinin %25’inin özel bütçeden, %75’inin döner sermaye bütçesinden
karşılanması yönünde karar verildiği ve söz konusu giderlerin Kararda belirtilen oranlarda özel bütçeden karşılandığı görülmüştür.
Kamu İdaresi cevabında, bahse konu işlemlerin, mevzuatta sayılan istisnalar dışında döner sermaye işletmelerinin kendi giderlerini kendi gelirleriyle karşılanmasını sağlamak üzere, Rektörlük tarafından görevlendirilen komisyon kararına göre yürütüldüğü ifade edilmişse de anılan kararda mevzuat hükümlerinin aksine bahse konu giderlerin önemli kısmının özel bütçe kaynaklarından karşılanması öngörüldüğünden yapılan açıklama, bulgu konusu işlemler için geçerli değildir.
Üniversite Döner Sermaye İşletmesi dâhilinde faaliyet gösteren birimlere ait elektrik, su ve ısınma ihtiyaçlarına ilişkin giderlerin özel bütçeden karşılanması yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine aykırılık oluşturmaktadır.