|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Tıp Fakültesi Hastanesi, Diş Hastanesi ve Ziraat Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi tarafından gerçekleştirilen mal ve hizmet alımlarının, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen parasal limitlerin üzerinde olmasına rağmen doğrudan temin yöntemiyle yapıldığını ortaya koymuştur. Kanunun 18’inci maddesinde yer alan ihale usulleri arasında doğrudan temin, istisnai bir alım yöntemi olarak tanımlanmakta ve bu yöntemle yapılan alımların, ihale komisyonu kurma zorunluluğu olmaksızın gerçekleştirilmesi mümkün kılınmaktadır. Ancak, bu yöntem, rekabet ve katılıma açık bir ihale usulü olarak kabul edilmemektedir.
Yapılan incelemeler, çeşitli mal ve hizmet alımlarında doğrudan temin yönteminin sıkça kullanıldığını ve bu alımların parasal limitleri aştığını göstermektedir. Uygulama ve Araştırma Hastanesi’nde 10,725, Diş Hastanesi’nde 235 ve Ziraat Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi’nde 573 doğrudan temin alımı tespit edilmiştir. Bu alımların, her yıl tekrarlanan ve öngörülebilen ihtiyaçlara dayandığı belirlenmiştir. Kamu idaresi, bu alımların acil ihtiyaçları karşılamak amacıyla yapıldığını ve ihale süreçlerinin uzunluğunun bu durumu zorunlu kıldığını ifade etmiştir. Sonuç olarak, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı için ihtiyaç planlamasının dikkatlice yapılması ve mal ile hizmet alımlarının temel ihale usulleri doğrultusunda gerçekleştirilmesi önem arz etmektedir. Bu sayede, rekabetin sağlanması ve kamu hizmetinin aksamadan yürütülmesi mümkün olacaktır. |
BULGU: Aynı İhale Konusu İçinde Yer Alabilecek Mal ve Hizmet Alımlarının, Kısımlara Bölünerek, Doğrudan Temin Yoluyla Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen parasal limitlerin üzerinde olması nedeniyle, Kanunda öngörülen ihale usulleriyle yapılması gereken mal alımları ve hizmet alımlarının Tıp Fakültesi Hastanesi, Diş Hastanesi ve Ziraat Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi tarafından ihale yapılmaksızın, kısımlara bölünerek doğrudan temin yoluyla yapıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Uygulanacak İhale Usulleri” başlıklı 18’inci maddesinde; açık ihale, belli istekliler arasında ihale, pazarlık usulü, ihale usulleri olarak sayılmış ancak, doğrudan temin suretiyle satın alma bir ihale usulü olarak sayılmamıştır.
Doğrudan temin yöntemi, kanunda ihale usulleri için öngörülen kuralların uygulanma zorunluluğunun bulunmadığı, istisnai bir alım yöntemidir. Bu yöntemle, ihale komisyonu kurma ve kanunun 10’uncu maddesinde sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilmektedir.
Doğrudan temin bir alım yöntemidir, ancak Kanun’un 4’üncü maddesindeki “ihale” tanımına uygun katılıma ve rekabete açık bir ihale usulü değildir. Bu nedenle idareler bu yola ancak istisnai durumlarda başvurmalı, mümkün olduğu ölçüde kanundaki ihale usulleri uygulanmalıdır.
Yapılan incelemede, çeşitli mal ve hizmet alımlarında sıkça bu usule başvurulduğu, parasal limitleri aşan mal alımlarının, kısımlara bölünerek, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d maddesi uyarınca doğrudan temin usulü ile alındığı tespit edilmiştir. Uygulama ve Araştırma Hastanesinde toplam 10725 adet, Diş Hastanesinde 235 adet, Ziraat Fakültesi Döner Sermaye İşletmesinde ise 573 adet doğrudan temin alımı bulunmaktadır. Bahse konu alımların benzer nitelikte, her yıl tekrarlanan, dolayısıyla planlanabilen ve öngörülebilen ihtiyaçlara ilişkin olduğu görülmektedir. Bu nedenle bu birimlerde doğrudan temin sınırı da büyük oranda aşılmış olduğu görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, Tıp Fakültesinde 2024 yılı içerisinde Üniversite Döner Sermaye İşletmesine bağlı birimler tarafından yapılan çeşitli mal ve hizmet alımlarında doğrudan temin yöntemi tercih edildiği, konuya ilişkin olarak; temel ihale usulleri ile yapılması planlanan bazı mal ve hizmet alımlarının, İhale süreçlerinin uzunluğu, itiraz ve iptal gibi nedenlerle öngörülen sürelerde tamamlanamadığı, bu durum hizmetin aksamasına neden olacağından acil ihtiyaçların karşılanması amacıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemiyle yoluna başvurulduğu,,
Ziraat Fakültesinde söz konusu mal ve hizmet alımlarının, dönemsel ve acil ihtiyaçlar doğrultusunda zaman içinde ortaya çıkan taleplere bağlı gerçekleştirildiği, bütçe imkânları ve gereklilikleri doğrultusunda yapıldığı, herhangi bir şekilde ihale bölünerek doğrudan temin sınırlarının aşılmasının amaçlanmadığı, bu kapsamda satın alma süreçleri için yıllık ihtiyaç planlamalarının yapıldığı, alımların tek kalemde ve ihale yöntemiyle yapılması için işlemlerin başlatıldığı,
Diş Hekimliğinde söz konusu alımların, farklı kliniklerin ayrı zamanlarda ve farklı ihtiyaçlarına yönelik taleplerinden kaynaklandığı, alımların gerçekleştirildiği dönemde taleplerin içerik ve zamanlama bakımından bir bütünlük arz ettiği yönünde bir öngörü olmadığı, kamu hizmetinin aksamadan yürütülmesi ve hasta mağduriyetine sebep olunmaması için doğrudan temin yoluna gidildiği, benzer durumların yaşanmaması adına satın alma süreçlerinin daha merkezi ve bütüncül şekilde yürütülmesi yönünde dikkatli olunacağı belirtilmiştir.
Bu itibarla, kamu kaynaklarının verimli ve etkili bir şekilde kullanımı esas olduğundan ihtiyaç planlamasının etkin bir şekilde yapılarak mal ve hizmetlerin temel ihale usulleriyle temininin ve mal ve hizmet temininde rekabetin sağlanmasının yerinde olacağı değerlendirilmektedir.