|
ÖZET: Üniversite İktisadi İşletmesi, taşıt edinimi ve elden çıkarılması süreçlerinde mevzuata uygun hareket etmediği tespit edilmiştir. Karadeniz Teknik Üniversitesi Turizm Eğitim ve Uygulama Merkezi İktisadi İşletmesi, 237 sayılı Taşıt Kanunu’na aykırı olarak, gerekli izinler alınmadan doğrudan taşıt satın almıştır. Bu alımlar, 21.12.2022, 18.08.2023 ve 31.07.2024 tarihlerinde gerçekleştirilmiş olup, edinilen taşıtlar, Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda belirtilen taşıtlar arasında yer almamaktadır. Kamu idaresi, alımların üniversitenin tabi olduğu mevzuata göre zorunlu olmadığını savunmuş, ancak bu durum hukuki çerçevede geçerli değildir.
Ayrıca, işletmenin gelir getirici araç satış ve trampa işlemlerinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na uymadığı gözlemlenmiştir. Bu kanunun kapsamı, genel bütçeye dahil daireler ve katma bütçeli idarelerin alım, satım ve diğer işlemlerini düzenlemektedir. İktisadi işletmenin, bağlı olduğu üniversiteden ayrı bir tüzel kişiliği bulunmadığı için bu kanuna tabi olması gerekmektedir. Denetimlerde, işletmeye ait araçların doğrudan satış ve takas işlemlerinin, ihale usullerine uygun olarak gerçekleştirilmediği belirlenmiştir. Kamu idaresi, bu işlemlerin kârlılık ve kamu menfaati gözetilerek yapıldığını belirtse de, yasal çerçevede uygunluk sağlanması gerektiği açıktır. |
BULGU: Üniversite İktisadi İşletmesince Yapılan Taşıt Alımlarında ve Taşıtların Elden Çıkarılmasında Mevzuata Uyulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversite İktisadi İşletmesinin taşıt edinmesi ve elden çıkarması işlemleriyle ilgili olarak;
Taşıt Kanunu’na Aykırı Olarak Taşıt Edinilmesi
Karadeniz Teknik Üniversitesi Turizm Eğitim ve Uygulama Merkezi İktisadi İşletmesi tarafından, 237 sayılı Taşıt Kanunu’nda belirtilen düzenlemelere uyulmaksızın taşıt edinildiği tespit edilmiştir.
237 sayılı Kanun’un “Kanunun şümulü” başlıklı 1’inci maddesinde; katma bütçeli idarelerin ve katma bütçeli idarelerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları teşekkül ve müesseselerin bu Kanun hükümlerine tabi olduğu belirtilmiştir.
Karadeniz Teknik Üniversitesi Turizm Eğitim ve Uygulama Merkezi İktisadi İşletmesinin sermayesinin tamamı Üniversitenin Özel Bütçesine ait olup Üniversite tüzel kişiliğinden ayrı bir tüzel kişiliği bulunmamaktadır.
237 sayılı Kanun’un “Kurumların edinebilecekleri taşıtlar” başlıklı 7’nci maddesinde; kurumların taşıt ihtiyaçlarını hizmet alımı suretiyle karşılamalarının esas olduğu; 10’uncu maddesinde ise, Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler ve döner sermayelerin dışında kalan kurum ve kuruluşlar tarafından bu Kanun gereğince taşıt edinilebilmesi, edinilecek taşıtın cinsi, adedi, hangi hizmette kullanılacağı ve kaynağı gösterilmek suretiyle önceden alınmış Cumhurbaşkanı kararına bağlı olduğu hükümleri yer almaktadır.
Bu hükümlere karşın İşletme tarafından, 21.12.2022 tarihinde 419.374,74 TL’ye bir minivan, 18.08.2023 tarihinde 1.076.620,80 TL’ye bir minivan, 31.07.2024 tarihinde 1.910.000,00 TL’ye bir sedan ve 31.07.2024 tarihinde 1.190.000,00 TL’ye bir kamyonet doğrudan satın alınmak suretiyle edinilmiştir. Bu taşıtlar, yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununda belirtilen edinilebilecek taşıtlar arasında yer almamaktadır.
Kamu idaresinin cevabında, Taşıt Kanunu’na aykırı olarak taşıt edinilmesi hususunda, İşletmenin bağlı olduğu Üniversitenin tabi olduğu mevzuata göre taşıt alımı yapmasının zaruri olmadığı düşüncesiyle işlem yapıldığı, üniversite ticari işletmelerine ilişkin mevzuatta aksine bir hüküm olmayışı nedeniyle ticari işletmenin ihtiyacı olduğu taşıt alımının doğrudan gerçekleştirilebileceğinin düşünüldüğü, alımların kamu menfaatine uygun olarak gerçekleştirildiği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, iktisadi işletme taşıt ihtiyaçlarının Cumhurbaşkanı kararı olmaksızın doğrudan satın alma yoluyla karşılanmaması gerekmektedir.
İşletmenin Araç Satış ve Trampa İşlemlerinde Devlet İhale Kanunu’nu Uygulamaması
İşletmenin gelir getirici araç satış ve trampa işlemlerinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerini uygulamadığı tespit edilmiştir.
2886 sayılı Kanun’un “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde, genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği belirtilmiştir.
İktisadi işletmenin, bağlı olduğu özel bütçeli Karadeniz Teknik Üniversitesinden ayrı bir tüzel kişiliği bulunmadığından gelir getirici satış ve kiraya verme işlemlerinde 2886 sayılı Kanun’u uygulaması gerekmektedir.
Aynı Kanun’un “İlkeler” başlıklı 2’nci maddesinde; bu Kanun’un yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanmasının esas olduğu hükmü yer almaktadır.
Anılan Kanun’un “İhalelerde kapalı teklif usulünün esas olduğu” başlıklı 36’ncı maddesinde; bu Kanun’un 1’inci maddesinde yazılı işlere ilişkin ihalelerde, tekliflerin gizli olarak verilmesini sağlayan kapalı teklif usulünün esas olduğu, belirli hallerde ise belli istekliler arasında kapalı teklif usulü, açık teklif usulü, pazarlık ve yarışma usulüyle ihale yapılabileceği ifade edilmiştir.
Denetimlerde, işletmeye ait bir otomobilin 07.08.2023 tarihinde 560.000,00 TL bedelle doğrudan, başka bir minibüsün ise 31.07.2024 tarihinde 700.000,00 TL bedelle takas yoluyla 2886 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaksızın satıldığı görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında İşletmenin araç satış ve trampa işlemlerinde Devlet İhale Kanunu’nu uygulamaması hususunda, (A) bendinde belirtilen gerekçelerden kaynaklı olarak kârlılık değerlendirmesiyle ömrünü tamamlamış araçların satışının gerçekleştirildiği, İşletmenin serbest piyasaya göre kurulmuş mali yönden ayrı bir ticari işletme olduğu ve kamu menfaati gözetilmesi düşüncesiyle araç satışı ve takasının gerçekleştirildiği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, İşletmenin gelir getirici satış ve kiraya verme işlemlerinin 2886 sayılı Kanun hükümleri uygulanmak ve rekabet şartları oluşturularak yapılması gerekmektedir.