|
ÖZET: Yapım işlerinde yeni birim fiyat belirleme süreçlerinde, ilgili mevzuatın öngördüğü yöntemlerin uygulanmadığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında, üniversite yapım işlerinde proje değişiklikleri nedeniyle ortaya çıkan yeni iş kalemlerinin bedellerinin ödenmesi için gerekli olan birim fiyat tespitinin, doğrudan piyasa firmalarından alınan proforma faturalarla gerçekleştirildiği gözlemlenmiştir. Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22. maddesi, yeni iş kalemlerinin fiyatlarının belirlenmesinde izlenmesi gereken usulleri açıkça belirtmektedir.
Yeni birim fiyat tespitinde, iş kaleminin niteliğine göre belirli analizlerin yapılması ve bu analizlerde öncelik sıralamasına uyulması gerekmektedir. Ancak, Karadeniz Teknik Üniversitesi’nde gerçekleştirilen yapım işlerinde, belirlenen usullere aykırı olarak, analiz yapılmaksızın ve uygun rayiçler kullanılmadan fiyatlandırmalar yapılmıştır. Proforma faturalara dayalı olarak oluşturulan yeni birim fiyatların, ticaret ve sanayi odası tarafından onaylanmadığı da dikkat çekmektedir. Sonuç olarak, yeni birim fiyatların belirlenmesinde Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine uygun hareket edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. İlgili idarelerin, yeni fiyat analizlerini titizlikle yaparak, usulüne uygun rayiçlerin bu analizlere entegre edilmesi ve ödemeye esas alınması önem arz etmektedir. |
BULGU: Yapım İşlerinde Yeni Birim Fiyatın Belirlenmesi İşlemlerine İlişkin Mevzuatta Öngörülen Yöntemlere Uygun Hareket Edilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Yapım işlerinde sözleşmenin uygulanması sırasında, proje değişikliği nedeniyle ortaya çıkan yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedellerinin ödenmesi amacıyla yeni birim fiyat tespiti yapılırken, ilgili mevzuattaki usuller uygulanmayıp, doğrudan piyasada faaliyet gösteren firmalardan proforma fatura alınarak yeni birim fiyat tespiti yapıldığı görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edileceği hükmü yer almaktadır.
Aynı maddenin ikinci fıkrası hükmü gereği yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılacaktır.
Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleri dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.
Yeni birim fiyatın tespitinde, işin/iş kaleminin niteliğine uygun olmak kaydıyla, sıralamada daha üstte yer alan bir analiz mevcutken alt sıradaki analiz tercih edilemeyecektir. Mezkûr Şartname’nin 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında ise iş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir.
Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler.
İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.
Yeni birim fiyatın tespitinde uygulanacak rayiçlerde herhangi bir öncelik sıralaması olmayıp, kaynakların verimli kullanılmasını sağlayacak şekilde, belirlenen herhangi bir rayiç esas alınabilecektir. Yeni fiyat analizlerine uygulanacak rayiçler karma biçimde de tespit edilebilir. Uygulanacak rayiçler konusunda idare özenli davranmalı, gerekli inceleme ve karşılaştırmaları yapmalıdır.
Yapım işlerinde proje değişikliği nedeniyle ortaya çıkan yeni iş kalemlerinin/gruplarının birim fiyatının tespiti için Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde belirtildiği üzere, iş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yapılacak analizlere, kaynakların verimli kullanılması ilkesi gözetilerek, yukarıda yer alan rayiçlerden biri veya birkaçı uygulanabilir.
Üniversite Yapı İşleri ve Teknik İşleri Daire Başkanlığınca yaptırılan yapım işlerinde yeni birim fiyat tespiti yapılırken; Karadeniz Teknik Üniversitesi 225 yataklı çocuk hastanesi yapım işinde ilave iş ve iş eksilişlerinde kullanılmak üzere 177 adet yeni fiyat uygulamasından 136 adet yeni fiyatın, Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Farabi Hastanesi Çeşitli Birimler Onarım İnşaatı İşine ait iş eksilişi ve artışında ise 35 adet yeni fiyatın belirlenmesinde Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde belirtilen usule aykırı davranılarak analiz yapılmaksızın ve bu analizlere usulüne uygun tespit edilmiş rayiçler uygulanmaksızın, doğrudan piyasada faaliyet gösteren firmalardan malzeme, işçilik, montaj ve nakliye dahil proforma faturalar alınarak, faturalardaki fiyatlara göre yeni birim fiyat yapılmıştır. Ayrıca söz konusu faturalar ilgili ticaret ve sanayi odasına da onaylatılmamıştır. Proforma faturalara dayalı olarak yeni birim fiyat yapılamayacağı gibi rayiç fiyat tespiti de yapılamaz.
Kamu idaresi cevabında, yeni birim fiyatların mevzuatta öngörülen şartlara uygun şekilde yapılmaya çalışıldığı ancak yeni birim fiyat oluşturulamadığı durumlarda piyasadan proforma fatura alınarak ve yüklenici ile anlaşılarak yeni birim fiyat oluşturulduğu, proforma faturalarda işçilik dahil fatura olduğu için ticaret/sanayi odasına onaylatılamadığı ifade edilerek bundan sonraki süreçte , Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine uygun yeni fiyat belirleme süreci titizlikle işletileceği ifade edilmiştir. Ancak yukarıda açıkça belirtildiği üzere yeni fiyat belirleme işlemlerinin Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine göre yapılması gerekmektedir.
Sonuç olarak; Yapım İşleri Genel Şartnamesi’ne göre öncelikle yeni birim fiyat analizlerinin yapılması, daha sonra usulüne uygun tespit edilen rayiçlerin bu analizlere uygulanmak suretiyle tespit edilecek yeni birim fiyatların ödemeye esas alınmasının gerektiği değerlendirilmektedir.