S.S. Erciyes Kültür ve Eğitim Kooperatifinin Yönetim ve Denetim Kurullarında Öğretim Elemanlarının Görev Almaları (Sayıştay)

BULGU: S.S. Erciyes Kültür ve Eğitim Kooperatifinin Yönetim ve Denetim Kurullarında Öğretim Elemanlarının Görev Almaları

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

Sınırlı Sorumlu Erciyes Kültür ve Eğitim Kooperatifinin 23 üyesinden 22 üyesinin Üniversite öğretim elemanlarının olduğu, yönetim ve denetim kurullarında yine Üniversitenin öğretim elemanlarının bulunduğu görülmüştür.

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nda kooperatifler, ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini, özellikle meslek ve geçinmelerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla kurulan ortaklıklar olarak tarif edilmiştir.

S.S. Erciyes Eğitim ve Kültür Kooperatifinin Ana Sözleşmesinin “Amaç ve Faaliyet Konuları” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Kooperatifin amacı, 08.02.2007 tarihli ve 5580 sayılı Özel Eğitim Kurumları Kanuna uygun olarak, ortaklarının eğitim- öğretim ve araştırma gereksinimlerini karşılamak üzere kurumları açmak, işletmek; araştırma ve incelemelere imkan sağlamaktır” şeklinde belirlenmiştir. Faaliyet konuları arasında ise 6’ncı maddenin 2/e fıkrasında; “kantin işletmeleri, lokal, sosyal tesis, kafeterya, otopark, spor ve gençlik merkezleri ve benzeri tesisleri inşa eder, ettirir, kiralar, kiraya verir, satın alır, satar, işlettirir ve var olanlara ortak olur” hükmü yer almaktadır.

Ana Sözleşmenin 1’inci maddesinde; “Bu anasözleşmede isimleri, tabiiyetleri, adresleri ve taahhüt ettikleri sermaye payları gösterilen kişiler tarafından, 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu hükümlerine göre değişir ortaklı, değişir sermayeli ve sınırlı sorumlu bir Eğitim Kooperatifi kurulmuştur” denilmektedir.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 3’üncü maddesinde öğretim elemanları; yükseköğretim kurumlarında görevli öğretim üyeleri, öğretim görevlileri ve araştırma görevlileri olarak tanımlanmıştır.

Tanımı yapılan öğretim elemanlarının özlük haklarını düzenleyen 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu’nun “Uygulanacak diğer kanun hükümleri” başlıklı 20’inci maddesinde; “Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümleri uygulanır” hükmü yer almaktadır.

2547 sayılı Kanun’da öğretim elemanlarının kadro ve çalışma esasları, 2914 sayılı Kanun’da özlük hakları ve ödenekleri düzenlenmiş olup adı geçen kanunlar öğretim elemanlarının mesleği ile ilgili üniversite, döner sermaye, geçici başka kurumda görevlendirme vb. faaliyetleri ile bu çalışmalara yapılacak ödemeleri ve sınırlamaları içerdiğinden bunlar dışında kalan hususlar için 657 sayılı Kanun’un 28’inci maddesi geçerli olmaktadır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Ticari ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı” başlığı 28’inci maddesinde, Memurların üyesi oldukları yapı, kalkınma ve tüketim kooperatifleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve kanunla kurulmuş yardım sandıklarının yönetim, denetim ve disiplin kurulları üyelikleri ile özel kanunlarda belirtilen görevler bu yasaklamanın dışındadır” denilmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat, devlet memurlarının kooperatif üyeliği için yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinin, yönetim, denetim ve disiplin kurullarında görev alabilmesine olanak sağlamıştır. Kanun hükmü, devlet memurlarının yapı, kalkınma ve tüketim kooperatifi dışındaki kooperatiflerin yönetim, denetim ve disiplin kurullarında yer almasına yasaklama getirmiştir. S.S. Erciyes Kültür ve Eğitim Kooperatifinin ana sözleşmesinde yer alan maddelere göre de söz konusu Kooperatif bir eğitim kooperatifidir ve yapı, kalkınma ve tüketim kooperatifi kapsamında bulunmamaktadır .

Yapılan incelemelerde, 23 üyesi bulunan kooperatifin 22 üyesinin Üniversitenin öğretim elemanlarından olduğu, hali hazırda yönetim kurulu başkanının dekan, diğer iki üyesinin profesör ve öğretim üyesi doktor olduğu, denetim kurulu üyelerinden birinin dekan, diğerinin profesör olduğu, Kooperatifin disiplin kurulunun bulunmadığı tespit edilmiş olup mevzuatı gereği memur kabul edilen öğretim elemanlarının, bir eğitim kooperatifi olan S.S. Erciyes Kültür ve Eğitim Kooperatifinin, yönetim ve denetim kurullarında başkan ve üye olmamaları gerekmektedir.

Üniversite tarafından verilen cevapta; bulguda, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 28’inci maddesi gereğince öğretim elemanlarının ancak yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerine üye olabileceklerinin ifade edildiğini oysa sözü edilen Kanun’un 28’inci maddesinin 2’nci fıkrasının memurların üyesi oldukları kooperatiflerin yönetim, denetim ve disiplin kurullarında üye olabileceklerini belirterek, bunlar dışındakilere üye olamayacaklarına dair herhangi bir hükme yer vermediğini; buna göre memur ve öğretim üyelerinin kooperatife üye olmalarına engel bir durumun bulunmadığını; diğer taraftan gerek Kooperatifler Kanunu’nda gerekse diğer mevzuatta kooperatiflerin türlerini gösteren, sınırlayan bir hüküm olmadığından esasen yapı, kalkınma ve tüketim dışındaki kooperatiflerin yönetim, denetim ve disiplin kurullarında üye olunmasına dair hukuki bir engelin olmadığını ifade etmişlerdir.

Ayrıca, öğretim elemanları memur olmayıp, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun sadece bazı hususlar bakımından öğretim elemanlarına uygulandığını; öğretim elemanlarının 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanununa tabi olup bu Kanunda devlet memurlarına yasaklanan pek çok hususun öğretim elamanları için serbest olduğunu; yine öğretim elemanlarının belli şartlar altında sermaye şirketi kurmak ve bu şirkette yönetici olmak hakkına sahip olduklarını (2547 sayılı Kanun md.32 ve Teknoparklara ilişkin düzenlemeler); ayrıca sermaye piyasası mevzuatına göre, öğretim üyelerinin bağımsız yönetim kurulu üyesi olarak halka açık şirketlerin yönetim kurullarında tam zamanlı olarak üniversitede öğretim üyeliği devam ederken de görev alabildiklerini; öğretim elemanlarının 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununa tabi olmalarının memur olmadıklarını dolayısıyla 657 sayılı Kanun’un 28/2 hükmünün de uygulanamayacağını gösterdiğini; ayrıca bu hususta aksine bir yargı kararının da bulunmadığını; hangi tür olursa olsun kooperatiflerin zaten kâr dağıtma amacının bulunmadığını zira Kooperatifler Kanununun 1’inci maddesinin de, kooperatiflerin tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla kurulabileceğini belirttiğini, dolayısıyla kooperatiflerin, ticaret yapan bir şirket niteliğinde olmadıklarını; Üniversite personelinin çoğunluğunu oluşturduğu S.S. Erciyes Kültür ve Eğitim Kooperatifinin faaliyetleri itibarıyla Üniversiteyi desteklemekte olup gelirlerini tamamen Üniversitenin eğitim ve araştırma faaliyetlerinin yürütülmesine ve akademik personelinin bilimsel etkinliklerinin desteklenmesine sarfettiğini; bir eğitim kurumu olan Üniversitenin öğretim elemanlarının yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerine üye olabileceği ve yönetim ve denetim kurullarında görev alabileceği kabul edilirken doğrudan eğitim amacıyla kurulmuş bir kooperatife üye olamayacaklarının, yönetim ve denetim kurulunda görev alamayacaklarının kabulünün Kanun’un amacıyla bağdaşmadığını, zaten 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 28’inci maddesinin kooperatif türlerini sınırlı olarak saymayıp örnek olarak verdiğini; bunlar dışındaki kooperatiflere de üye olunmasına ve yönetiminde yer alınmasına engel bir durumun da söz konusu olmadığını değerlendirdiklerini ifade etmişlerdir.

Üniversite tarafından verilen cevap değerlendirildiğinde; 2547 sayılı Kanun’da öğretim elemanlarının kadro ve çalışma esasları, 2914 sayılı Kanun’da ise özlük hakları ve ödenekleri düzenlenmiş olup bunlar dışında kalan hususlar için 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu’nun “Uygulanacak diğer kanun hükümleri” başlıklı 20’inci maddesindeki “Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümleri uygulanır” hükmü geçerlidir. Söz konusu Kanunlar; öğretim elemanlarının meslekleri ile ilgili görevlendirmeler ve çalışmaları ile bu çalışmalara yapılacak ödemeleri ve sınırlamaları içerdiğinden bunların dışında kalan ticari faaliyet yasağı düzenlemesi hakkında ise (bu konuda hüküm bulunmadığı için) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 28’inci maddesi hükmü geçerli olmaktadır.

Öncelikle, iddia edilenin aksine bulguda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 28’inci maddesi gereğince öğretim elemanlarının ancak yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerine üye olabilecekleri değil 28’inci madde hükmünün devlet memurlarının yapı, kalkınma ve tüketim kooperatifi dışındaki kooperatiflerin yönetim, denetim ve disiplin kurullarında yer almasına yasaklama getirdiği ifade edilmiştir.

Kanun koyucu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Ticari ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı” başlığı 28’inci maddesinde, “…Memurların üyesi oldukları yapı, kalkınma ve tüketim kooperatifleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve kanunla kurulmuş yardım sandıklarının yönetim, denetim ve disiplin kurulları üyelikleri ile özel kanunlarda belirtilen görevler bu yasaklamanın dışındadır” hükmü ile Kanun’un uygun gördüğü şartları ve yasaklamanın istisnalarını saymıştır. Kamu İdaresi cevabındaki, “bunlar dışındakilere üye olamayacaklarına dair herhangi bir hükme yer verilmemiştir” ifadesinin kanun yazım tekniği açısından tutarlılığı bulunmamaktadır. Ayrıca, Kooperatifler Kanunu’nda ya da diğer mevzuatta kooperatiflerin türlerini gösteren, sınırlayan bir hüküm olmaması hususu; öğretim elemanlarının yapı, kalkınma ve tüketim dışındaki kooperatiflerin yönetim, denetim ve disiplin kurullarında üye olmalarına imkan sağlayan hukuki bir geçerlilik getirmemektedir.

Yine ilgililerce, 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu’na tabi olmalarının memur olmadıklarını dolayısıyla 657 sayılı Kanun’un 28/2 hükmünün de uygulanamayacağını gösterdiği iddiası da dayanaktan yoksun bulunmaktadır. Çünkü, söz konusu madde hükmü öğretim elemanlarının memur olmalarından değil ticari faaliyet yasakları hakkında 2914 sayılı Kanun’un herhangi bir düzenlemeye gitmemiş olması nedeniyle akademik personel için de uygulanacaktır. Aynı şekilde, sermaye piyasası mevzuatına göre, öğretim üyelerinin bağımsız yönetim kurulu üyesi olarak halka açık şirketlerin yönetim kurullarında tam zamanlı olarak üniversitede öğretim üyeliği devam ederken görev alabildikleri iddiasının da 657 sayılı Kanun’un anılan hükmünün ifasını engelleyecek bir yönü ve gücü bulunmamaktadır. Cevapta yine, kooperatiflerin zaten kâr dağıtma amacının bulunmadığı, gelirlerini tamamen Üniversitenin eğitim ve araştırma faaliyetlerinin yürütülmesine ve akademik personelinin bilimsel etkinliklerinin desteklenmesine sarfettiği ifade edilmişse de Kooperatifin faaliyetleri itibarıyla Üniversiteyi desteklemesi, gelirlerini tamamen Üniversitenin eğitim ve araştırma faaliyetlerinin ve akademik personelinin bilimsel etkinliklerinin desteklenmesine sarfetmesi, kamuya sağladığı fayda ve bunun ölçülmesi gibi hususlar subjektif nitelikli değerlendirmeler olup mezkur 28’nci madde hükmünü işlevsiz hale getirmemektedir.

Sonuç olarak; ana sözleşmesinde yer alan maddelere göre bir eğitim kooperatifi olan S.S. Erciyes Kültür ve Eğitim Kooperatifi, 657 sayılı Kanun’nun 28’nci maddesinde zikredilen yapı, kalkınma ya da tüketim kooperatifleri kapsamında bulunmamaktadır. Bu nedenle, Üniversite akademik personelinin söz konusu türde bir kooperatif kurmalarının ve bu kooperatifin yönetim ve denetim kurullarında görev almalarının 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine göre mümkün değildir. 2017 ve 2018 yılı Sayıştay Raporlarında da yer alması ve sonrasında ise yine aynı konunun İdaresine yazılmasına karşın bugüne değin herhangi bir işlem tesis edilmediği de anlaşıldığından, Rektörlükçe söz konusu mevzuata aykırı durumun kanuni hale getirilmesi için bir an evvel idari işlemlere başlanılması gerekmektedir.