|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversite döner sermaye işletmesinde maliyet hesaplarının yanlış kullanıldığını ortaya koymuştur. Denetimlerde, 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Hesabı, 730 Genel Üretim Giderleri Hesabı ve 750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı’nın, uygun olmadığı durumlarda kullanıldığı tespit edilmiştir. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, maliyet muhasebesi uygulamalarının belirli kurallara uygun olarak yürütülmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde, maliyet hesaplarının mal ve hizmetlerin üretim süreçlerinde izlenmesi için kullanılması gerektiği belirtilmiştir. Ancak, denetimlerde bu hesaplara kaydedilen giderlerin, araştırma merkezine ait laboratuvar malzemeleri ve kimyasal gaz alımları gibi konularda olduğu görülmüştür. İşletmenin yalnızca danışmanlık ve eğitim gibi hizmetler sunması sebebiyle, mamul üretimi ile ilgili hesapların kullanılmaması gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, ilgili muhasebe mevzuatına göre, 710, 730 ve 750 numaralı hesapların yerine, 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı veya 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı’nın kullanılması gerektiği belirtilmiştir. Kamu idaresi, maliyet hesaplarının daha dikkatli bir şekilde yönetileceğini taahhüt etmiştir. |
BULGU: Maliyet Hesaplarının Yanlış Kullanılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Döner Sermaye İşletmesinde 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Hesabı, 730 Genel Üretim Giderleri Hesabı ve 750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabının kullanılmaması gerektiği halde kullanıldığı tespit edilmiştir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “7 Maliyet hesapları” başlıklı 267’nci maddesinde; kapsama dâhil kamu idarelerinden maliyet muhasebesi uygulayanların, maliyet işlemleri için bu ana hesap grubunu Bakanlıkça yayımlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerine uygun olarak kullanacakları ifade edilmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığının 1 sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde maliyet hesapları; mal ve hizmetlerin planlanan biçim ve niteliğe getirilmesi için yapılan giderlerin toplandığı ve maliyet unsurlarına dönüştürülerek izlendiği hesaplar olarak tanımlanmaktadır. Hem anılan bu Genel Tebliğ’de hem de Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin on birinci bölümünde maliyet hesaplarının niteliği ve işleyişine ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.
Genel Tebliğ’de 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabının; mamulün bünyesine giren, mamulün temel öğesini oluşturan ve mamulün bünyesine doğrudan yüklenebilen maddelerin kullanımlarını izlemek için kullanılacağı, Yönetmelik’in anılan hesaba ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 467’nci maddesinde de; bu hesabın üretim işlemi sırasında doğrudan doğruya mamul bünyesine giren ve onun bir unsurunu oluşturan ilk madde ve malzemelerin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir.
Genel Tebliğ’de ve Yönetmelik’in “Hesabın niteliği” başlıklı 485’inci maddesinde; 730 Genel Üretim Giderleri Hesabının, işletmenin üretimi ve bu üretime bağlı hizmetler için yapılan direkt işçilik ve direkt ilk madde ve malzeme dışında kalan giderlerin izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir.
Genel Tebliğ’de ve Yönetmelik’in “Hesabın niteliği” başlıklı 503’üncü maddesinde; 750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabının; üretime devam olunan mamullerin maliyetlerini düşürmek, satışlarını arttırmak, bulunan yeni üretim çeşitlerinin işletmede kullanılmakta olan yöntem ve işlemlerini geliştirmek ya da yeni yöntem ve işlemler bulmak, üretimde kullanılan teçhizatın yenilerinin ve mevcutlarının geliştirilmesine ilişkin araştırmalar yapmak, satış ve pazarlama faaliyetlerini geliştirmek için kullanılacağı ifade edilmiştir.
Denetimlerde; 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabına, araştırma merkezine laboratuvar malzemesi ve kimyasal gaz alımlarının, 730 Genel Üretim Giderleri Hesabına kimyasal gaz alımı ve araştırma merkezinde cihaz bakım bedellerinin, 750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına da yine araştırma merkezi laboratuvarına malzeme ve kimyasal gaz alımlarına ilişkin giderlerin kaydedildiği görülmüştür.
İşletme; sadece danışmanlık, analiz, eğitim ve soğuk oda kiralanması gibi hizmetler vererek gelir elde etmekte olup bir mamul üretimi, satışı ya da geliştirmesine ilişkin bir faaliyet ve gelir bulunmadığından, İşletmenin, mamul üretimi ile ilgili olan 710, 720, 730 hesaplarını kullanmaması gerekmektedir. Nitekim Yönetmelik’in 495’inci maddesinin ikinci fıkrasında hizmet işletmelerinde; 71, 72 ve 73 numaralı gruplarda yer alan hesapların kullanılamayacağı ifade edilmiştir. 750 No.lu hesap da Genel Tebliğ ve Yönetmelik’te açıklandığı üzere bir hizmet üretimine ilişkin harcamaları kapsayan giderlerin kaydedilmesi için kullanılmamaktadır.
Kamu İdaresi cevabında, ilgili muhasebe mevzuatına göre maliyet hesaplarının daha dikkatli kullanılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Hesabı, 730 Genel Üretim Giderleri Hesabı ve 750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına kaydedilen tutarların fonksiyonuna göre 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabına veya 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına kaydedilerek izlenmesi gerekmektedir.