|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversite idaresinin mal ve hizmet alımlarını doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirme uygulamalarını incelemektedir. Rapor, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre ihale edilmesi gereken bazı alımların, belirlenen parasal sınırların altında kalacak şekilde parçalara bölünerek temin edildiğini ortaya koymaktadır. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri, kamu kaynaklarının etkin ve hukuka uygun bir şekilde kullanılmasından sorumlu olanların yükümlülüklerini vurgulamaktadır. Ayrıca, bu kanun, harcama yetkililerinin bütçe ilkelerine uygun hareket etmesi gerektiğini belirtmektedir.
4734 sayılı Kanun’un temel ilkeleri, idarelerin şeffaflık, rekabet ve kaynakların verimli kullanımı gibi konularda sorumluluk taşıdığını ifade etmektedir. İhalelerin, doğal bir bağlantı olmadığı sürece bir arada yapılamayacağı ve belirli eşik değerlerin altında kalmak amacıyla parçalanamayacağı belirtilmiştir. 2024 yılı için büyükşehir belediyeleri dahilinde, 622.756 TL’ye kadar olan alımların doğrudan teminle yapılabileceği ifade edilse de, bu durumun belirli kurallara tabi olduğu ve ihale ilkelerine aykırı uygulamalardan kaçınılması gerektiği vurgulanmaktadır. İncelemeler sonucunda, bazı mal ve hizmet alımlarının 2024 yılı içinde kısımlara bölünerek doğrudan teminle gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Ancak, döner sermaye işletme müdürlüğüne bağlı birimlerde birim bazlı alım yöntemine geçiş yapıldığı ve bu tür uygulamaların azaltıldığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, doğrudan temin yoluyla gerçekleştirilen alımların ortadan kaldırılması ve Kamu İhale Kanunu’na uygun temel ihale usulleriyle alımların yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır. |
BULGU: Mal ve Hizmet Alımlarının Parçalara Bölünmek Suretiyle Doğrudan Temin Yöntemiyle Gerçekleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
İdare tarafından, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen temel ihale usulleri ile ihale edilmesi gereken ve aynı ihale konusu iş içerisinde yer alabilecek bazı mal ve hizmet alımlarının, mevzuatta öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde parçalara bölünmek suretiyle doğrudan teminle gerçekleştirildiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu belirtilmiştir. Anılan Kanun’un 32’nci maddesinde ise; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından sorumlu olduğu ifade edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idarelerin bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiş olup söz konusu maddenin devamında ise aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği ve eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Aynı Kanun’un doğrudan temin başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde (2024 yılı için) büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin 622.756,00 TL’yi aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlarının ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin usulü ile karşılanabileceği belirtilmektedir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 22.5.1.2. numaralı maddesinde ise 4734 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin, kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle aynı Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre temini, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiğinden, bu yönde uygulamaların sorumluluk doğuracağı hususuna dikkat edilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede; İdari ve mali daire başkanlığının bazı benzer mal ve hizmet alımlarının, 2024 yılı içinde muhtelif zamanlarda kısımlara bölünerek, 4734 sayılı Kanun’un 22/d maddesi uyarınca doğrudan temin usulü ile alındığı görülmüştür.
Kamu İdaresince; Döner Sermaye İşletme Müdürlüğüne bağlı birimlerde birim bazlı alım usulüne geçildiği, bahse konu satın alma yöntemlerinden kısımlara bölünmek suretiyle alımlar çoğunlukla ortadan kaldırıldığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak; parasal sınırların altında kalacak şekilde, parçalara bölünmek suretiyle, doğrudan temin yoluyla gerçekleştirilen alımların ortadan kaldırılarak, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen temel ihale usulleri ile alımların yapılması gerekmektedir.