|
ÖZET: Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nin taşınmaz kiralama işlemleri, Sayıştay denetim raporları çerçevesinde incelenmiştir. Rapor, üniversiteye ait 68 taşınmazdan 34’ünün, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na aykırı olarak, pazarlık usulü ile Ondokuz Mayıs Üniversitesi Vakfı’na ait İktisadi İşletmeye kiralandığını ortaya koymaktadır. İhalelerin kapalı teklif yerine pazarlık usulüyle gerçekleştirilmesi, kamu idaresinin mülkiyetindeki taşınmazların kiralanmasında yasal gereklilikleri ihlal etmektedir. Özellikle yüksek ciro potansiyeline sahip taşınmazların açık ihaleye çıkarılması, rekabetin artırılması açısından önem taşımaktadır.
Ayrıca, kiralama sözleşmelerinin süresinin uzatılması işlemleri de yasal çerçevede sorunlar içermektedir. Kiralamaların başlangıçta üç yıllık süreyle yapılmasına rağmen, her seferinde uzatma talep edilerek toplamda dokuz yıla ulaşılmıştır. 2886 sayılı Kanun’un 64. maddesi, üç yıldan fazla süreli kiralamalar için bakanlık izni alınmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak bu izin alınmadan yapılan işlemler, yasal düzenlemelere aykırıdır. Kamu idaresi, bu durumu kabul etmiş ve gerekli düzeltmeleri yapma sözü vermiştir. Dolayısıyla, üniversitenin kiralama süreçlerinde yasal gerekliliklere uyulması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Ondokuz Mayıs Üniversitesine Ait Taşınmazların, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Vakfına Ait İktisadi İşletmeye, Pazarlık Usulü ile Kiralanması ve Bakanlık İzni Olmaksızın Uzatılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversitenin taşınmaz kiralama işlemlerinin incelenmesi sonucunda, 68 adet taşınmazdan 34 adedinin Ondokuz Mayıs Üniversitesi Vakfına ait İktisadi İşletmeye, 2886 sayılı Kanun’a göre ve pazarlık usulü ile kiralandığı anlaşılmıştır.
A) İhalenin Kapalı Teklif Yerine Pazarlık Usulü ile Yapılması:
Kamu İdaresinin mülkiyetindeki taşınmazların Ondokuz Mayıs Üniversitesi Vakfına ait İktisadi İşletmeye kiralanmasında, “kapalı teklif usulü” ile ihaleye çıkılması gerekirken, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51’inci maddesinin (g) bendi kapsamında pazarlık usulü ile ihaleye çıkıldığı ve tek katılımcı olarak ihaleye davet edildiği tespit edilmiştir. Bu taşınmazlar içerisinde hastane kantinleri, otopark, fakülte kantinleri gibi cirosu yüksek ve kapalı teklif ile ihaleye çıkılmasında katılımın yüksek olabileceği taşınmazlar da bulunmaktadır.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde, genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği, 36’ncı maddesinde ise, bu Kanun’un 1’inci maddesinde yazılı işlere ilişkin ihalelerde, tekliflerin gizli olarak verilmesini sağlayan kapalı teklif usulünün esas olduğu, ancak 44’üncü maddede gösterilen işlerin belli istekliler arasında kapalı teklif usulüyle, 45’inci maddede gösterilen işlerin açık teklif usulüyle, 51’inci maddede sayılan işlerin pazarlık, 52’nci maddede gösterilen işlerin de yarışma usulüyle yaptırılabileceği hüküm altına alınmıştır.
Anılan Kanun’un “Pazarlık usulüyle yapılacak işler” başlıklı mezkur 51’inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde “Kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz malların kiralanması, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi,” denilerek hangi işlerin bu kapsamda ihale edilebileceği belirlenmiştir.
Madde hükmünde belirtildiği üzere taşınmazların kiralanması hususunda bu fıkra kapsamında pazarlık usulünün uygulanabilmesi için şu iki şartın birlikte mevcudiyeti gerekmektedir;
1- Taşınmazın, Devletin özel mülkiyetindeki veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazlardan olması,
2- İşin özelliği, idareye yararlı olması veya ivediliği gereği kapalı yada açık teklif yöntemlerinin kullanılamıyor olmasıdır.
Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında ifadesinin, özel bütçeli idarelerden olan üniversiteleri içermediğini zımni bir şekilde Kanun’da belli etmiştir. Bilindiği üzere, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Ecrimisil ve tahliye” başlıklı 75’inci maddesinin kapsamı “Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları” iken; bu ifadenin devamına 21.03.2018 tarihli ve 7103 sayılı Vergi Kanunları ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 26’ncı maddesiyle “özel bütçeli idarelerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar” ibaresi eklenmiş, böylelikle Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz mallarının kapsamına özel bütçeli idarelerden olan üniversitelere ait taşınmazların dâhil olmadığı açıklığa kavuşturulmuştur.
Söz konusu hükümler dolayısıyla Üniversitenin mülkiyetindeki taşınmazlar Devletin mülkiyetindeki taşınmazlardan ayrı bir anlam ifade etmektedir. Dolayısıyla 51/g yöntemine göre pazarlık usulünün; Devlete ait taşınmazlar kavramının karşılığı olan, genel bütçeli kuruluşlara ait taşınmazlar yani tapuda Maliye Hazinesi adına kayıtlı taşınmazlar dışında uygulanması mümkün değildir.
Pazarlık usulünün kullanılmasının en önemli sebebi, güvenlik endişesinden kaynaklanmaktadır. İhalelerde adli sicil bilgileri istenmektedir. Ayrıca kolluk kuvvetleri ile işbirliği içerisinde gerekli güvenlik tedbirleri alınabilecektir. Zaten bazı önemli taşınmazlar açık ihale sistemi ile 3’üncü kişilere kiralanmıştır.
Kamu idaresi cevabında özet olarak; 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu gereği pazarlık usulüne göre kiralama işlemlerinin yapılmasının eğitim öğretim yapılan binaların içinde kalan alanlarda güvenlik açısından kullanılmasının zorunlu olduğu, öğrenci yoğunluğunun nispeten daha az olduğu diğer alanlarda ise 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 35/c maddesine göre açık ihale usulü ile ilana çıkıldığı ifade edilmişse de; yukarıda belirtilen gerekçelerle söz konusu cevabın kabulü mümkün değildir.
Açıklanan nedenlerle; Üniversitenin mülkiyetindeki taşınmazların ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması amacıyla 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nda esas usul olan “kapalı teklif usulü” ile ihaleye çıkılmasının sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir.
B) Kiralamaların Bakanlık İzni Olmadan Uzatılması:
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Vakfına ait İktisadi İşletmeye yapılan kiralama işlemlerinin 3 yıllık yapıldığı, ancak İktisadi İşletme tarafından sözleşme süresi sonunda süre uzatımı talep edildiği ve her seferinde süre uzatımının verildiği, bu şekilde sürenin 9 yıla ulaştığı anlaşılmıştır.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 64’üncü maddesinde, taşınır ve taşınmazların kira sözleşme süreleri düzenlenmiş olup buna göre üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, katma bütçeli idarelerde, idarelerin bağlı bulundukları bakanlıktan izin alınacağı belirtilmiştir. İktisadi İşletmeye taşınmaz kiralamalarında, söz konusu izin alınmayarak 2886 sayılı Kanunun 64’üncü madde hükmü ihlal edilmiştir.
Kamu İdaresi bulguya katıldığını belirtmiş olup, söz konusu hususun düzeltilmesine ilişkin işlemlerin yerine getirildiği ifade edilmiştir.
Açıklanan gerekçeyle, Üniversitenin, 3 yıldan fazla ihale işlemlerinde Milli Eğitim bakanlığından izin alınması gerektiği değerlendirilmektedir.