|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, 140 Kişilerden Alacaklar Hesabı ile ilgili önemli eksiklikleri ortaya koymuştur. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (MYMY) çerçevesinde, bu hesabın düzenlenmesinde gerekli bilgi ve belgelerin eksik olduğu tespit edilmiştir. MYMY’nin ilgili maddeleri, diğer alacakların izlenmesi için bu hesabın nasıl kullanılacağını belirtmekte, alacakların takip ve tahsil süreçlerinin düzenli bir şekilde yürütülmesini gerektirmektedir. Ancak, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2024 yılı kesin mizanında, alacakların detaylı bir şekilde kaydedilmediği ve bazı bilgilerin eksik olduğu görülmektedir.
Strateji Geliştirme Başkanlığı’nın 31.12.2024 tarihli kesin mizana esas yardımcı defter kayıtlarında, kişilerden alacaklar listesi mevcut değildir. Ayrıca, sunulan “Kişilerden Alacaklar Takip Raporu”nun, alacak tutarlarını doğrulamaya uygun olmadığı ve bazı alacakların borçlu bilgilerini içermediği belirlenmiştir. Bu durum, alacakların takibi ve tahsilat süreçlerinde ciddi aksaklıklar yaşandığını göstermektedir. Bakanlık bünyesindeki birimler arasında koordinasyon eksikliği, kayıtlar arasında uyumsuzluklara yol açmakta ve bu sorunlar önceki yıllarda da raporlanmış olmasına rağmen henüz çözüme kavuşturulamamıştır. Alacakların doğru bir şekilde takip edilmesi ve mali tabloların güvenilir bilgi sunması için, borçlular defterinin düzenlenmesi ve eksik bilgilerin tamamlanması gerekmektedir. |
BULGU: Kişilerden Alacaklara Esas Bilgi ve Belgelerin Eksik Olması ve İlgili Hesabın Tam ve Doğruluğunun Teyit Edilememesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
140 Kişilerden Alacaklar Hesabının kişiler bazında Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (MYMY)’nde belirtilen bilgileri içerecek şekilde düzenlenmediği görülmüştür.
MYMY’nin 140 Kişilerden Alacaklar Hesabının niteliği ve hesaba ilişkin işlemler başlıklı 81., 82., 83., ve 84’üncü maddelerinde;
“Diğer alacaklar hesap grubu, faaliyet alacakları ve kurum alacakları dışında kalan alacakların izlenmesi için kullanılır. Diğer alacaklar, niteliğine göre bu grup içinde açılacak 140 Kişilerden Alacaklar Hesabından oluşur. Kişilerden alacaklar hesabı, kamu idarelerinin faaliyet alacakları ve kurum alacakları dışında kalan ve kamu idarelerince tespit edilen kamu zararından doğan alacaklar ile diğer alacakların izlenmesi için kullanılır. Kişilerden alacaklar hesabına alınarak takibi gereken alacaklar; kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda ortaya çıkar.” denilmiş.
MYMY’nin “Borçlular Defteri” başlıklı 540’ıncı maddesinde ise;
“Borçlular Defteri” (Örnek:47), memur aylıklarından veya diğer istihkak sahiplerinin alacaklarından kesilmek üzere, icra ve diğer dairelerden gelen haciz kararları ve yazılarla takibi muhasebe birimine bildirilen alacakların takip ve tahsili için tutulur. Defterin her sayfasına borç ve tahsilata ait bilgiler sütun başlıklarına göre kaydedilir. Bu defter üzerinde tutulması gerekli bilgilerin elektronik ortamda oluşması ve izlenmesi durumunda Bakanlık uygun görüşüyle ayrıca borçlular defteri tutulmaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Söz konusu yönetmelik maddesine göre muhasebe birimlerinde ilgili maddede sayılan borçlu bilgilerinin; borçlular defteri tutulmak ya da elektronik ortamda üretmek suretiyle bulunması gerekmektedir.
Muhasebe birimlerine bildirilen söz konusu alacakların takip ve tahsili için ayrıntılı bilgi sunan borçlular defterinin (MYMY Örnek:47) düzenlenmesi ve tutulması mevzuat gereği olup, söz konusu defterin sunacağı ayrıntılı bilgilere ihtiyaç duyulmaktadır.
Tarım ve Orman Bakanlığı 2024 yılı kesin mizanında 140 Kişilerden Alacaklar Hesabında 50.229.347,40 TL asıl alacak, 106.977,82 TL faiz tutarı olmak üzere toplam 50.336.325,22 TL alacak kayıtlıdır.
Strateji Geliştirme Başkanlığında 140 Kişilerden Alacaklar Hesabına ilişkin 31.12.2024 tarihli kesin mizana esas yardımcı defter kayıtlarında kişilerden alacaklar listesi bulunmadığı, Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemine Entegre Yönetim Bilgi Sistemi vasıtasıyla sunulan 24.02.2024 tarihli “Kişilerden Alacaklar Takip Raporu” nun ise, 31.12.2024 tarihli kesin mizan tutarlarıyla mutabakat sağlamaya ve alacak tutarlarını doğrulamaya elverişli olmadığı; Kişilerden Alacaklar Takip Raporunun 31.12.2024 tarihli bilanço gününe ilişkin alacak bakiyeleri hakkında dönemsel bilgi vermediği, bütünleşik biçimde 2025 yılı tahakkuk ve tahsilatlarını da içerdiği, ayrıca söz konusu alacaklar listesinde kayıtlı bazı alacaklarda, borçlunun ad / soyad, TC kimlik numarası bilgilerinin de yer almadığı görülmüştür.
Bakanlık Merkez Teşkilatında 140 Kişilerden Alacaklar hesabına alınarak takibi gereken alacaklar, esas itibarıyla kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucu ortaya çıkan alacak tutarları olup, bunlar Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri ile diğer ilgili düzenlemelere göre Strateji Geliştirme Başkanlığı ile Hukuk Genel Müdürlüğü tarafından takip edilmekte, Merkez Saymanlık Müdürlüğünce tahsil edilmektedir. Ancak, Strateji Geliştirme Başkanlığından Hukuk Genel Müdürlüğüne intikal etmiş kişilerden alacaklar listesi ile Merkez Saymanlık Müdürlüğünden temin edilen kişilerden alacakların mutabık olmadığı görülmüştür. Sayılan birimlerin koordineli ve dönemsel mutabakat çerçevesinde çalışmaları zorunluluk arzetmektedir.
Söz konusu tespitler önceki yıllar Sayıştay Denetim Raporlarında bulgu konusu yapılmış olmakla birlikte henüz çözüme kavuşturulamamıştır.
Bakanlık mizan kayıtları ile Yönetim Bilgi Sistemi (YBS) raporları arasında izah edilemeyen farkların önceki yıllardan bu yana devam ettiği görülmektedir.
140 Kişilerden Alacaklar Hesabında kayıtlı alacakların takip ve tahsil süreçlerine ilişkin iş ve işlemlerin zamanında ve doğru bir şekilde yapılması, mali tabloların doğru ve güvenilir bilgi sunması amacıyla;
-Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen ve kişilerden alacakların takip ve tahsiline ilişkin ayrıntılı bilgiler sunan borçlular defterinde (MYMY Örnek:47) yer alması gereken bilgilere Devlet Muhasebesi Bilgi Sistemi (DMBS) ve Yönetim Bilgi Sistemi (YBS) üzerinden ulaşılmasının sağlanması, böylece alacakların kişiler bazında takip ve tahsili için gerekli ayrıntıları içerecek ve mali raporlarla sunulan bilgileri teyit edecek şekilde kayıtlarının tutulması,
-Defter bilgilerinin dönem sonu raporlarının hazırlanmasında, ilgili harcama birimleri ve Strateji Geliştirme Başkanlığınca temin edilmesi, muhasebe birimlerinde kayıtlı alacak tutarlarına ilişkin gerçek ve uygun bilgi içermeyenlerin eksiklerinin tamamlatılması, varsa zamanaşımına uğramış olanların tespitinin yapılarak sorumluluğu bulunanlar hakkında işlem tesis edilmesi,
gerekmektedir.