Döner Sermaye İşletmesinin, Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü İşlemlerinden Elde Edilen Gelirleri Takip Edememesi (Sayıştay)

BULGU: Döner Sermaye İşletmesinin, Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü İşlemlerinden Elde Edilen Gelirleri Takip Edememesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Döner Sermaye İşletmesinin, Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü (TVK) işlemlerinden elde edilen gelirleri takip edemediği bunun sonucu olarak gelir tahakkuk ve takip kayıtlarının yapılmadığı görülmüştür.

28.12.2011 tarihli ve 28156 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Döner Sermaye Yönetmeliği’nin “Faaliyet Alanları” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (y) bendinde;

“Tabiat varlıkları ve doğal sit alanları ile özel çevre koruma bölgelerine ilişkin olarak; hâlihazır haritaları aldırmak, gerekli görülen projeleri yapmak, yaptırmak, her türlü araştırma ve inceleme yapmak, yaptırmak, izlemek, eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları yürütmek, kullanım yasağı getirilen alanların kamulaştırma veya benzer yollarla kamunun eline geçirilmesini sağlamak, gerekli görülen alanların korunması ve kirliliğin önlenmesi amacıyla yatırım yapmak veya ilgili idarelerin yatırım projelerini desteklemek, bu alan ve bölgelerde Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlere ilişkin her türlü tasarrufta bulunmak, işletmek, işlettirmek ve kullanım izinlerini vermek, korunan alanlara ilişkin insan ve finansman kaynağı sağlamak. Plan yapılması için gerekli haritaları yapmak, yaptırmak ve temin etmek. Her ölçekteki yeni plan ve projeyi yapmak ve yaptırmak. Altyapıyı planlamak, altyapı proje ve tesislerini yapmak veya yaptırılmasını temin etmek. Orman alanları dışında yer alan korunması gerekli taşınmaz tabiat varlıkları, koruma alanları ve doğal sit alanlarının Bakanlıkça belirlenen ilke kararlarına, onaylanan planlara uygun olarak kullanılmak üzere tahsisini gerçekleştirmek”

İşletmenin görev alanları arasında sayılmıştır.

Aynı Yönetmeliğin “Gelirler ve gelirlerden iadeler” başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde; Yönetmeliğin 7’nci maddesinde sayılan faaliyetlerle ilgili her türlü mal ve hizmet satış gelirleri ile Bakanlığın asli görevleri dışında, diğer mevzuatla verilen iş ve hizmetlerden elde edilen gelirlerin, İşletmenin gelirleri arasında olduğu belirtilmiştir.

Yine söz konusu Yönetmeliğin mezkûr maddelerinde işletme yöneticisinin, yönetim kurulunun, muhasebe yetkilisinin ve gerçekleştirme görevlilerinin işletmenin elde edeceği gelirle ilgili sorumlulukları bulunmaktadır.

Uygulamada, TVK tarafından yukarıda yönetmelikte sayılan işlemlerin yapılması sürecinde yapılacak hizmet fiyatlandırılabilir ise bu hizmetten yararlanan kişiler tarafından ödenecek tutarlar Döner Sermaye İşletmesi hesabına yatırılmaktadır. Döner Sermaye İşletmesi, TVK tarafından yapılan işlemlerden elde edilecek gelirin sadece tahsilat kısmında yer almaktadır. TVK tarafından yapılan işlemlerin Döner Sermaye İşletmesine bildirilmesi neticesinde Döner Sermaye İşletmesi tahsilat işlemlerini yapmaktadır. İlgili birimin bildirmemesi veyahut geç bildirmesi durumunda takip ve tahsilat işlemlerinde aksaklıklar yaşanmaktadır.

Kullanma izni ve kiralama işlemlerinde; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlükleri, TVK ve Döner Sermaye İşletmesi olmak üzere üçlü yapı bulunmaktadır. Taşınmazın bulunduğu yer İl Müdürlüğü taşınmazla ilgili yerel işlemleri yapmakta, taşınmazın kiralama, kullanma izni ihalesi işlemleri, İl Müdürlüğü tarafından gelen bilgiler neticesine TVK tarafından gerçekleştirilmektedir. İhale yapıldıktan sonra yer teslimi ve sözleşmedeki diğer şartların takibi için sorumluluk İl Müdürlüğüne verilmekte, sözleşmeden kaynaklanan borçların tahsilatı için ise Döner Sermaye İşletmesi yetkilendirilmektedir.

Ancak birimler arası koordinasyon eksiliğinin olması ya da işlerin takibine ilişkin bir sistemin olmaması sebebiyle; TVK tarafından yapılan kullanma izni ve kiralama işlemlerinde kullanma izni verilen kişilerden veya kiralama işlemi yapılan kiracılardan hangi dönemler itibarıyla tahsilat işlemi yapılacağı veyahut ilgililerin sözleşmeden kaynaklanan ödemelerini gerçekleştirip gerçekleştirmediği durumu Döner Sermaye İşletmesi tarafından bilinmemekte dolayısıyla da takip işlemleri de yapılamamaktadır.

01.05.2007 tarihli ve 26509 sayılı Resmi Gazete’de Yayımlanan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 120-Alıcılar Hesabı’nın niteliğine ilişkin 96’ncı maddesinde; alıcılar hesabının, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmamış alacaklarının izlenmesi için kullanılacağı, “Hesabın işleyişi” başlıklı 97’nci maddesinde ise Mal ve hizmet satışlarından doğan senetsiz alacakların bu hesaba borç, satış bedeli “60 Brüt Satışlar” grubunun ilgili hesabına alacak kaydedileceği belirtilmiştir.

Yapılan incelemelerde; İşletme Müdürlüğünce kullanma izinleri ile kiralama işlemlerine ilişkin tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı, sadece ilgililer tarafından sözleşmeler kapsamında yapılan ödemelerin tahsilat kayıtlarının takip edildiği tespit edilmiştir.

Bunun yanında kullanma izinleri ile kiralama işlemlerinde bazı ilgililerin sözleşmeden kaynaklanan borçlarını ödemediği veyahut geç ödediği görülmüştür. Ayrıca, kullanma izni, kiralama işlemi yapılan kişilerce Döner Sermaye İşletmesine banka uygulamaları üzerinden ödeme yapıldığında, bu ödemenin hangi işleme ait olduğu dahi İşletme tarafından bilinememektedir.

Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine İdare tarafından; Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü ile Döner Sermaye İşletmesi arasında elde edilen gelirlerin takibi konusunda gerekli koordinasyon çalışmalarının yapılmakta olduğu ve bundan sonraki süreçte gelirlerin takip işlemlerine gerekli özenin gösterileceği ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, birimler arasında gerekli koordinasyonun sağlanarak takip ve tahsil işlemlerinde etkinliğin sağlanması gerekmektedir.