|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, genel bütçeli idarelerin dönem sonu işlemlerinde önemli eksiklikler tespit etmiştir. Mali Yılın Yönetimi ve Yönetimi (MYMY) çerçevesinde, dönem sonu işlemlerinin geçici mizanın çıkarılmasının ardından gerçekleştirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ancak, yapılan incelemelerde, duran varlıklar ve uzun vadeli yabancı kaynaklar gibi hesap gruplarında gerekli aktarım işlemlerinin yapılmadığı, ayrıca bütçe emanetleri hesabında da gerekli transferlerin gerçekleştirilmediği ortaya çıkmıştır.
Dönem sonu işlemlerinin MYMY hükümlerine uygun olarak yapılmadığı gözlemlenmiştir. Geçici ve kesin mizan bakiyeleri arasında herhangi bir fark olmaması, bu işlemlerin yerine getirilmediğini göstermektedir. Kamu idaresi, gelirlerden alacaklar hesabındaki tutarların doğru bir şekilde kaydedilmesi için yardımcı hesapların tanımlanması gerektiğini belirtmiş, diğer hesap kalemleri için ise çalışmaların sürdüğünü ifade etmiştir. Bu durum, 2020-2023 yılları arasında yapılan denetim raporlarında da yer almış ve 2024 yılı itibarıyla aynı hataların devam ettiği anlaşılmıştır. Dolayısıyla, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın mali tablolarında doğru verilerin sağlanabilmesi için dönem sonu işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde gerçekleştirilmesi adına etkili kontrol ve uyarı mekanizmalarının oluşturulması gerekmektedir. |
BULGU: Dönem Sonu İşlemlerinin Eksik Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
GİB 2024 yılı dönem sonu işlemlerinin muhasebeleştirilmesinde eksikliklerin olduğu görülmüştür.
MYMY’nin “Dönem Sonu İşlemleri” başlıklı 535’inci maddesinde, dönem sonu işlemlerinin mali yılın sonunda geçici mizanın çıkarılmasının ardından yapılan işlemler olduğu ifade edilmiş, bütçe ve ödenek hesaplarına ilişkin dönem sonu işlemleri ile bütçe ve ödenek hesapları dışındaki dönem sonu işlemleri bentler halinde sayılmıştır.
GİB tarafından hesap dönemi sonunda Sayıştaya verilen defter, mali tablo ve belgelerin incelenmesi sonucunda ise; MYMY’nin ilgili maddesi uyarınca yapılması gereken bütçe ve ödenek hesapları dışındaki hesaplara ilişkin dönem sonu işlemleri kapsamında aşağıda yer verilen tablolarda görüleceği üzere;
-Duran varlıklar ana hesap grubu içerisinde yer alan hesaplarda kayıtlı tutarlardan, dönen varlıklar ana hesap grubundaki ilgili hesaplara aktarılması gereken tutarlarla ilgili herhangi bir aktarımda bulunulmadığı,
-Uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içerisindeki hesaplarda kayıtlı tutarlardan vadesi 1 yılın altına düşen ve kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubundaki ilgili hesaplara aktarılması gereken tutarların aktarılmadığı,
-Bütçe emanetleri hesabında kayıtlı tutarlardan, bu hesabın ilgili alt bölümüne aktarılması gereken tutarların aktarılmadığı,
Tespit edilmiştir.
Tablo 2: Duran-Dönen Varlıklar Ana Hesap Grupları İçerisinde Dönem Sonu İşlemlerine Tabi Olan Hesapların Geçici ve Kesin Mizan Bakiyeleri
| HESAP ADI | GEÇİCİ MİZAN BAKİYESİ (TL) |
KESİN MİZAN BAKİYESİ (TL) |
| 120- GELİRLERDEN ALACAKLAR HESABI | 277.754.669.454,25 | 277.754.669.454,25 |
| 220- GELİRLERDEN ALACAKLAR HESABI | 426.465,77 | 426.465,77 |
| 180- GELECEK AYLARA AİT GİDERLER HESABI | 13.186.768,14 | 13.186.768,14 |
| 280- GELECEK YILLARA AİT GİDERLER HESABI | 795.248,80 | 795.248,80 |
Tablo 3: Uzun-Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar Ana Hesap Grupları İçerisinde Dönem Sonu
İşlemlerine Tabi Olan Hesapların Geçici ve Kesin Mizan Bakiyeleri
| HESAP ADI | GEÇİCİ MİZAN BAKİYESİ (TL) |
KESİN MİZAN BAKİYESİ (TL) |
| 330- ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HESABI | 1.203.221.351,68 | 1.203.221.351,68 |
| 430- ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HESABI | 5.907.551,94 | 5.907.551,94 |
| 380- GELECEK AYLARA AİT GELİRLER HESABI | 635,00 | 635,00 |
Tablo 4: Bütçe Emanetleri Hesapları Geçici ve Kesin Mizan Bakiyeleri
| HESAP ADI | GEÇİCİ MİZAN BAKİYESİ (TL) |
KESİN MİZAN BAKİYESİ (TL) |
| 320.01- Cari Yıla (N) Ait Borçlar | 16.967.544,80 | 16.967.544,80 |
| 320.04- N-3 Yılına Ait Borçlar | 3.474,72 | 3.474,72 |
Dönem sonu işlemlerinin, MYMY’nin yukarıda yer verilen maddesi hükmü gereğince; geçici mizanın çıkarılmasının ardından yapılan işlemler olduğu göz önünde bulundurulduğunda, bahsi geçen hesap gruplarında yer alan hesapların geçici mizan bakiyeleri ile kesin mizan bakiyeleri arasında tutar itibarıyla herhangi bir fark olmadığı ve dolayısıyla mevzuat gereği yapılması gereken dönem sonu işlemlerinin yapılmamış olduğu anlaşılmıştır.
Kamu idaresi cevabında, 220-Gelirlerden Alacaklar Hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonunda vadesi bir yılın altına inen tutarların bu hesaba alacak 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabına borç kaydedilebilmesi için 220 no.lu hesapta yıl takibinin yapılmasına imkân verecek yardımcı hesapların tanımlı olmasının gerektiği, diğer hesap kalemleri için ise çalışmaların devam ettiğini ifade etmiştir.
Bulgu konusu hususa 2020-2023 yılı Sayıştay Denetim Raporlarında yer verilmiş olup, aynı uygulamaya 2024 yılında da devam edildiği anlaşılmıştır.
Sonuç olarak, dönem sonu işlemlerinin muhasebe düzenlemelerine uygun olarak yapılmaması, Gelir İdaresi Başkanlığı mali tablolarında bu işlemlerin ilgilendirdiği hesaplar itibarıyla hataya sebebiyet vermektedir. Buna göre, idare tarafından dönem sonu işlemlerinin mevzuata uygun olarak yapılmasını sağlayacak yeterli düzeyde kontrol ve uyarı mekanizmalarının geliştirilmesi gerekmektedir.