|
ÖZET: İşletmelerin mesleki eğitime katılma paylarının tahsil edilememesi, 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. On veya daha fazla personel çalıştıran işletmelerin, öğrencilere beceri eğitimi vermemesi durumunda ödemeleri gereken bu payın takibi ve tahsili için Bakanlık tarafından herhangi bir işlem yapılmadığı tespit edilmiştir. 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu, işletmelere belirli yükümlülükler getirmekte; ancak bu yükümlülüklerin nasıl takip edileceğine dair net düzenlemeler bulunmamaktadır.
Mesleki eğitim uygulaması kapsamındaki işletmelerin, yasal olarak beceri eğitimi vermesi gerekmekte; bu yükümlülüğe uymayanların katılma payı ödemesi beklenmektedir. Ancak, mevcut mevzuatın yetersizliği nedeniyle bu ödemelerin tahsilatı gerçekleştirilememektedir. Kamu idaresi, ilgili düzenlemelerin yapılması ve tahsilat süreçlerinin belirlenmesi amacıyla çalışmaların planlandığını bildirmiştir. Dolayısıyla, işletmeleri beceri eğitimi vermeye teşvik etmek ve bütçeye katkı sağlamak için mevzuat eksikliklerinin giderilmesi büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Beceri Eğitimi Yaptırmayan İşletmelerden Mesleki Eğitime Katılma Payının Tahsil Edilememesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
On ve daha fazla personel çalıştırdığı halde öğrencilere beceri eğitimi yaptırmayan işletmelerin ödemesi gereken mesleki eğitime katılma payının takip ve tahsiline ilişkin Bakanlıkça herhangi bir işlem yapılamadığı anlaşılmıştır.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Gelirlerin dayanakları” başlıklı 37’nci maddesinin ikinci fıkrasında, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin gelirlerinin kanuni dayanaklarının bütçelerinde gösterileceği ve bütçelerde yer alan gelirlerin, ilgili kanunlarında belirtilen usullere göre tarh, tahakkuk ve tahsil edileceği düzenlenmiştir.
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’nun 18’inci maddesinde, on ve daha fazla personel çalıştıran işletmelerin, çalıştırdıkları personel sayısının yüzde beşinden az olmamak üzere mesleki ve teknik eğitim okul öğrencilerine beceri eğitimi yaptıracağı, öğrenci sayısının tespitinde kesirlerin tam sayıya tamamlanacağı, işletmelerde mesleki eğitim uygulaması kapsamına alınacak illerin ve mesleklerin, Mesleki Eğitim Kurulunun görüşü doğrultusunda Bakanlıkça tespit edileceği hüküm altına alınmıştır.
Anılan Kanun’un “Mesleki eğitime katılma payı” başlıklı 24’üncü maddesinde, on ve daha fazla personel çalıştırıp Bakanlıkça mesleki eğitim kapsamına alınan, ancak beceri eğitimi yaptırmayan işletmelerin, eğitim yaptırması gereken her bir öğrenci için eğitim süresince her ay 18 yaşını bitirenlere ödenen asgari ücretin net tutarının 1/3’ü nispetinde, yirmi ve daha fazla personel çalıştırılması halinde 2/3’ü nispetinde Saymanlık hesabına para yatırmakla yükümlü olduğu, söz konusu işletmelere Bakanlıkça öğrenci gönderilememesi halinde bu işletmelerin katılma payı ödemeyeceği belirtilmiştir.
Buna göre mesleki eğitim uygulaması kapsamındaki bir alanda faaliyet gösteren işletmelerin on ve daha fazla personel çalıştırması halinde öğrencilere beceri eğitimi yaptırması yasal bir zorunluluk olup, talep olmasına rağmen beceri eğitimi yaptırmayan işletmelerin Bakanlığa mesleki eğitime katılma payı ödemesi gerekmektedir.
5018 sayılı Kanun’a göre gelirler, ilgili kanunlarında belirtilen usullere göre tarh, tahakkuk ve tahsil edilmesi gerektiğinden, kamu gelirinin tahsil edilebilmesi için öncelikle usul belirlenerek tarh ve tahakkuk işlemlerinin yapılması ve ardından tahsilatın gerçekleşmesi gerekmektedir. Aksi durumda gelirin hangi yöntemle takip ve tahsil edileceği konusunda belirsizlik ortaya çıkacak ve kamu geliri tahsil edilemeyecektir.
2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli C-Cetvelinde, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri gelirlerine dayanak teşkil eden temel hükümler bulunmaktadır. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu, söz konusu cetvelin “(I) Sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri” bölümünde yer almaktadır.
Yapılan incelemelerde, Bakanlık tarafından mesleki eğitime katılma payının takip ve tahsil edilmesine yönelik herhangi bir işlem yapılamadığı görülmüştür.
3308 sayılı Kanun’daki mesleki eğitime katılma payının düzenlendiği maddede, her ne kadar işletmelere parasal bir yükümlülük getirilse de katılma payının ne şekilde takip ve tahsil edileceğine ilişkin düzenleme yapılmamıştır. Beceri eğitimi yaptırmayan ve katılma payı ödeme yükümlüsü olan işletmenin, Bakanlığın hangi birimi tarafından ne şekilde tespit edileceği ve yükümlülerden tahsilat işlemlerinin nasıl yapılacağı hususlarının mevzuatla düzenlenerek mevcut belirsizliğin giderilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla mesleki eğitime katılma payını düzenleyen Kanun maddesi mevcut haliyle uygulanabilir olmayan atıl bir hüküm olup, ilgili madde kapsamında herhangi bir tahsilat işleminin yapılmamış olması da bu durumu desteklemektedir. Yukarıda ifade edildiği üzere, 5018 sayılı Kanun’a göre de gelirlerin tarh, tahakkuk ve tahsil edilmesi hususunda ilgili kanunlarda söz konusu usullerin belirlenmesi gerekmektedir.
Kalifiye işgücü ihtiyacını gidermek ve mesleki eğitimi desteklemek amacıyla yapılan yasal düzenlemeler çerçevesinde öğrencilere beceri eğitimi veren işletmelere devlet katkısı ödenmekte ve işletmede mesleki eğitim teşvik edilmektedir. Bununla birlikte yasal zorunluluk kapsamında olmasına rağmen beceri eğitimi yaptırmayan işletmelerin mesleki eğitime katılma payı ödemesi gerekmesine rağmen takip ve tahsil konusunda mevzuatın yetersiz kalması sebebiyle bahsi geçen katılma payı işletmelerce ödenmemektedir.
Kamu idaresi cevabında, Bakanlık tarafından Kanun’un ilgili maddesinde düzenleme yapılması ve katılma payının takip ve tahsiline ilişkin olarak ilgili Bakanlıklar ile birlikte bir usul ve esas belirlenmesine yönelik çalışma yapılmasının planlandığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, işletmeleri beceri eğitimi konusunda özendirmek ve bütçeye katkı sağlamak amacıyla, belirtilen hususlardaki mevzuat eksikliğinin giderilerek söz konusu katılma paylarının takip ve tahsiline ilişkin işlemlerin yapılması gerekmektedir.