|
ÖZET: Mesleki ve teknik öğretim okullarının döner sermaye işletmelerinde, parça başı ücret dağıtımında mevzuata aykırı uygulamalar tespit edilmiştir. 3423 sayılı Kanun’un 1. maddesi, Bakanlıkça uygun görülen alanlarda parça başı ücret ödenerek mal ve hizmet üretimi yapılabileceğini belirtmektedir. Ancak, bu ücretlerin hesaplanmasında izlenmesi gereken usul ve esaslar, ilgili yönetmeliklerde yeterince net bir şekilde tanımlanmamıştır. Örneğin, parça başı ücretlerin hesaplanmasında sipariş bedelinin %25’inin faaliyet gideri olarak ayrılması gerektiği, ancak Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılan bir yazıda bu oranın %11 olarak uygulanması gerektiği ifade edilmiştir.
Yönetmelik, parça başı ücretlerin işçilik bedeli üzerinden dağıtılmasını öngörmektedir. Ancak yapılan incelemelerde, idarecilere ödenen ücretlerin sipariş bedelinden ayrılan faaliyet gideri üzerinden hesaplandığı görülmüştür. Bu durum, mevzuat hükümlerine aykırıdır ve parça başı ücretlerin dağıtımında belirlenen usul ve esasların göz ardı edildiğini göstermektedir. Ayrıca, idari personel için ayrı bir ücret hesaplama yönteminin uygulanması, mevcut yönetmelik ile mümkün değildir. Sonuç olarak, mesleki ve teknik öğretim okullarında döner sermaye işletmeleri aracılığıyla gerçekleştirilen üretimden elde edilen parça başı ücretlerin, mevzuatta belirtilen kurallara uygun olarak dağıtılması gerekmektedir. İdari personele yapılan ödemelerin ve faaliyet giderlerinin belirlenmesi için yalnızca yönetmeliklerin esas alınması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Mesleki ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermayelerinden Parça Başı Ücret Dağıtımında Hatalı Uygulamaların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Mesleki ve teknik öğretim okulları döner sermaye işletmelerinde gerçekleştirilen üretim neticesinde idareci, öğretmen ve öğrencilere dağıtılan parça başı ücretlerin mevzuatta belirlenen usul ve esaslara göre hesaplanmadığı tespit edilmiştir.
3423 sayılı Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Meslekî ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermayesi Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinde Bakanlıkça uygun bulunan alanlarda, çalışma saati göz önünde bulundurulmaksızın parça başı ücret ödenmek suretiyle mal ve hizmet üretimi yaptırılabileceği ve bu fıkranın uygulanması ile ilgili hususların Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği hükmüne yer verilmiştir. Buna ilişkin düzenlenen Millî Eğitim Bakanlığı Döner Sermaye İşletmelerinde Üretimi Teşvik Primi Dağıtımı, Parça Başı Üretim, Atölye ve Tesislerin Özel Sektörle İşbirliği Yapılarak İşletilmesi Hakkında Yönetmelik’in 8’inci maddesinde parça başı ücret ödenmek suretiyle yapılacak mal veya hizmet üretiminde sipariş (sözleşme) bedelinin en az %5’inin kar, %25’inin ise faaliyet gideri olarak, personele ödenmek üzere ayrılan işçiliğin en az %30’unun ise öğrenci hakkı olarak ayrılacağı belirtilmiştir. Öte yandan Milli Eğitim Bakanlığı Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğünün Bakanlığa bağlı mesleki ve teknik ortaöğretim okulları döner sermaye işletmelerine gönderdiği 21.12.2018 tarih E.24689891 sayılı yazısında, Yönetmelik’te sözleşme bedelinin %25’i olarak ayrılması öngörülen faaliyet gideri oranının %11 olarak uygulanması gerektiği belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, parça başı ücret dağıtımı personele ödenmek üzere dağıtılacak işçilik üzerinden yapılmaktadır. Bir siparişteki işçilik bedelinin bulunması için ise sipariş bedelinden ilk madde ve malzeme gideri ve diğer giderler ile mevzuatta belirtilen diğer kesintilerin (en az %5 kar, %11 faaliyet gideri, %1 sosyal hizmetler payı, %1 hazine payı) düşüldükten sonra geriye kalan tutar, siparişteki işçilik bedelini yansıtmakta ve bu bedel Yönetmelik’e göre personele dağıtılacak toplam parça başı ücreti göstermekte olup, Yönetmelik’te idarecilere yönelik ayrıca bir parça başı ücret dağıtımdan bahsedilmemiştir.
Öte yandan, Milli Eğitim Bakanlığı Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından 19.03.1997 tarih 935 sayılı “DÖSE İşletmeleri Muhasebe Kayıt ve İşlemlerinin Bilgisayar ile Yürütülmesi” başlıklı Genelge’nin “Satış Fiyatının Belirlenmesi, Maliyet Fişinin Düzenlenmesi, Genel Yönetim Giderleri ve Kasadan Yapılacak Ödeme Limiti” başlıklı dördüncü bölümünün 4’üncü bendinde tekdüzen muhasebe sisteminde, işletmenin genel yönetim giderleri olarak tanımlanan (idari personelin fazla çalışma ücreti, ısıtma, aydınlatma, haberleşme, bakım – onarım, akaryakıt, kırtasiye, vb) giderlere ilişkin ödemelerin Bütçe Kanunu ve tasarruf tedbirleri genelgesi hükümlerine uygun olmak şartıyla, Bakanlıktan izin alınmadan döner sermaye ita amirinin oluruna dayalı olarak yapılabileceği hükmüne yer verilmiştir.
Yapılan incelemede Yönetmelik’te idarecilere parça başı ücret dağıtımına yönelik ayrı bir hüküm belirlenmediği halde, Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün 1997 yılında yayımladığı Genelge’de idari personele ödenecek ücretlerin genel yönetim giderleri olarak sayılması nedeniyle mesleki ve teknik öğretim döner sermaye idarecilerine, siparişteki işçilik bedeli üzerinden değil sipariş bedelinden ayrılan faaliyet gideri üzerinden parça başı ücret ödendiği tespit edilmiştir. Parça başı ücret dağıtımı usul ve esasları yukarıda yer verilen Yönetmelik ile belirlenmiş olup, bu Yönetmelik’ten ayrı olarak Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından 1997 yılında muhasebe kayıt ve işlemlerinin bilgisayar ile yürütülmesine ilişkin yayımlanan bir genelge ile idari personele ayrı bir hesaplama ile ücret dağıtılması mümkün değildir. Öte yandan ilgili Kanun’da parça başı ücretlerin hesabına ilişkin hususların Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile düzenlenmesi gerektiği belirtilmiş olduğundan faaliyet giderlerine ilişkin oranın Bakanlık Olur’u ile %25’ten %11’e indirilmesi de mümkün değildir.
Kamu idaresi yanıtında bulgu konusu ile ilgili olarak Yönetmelik çalışmalarının sürdürüldüğü ifade edilmiştir.
Mesleki ve teknik öğretim okulları döner sermaye işletmelerinde gerçekleştirilen üretim neticesinde idareci, öğretmen ve öğrencilere dağıtılan parça başı ücretlerin mevzuatta belirlenen usul ve esaslara göre dağıtılması gerekmektedir. Ayrıca, idari personele yapılan parça başı ücret ödemeleri ile sipariş bedelinden ayrılması gereken faaliyet giderlerine ilişkin esasların genelge ile değil Yönetmelik ile belirlenmesi gerekmektedir.