|
ÖZET: Revize projeler kapsamında belirlenen yeni iş kalemlerinin birim fiyatlarının, şartnamedeki süre içinde tespit edilmediği tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarına göre, bakanlık tarafından ihale edilen yapım işlerinde, revize edilen projeler nedeniyle ihale dokümanında fiyatı belirtilmeyen yeni iş kalemleri ve sözleşme kapsamındaki ilave işlere dair birim fiyatların mevzuata uygun olarak belirlenmediği görülmüştür. Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin ilgili maddeleri, bu fiyatların nasıl belirleneceğini ve anlaşmazlık durumunda izlenecek yolları düzenlemektedir.
İncelemeler, yeni birim fiyatların tespit edilmediğini ve hakedişlerin ilk projeye göre yapıldığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, as-built projeler hazırlandıktan sonra kesin hakedişte ödemelerin düzeltildiği anlaşılmıştır. Yeni birim fiyatların zamanında belirlenmesi, hem idarenin bütçesinin korunması hem de yükleniciye gereksiz fazla ödeme yapılmaması açısından kritik bir öneme sahiptir. Ayrıca, Kamu İhale Genel Tebliği gereğince, iş kalemlerinde meydana gelen artışların belirli oranları aşması durumunda yeni birim fiyatların revize edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, sözleşmede belirtilen imalat miktarlarında meydana gelen değişiklikler ve yeni imalat kalemlerinin eklenmesi durumlarında, mukayeseli maliyet çalışmalarının tamamlanarak yeni birim fiyatların zamanında tespit edilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu süreç, hem idarenin mali durumunu koruyacak hem de işin sağlıklı bir şekilde yürütülmesine katkı sağlayacaktır. |
BULGU: Revize Projeler Kapsamında Belirlenen Yeni İş Kalemlerinin Yeni Birim Fiyatlarının Şartnamedeki Süre İçerisinde Belirlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık tarafından ihale edilen yapım işi ihalelerinde, revize edilen projeler nedeniyle ihale dokümanında ve teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemleri ile sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlere yönelik yeni birim fiyatların mevzuatta belirlenen süre içerisinde tespit edilmediği görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde;
İşin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedellerinin yüklenici ile birlikte hangi usuller çerçevesinde belirleneceğine yönelik düzenlemelere yer verilmiş,
Seçilen usul çerçevesinde tespit edilen yeni birim fiyata ilişkin düzenlenen tutanağın idarenin onayına sunulacağı ve otuz gün zarfında idarece onaylanarak geçerli olacağı,
Yeni fiyat tespitinde yüklenici ile uyuşulamaz ise fiyat tutanağının idare tarafından onaylanmaksızın, taraflarca anlaşmazlık tutanağı düzenleneceği ve anlaşmazlığın idare tarafından on gün içerisinde Yüksek Fen Kurulunca belirlenen usul ve esaslara uygun olarak anılan Kurula intikal ettirileceği, Yüksek Fen Kurulu tarafından tespit edilen fiyatın iki tarafça kabulünün zorunlu olduğu,
Yüklenicinin, fiyat uyuşmazlığı hakkındaki Yüksek Fen Kurulu kararını beklemeden idare tarafından tespit edilmiş fiyat üzerinden işe devam etmek zorunda olduğu, hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemelerde; ihalelerde yeni birim fiyatların tespit edilmediği, hakedişlerin yeni iş kalemlerine göre ödenmeyip ilk projeye göre yapılmaya devam edildiği ve işin sonunda as-built projeler hazırlandıktan sonra kesin hakedişte ödemelerin düzeltildiği tespit edilmiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin yukarıda yer verilen 22’nci maddesi hükümleri gereğince, yeni birim fiyatların belirlenen süre içerisinde tespit edilmesi ve anlaşmazlık halinde Yüksek Fen Kuruluna başvuru yapılarak sürecin sonuçlandırılması gerekmektedir. Aksi halde geçici kabulden sonra belirlenen yeni birim fiyatların vazgeçilen imalattan daha düşük bedele sahip olması halinde idarenin bütçesinden yükleniciye nakit aktarımı söz konusu olacaktır. Bu durumda idare daha fazla nakit değerlendirme imkanından mahrum kalacaktır.
Mezkûr Şartname’nin “Sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde; iş artışının zorunlu olması halinde anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10’una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen yapım işleri sözleşmelerinde ise %20’sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde artışa konu işin aynı yükleniciye yaptırılabileceği,
“Kesin hakediş raporu ve hesap kesilmesi” başlıklı 40’ıncı maddesinin on birinci fıkrasında ise; hesap kesme işlemi sonucunda, yüklenici idareye borçlu kaldığı takdirde borcun genel hükümlere göre tahsil edileceği belirtilmiştir.
Buna göre, yeni birim fiyatın zamanında hesaplanması; Şartname’nin 21’inci maddesinde yer alan sınıra uygun hareket edilip edilmediğinin tespit edilebilmesi açısından önem arz ettiği gibi genel hükümler çerçevesinde planlanan tahsil süresi nedeniyle Bakanlığın zor durumda bırakılmaması ve yükleniciye fazla ödeme yapılmayarak bu süre içerisinde nakit varlığından mahrum kalınmamasına da katkı sağlayacaktır.
Diğer taraftan Kamu İhale Genel Tebliği’nin 52.1’inci maddesinde; birim fiyatlı işlerde herhangi bir iş kaleminin miktarında, işin devamı sırasında sözleşmesinde yer alan iş kalemi için sözleşmede belirtilen iş kalemi miktarında; yeni fiyatla sözleşmeye dahil edilen iş kalemi için ise yeni fiyat oluşturulurken projesine göre tespit edilip idare tarafından onaylanan iş kalemi miktarında %20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve bu toplam artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin %1’ini geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyatın revize edileceği ve bu iş kaleminin %20 artışı aşan kısmına revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılacağı ifade edilmiştir. Dolayısıyla revize birim fiyatın tespit edilebilmesi açısından da yeni birim fiyatların zamanında belirlenmesi gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında, mukayeseli maliyet çalışmalarının ve buna bağlı olarak yeni birim fiyat tespitlerinin Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 21’inci ve 22’nci madde hükümlerine göre yapıldığı belirtilmiştir. Ancak bulgu konusu husus, yeni birim fiyatların Şartname’de yer alan hususlara göre doğru belirlenip belirlenmediği ile ilgili olmayıp revize proje değişiklikleri kapsamında yeni birim fiyatların belirlenen süre içerisinde tespit edilmemesinden kaynaklı oluşabilecek risklere ilişkindir. Dolayısıyla bulguda yer verilen tespitlere ilişkin herhangi bir işlem tesis edileceğine dair açıklamaya yer verilmediği anlaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, iş yapım aşamasında sözleşmede belirtilen imalat miktarlarında artış ve azalış olması, öngörülemeyen durumlar sebebiyle daha önce sözleşmede belirtilmemiş yeni imalat kalemlerinin eklenmesi, değişiklikler dolayısıyla bazı iş kalemlerinin yapımından vazgeçilmesi durumlarında mukayeseli maliyet çalışmasının tamamlanarak yeni birim fiyatların tespit edilmesi önem arz etmektedir.