|
ÖZET: Yurt dışı tedavi giderlerinin ödenmesi sürecinde, Bakanlık ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından belirlenen mevzuat düzenlemelerinin henüz tamamlanmadığı tespit edilmiştir. Yurt dışındaki sağlık hizmetlerinin finansmanı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun ilgili maddeleri çerçevesinde yürütülmektedir. Ancak, yurt dışı temsilciliklerde görevli personel ve aile fertlerinin tedavi giderlerinin ödenmesi için gerekli yönetmeliklerin eksikliği, uygulamada aksaklıklara yol açmaktadır.
SGK’nın yurt dışındaki tedavi işlemlerini karşılamak için belirlediği usuller, yurt içinde finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri ile sınırlıdır. Yurt dışında tedavi giderlerinin ödenebilmesi için, bu hizmetlerin SGK tarafından tanınması gerekmektedir. Ancak, mevcut uygulamada, tedavi evraklarının incelenmesi ve SGK’ya gönderilmesi süreçlerinde bilgi eksiklikleri ve belge tercümeleri gibi sorunlar ortaya çıkmaktadır. Bu durum, tedavi yardımlarından faydalanan kişilerin karşılaşabileceği zorlukları artırmaktadır. Sayıştay Denetim Raporları, 2015 yılından bu yana yurtdışı tedavi harcamalarına ilişkin bir yönetmeliğin gerekliliğini vurgulamaktadır. Dışişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan yönetmelik taslağı, Hazine ve Maliye Bakanlığına iletilmiş olsa da, henüz somut bir ilerleme kaydedilmemiştir. Bu bağlamda, yurtdışı tedavi giderlerinin ödenmesine yönelik düzenlemelerin bir an önce tamamlanması, uygulama birliğinin sağlanması açısından önem arz etmektedir. |
BULGU: Yurt Dışı Tedavi Evrakının İncelenmesi ve Tedavi Giderlerinin Ödenme Süreçlerinde Bakanlık ve Sosyal Güvenlik Kurumu İncelemeleri İçin Öngörülen Mevzuat Düzenlemelerinin Tamamlanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Yurt dışı temsilciliklerde görevli idare personeli ile bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin tedavi giderlerinin ödenmesi süreçlerinin aksamadan yürümesi ve yurt dışı tedavilerde uygulama birliğinin sağlanması için yurtdışı tedavi harcamalarına ilişkin Yönetmeliğin hazırlanmadığı tespit edilmiştir.
Sağlık yardımları Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından karşılanan genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin yurt dışındaki tedavi işlemleri, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Yurt dışında tedavi” başlıklı 66’ncı ve ek 4’üncü maddesi, Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliği’nin “Yurt dışında tedavi ve işverenin yükümlülüğü” başlıklı beşinci bölümü ile Sağlık Uygulama Tebliği’nin (SUT) “Yurt dışında tedavi” başlıklı 2.5’inci maddesi hükümlerine göre yürütülmektedir.
5510 sayılı Kanun’un “Yurt dışında tedavi” başlıklı 66’ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde; yurt içinde finansmanı sağlanan sağlık hizmetlerinin, kamu idarelerinin özel mevzuatlarında belirtilen usule uygun olarak sürekli görevle yurt dışına gönderilenler ile bunların yurt dışında birlikte yaşadıkları bakmakla yükümlü olduğu kişiler için yurt dışında da sağlanacağı ifade edilmiş; ancak bu kapsamda sağlanan sağlık hizmetlerinin SGK tarafından karşılanacak bedellerinin yurt içinde sözleşmeli sağlık hizmet sunucularına ödenen tutarı geçemeyeceği, bu tutarı aşan kısmın işverenler tarafından karşılanacağı, aynı maddenin üçüncü fıkrasında hüküm altına alınmıştır.
Mezkûr Kanun’un ek 4’üncü maddesinde; yukarıda bahsi geçen kişilerin yurt dışında sağlık hizmetlerinden yararlandırılmasına yönelik temel ilkeler belirtilmiş ve kamu kurumlarınca bedeli ödenecek sağlık hizmetlerinin kapsamının, bu Kanun’un 66’ncı maddesine göre SGK tarafından ödenen sağlık hizmetleri ile sınırlı olduğu hükme bağlanmıştır. Ayrıca, aynı maddenin son fıkrasında; “Kapsama dahil kişilerin sağlık hizmetlerinden yararlanmasına ilişkin usul ve esaslar ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer hususlar, Maliye Bakanlığının koordinatörlüğünde, Dışişleri Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından müştereken çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.” Denilmiştir.
Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliği’nin “Yurt dışında geçici veya sürekli görevle gönderilme halinde sağlanacak sağlık hizmetleri” başlıklı 30’uncu maddesinin dördüncü fıkrasında ise, yurt içinde finansmanı sağlanan sağlık hizmetlerinden olması koşuluyla, sürekli görevle yurt dışına gönderilenler ile bunların bakmakla yükümlü oldukları kişilerin yurt dışındaki sağlık hizmeti giderlerinin, öncelikle işverenleri tarafından ödendikten sonra, yurt dışında görevli olduklarına dair belge ile birlikte mahalli konsolosluktan tasdikli rapor ve sair belgelere dayanılarak SGK’dan talep edileceği hüküm altına alınmıştır.
Diğer yandan, finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri, bu hizmetlerden yararlanma esas ve usulleri ile bu hizmetlere ilişkin SGK tarafından ödenecek bedeller SUT ile belirlenmektedir.
Yukarıda yer verilen hükümlerden anlaşılacağı üzere, sürekli görevle yurt dışına gönderilenler ile bunların bakmakla yükümlü oldukları kişilerin tedavi giderlerinin gerek SGK gerekse İdare tarafından karşılanabilmesi için, yurt dışındaki sağlık hizmetinin, yurt içinde SGK tarafından finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri arasında yer alması gerekmektedir. Bir diğer ifade ile, SGK tarafından yurt içinde finansmanı sağlanmayan bir sağlık hizmetinin bedeli ne İdare ne de SGK tarafından karşılanabilecektir.
Anılan mevzuata istinaden uygulamada, yurt dışı tedavi ödemelerine ait evraklar önce İdare bünyesindeki Tedavi Şubesince mevcut SUT hükümleri çerçevesinde incelenerek, kişi bazında tedavi bedellerinin ödenmesi mümkün olan kısmı tahakkuka bağlanmaktadır. Bu defa aynı tedavi evrakı 5510 sayılı Kanun’un 66’ncı maddesi uyarınca Türkiye rayici ödemelerinin (SGK bütçesinden karşılanacak tutarların belirlenmesi işleminin) yapılabilmesini teminen SGK’ya gönderilmektedir. SGK tarafından aynı tedavi evrakı aynı amaca yönelik olarak tekrar incelendikten sonra rayiç bedel karşılıkları İdare bütçesine gelir kaydedilmek üzere aylık olarak gönderilmektedir.
Ancak, mevcut mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütülen yurt dışı tedavi giderlerinin ödenmesinde uygulamada karşılaşılabilecek bazı sorunlar ortaya çıkmaktadır. İdare tarafından ödenen tedavi giderleri karşılığında SGK tarafından İdare bütçesine aktarılması beklenen tutarın ne olduğu konusunda İdare tarafından herhangi bir çalışma yapılmamaktadır. Yurt dışı temsilciliklerde görevli idare personeli ile bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin tedavi giderlerinin SGK tarafından karşılanarak İdare bütçesine aktarılacak olan yerel rayiçleri için İdare ile SGK arasında bilgi paylaşımı ve belge tercümeleri konusunda eksiklikler ve problemler bulunmaktadır.
Ayrıca, SGK tarafından farklı tarihlerde İdare bütçesine aktarılan tutarlar ile ilgili olarak yalnızca tedaviden faydalanan kişi ve bu kişiye tedavi karşılığında ödenmesi gereken yerel rayici gösteren genel bir bilgi paylaşıldığından, SGK’nın kişi bazında hangi sağlık hizmeti için ne miktarda rayiç bedel ödediği tespit edilememektedir. Bu durum tedavi yardımından faydalanan kişi tarafından ödenmesi muhtemel bazı sağlık hizmetlerinin, diğer bir deyişle finansmanı SGK tarafından sağlanmayan sağlık hizmetlerine ilişkin bedellerin, İdare tarafından karşılanabilme ihtimalini doğurmaktadır.
Bu nedenle, uygulamada karşılaşılan bu sorunların sağlıklı bir şekilde çözümlenebilmesi için yurtdışı tedavi harcamalarının ödenmesine ilişkin bir Yönetmelik hazırlanması gerekmektedir. Bu husus Sayıştay Denetim Raporlarında 2015 yılından beri bulgu konusu edilmiştir. Her ne kadar 31 Mayıs 2023 tarihinde Dışişleri Bakanlığınca hazırlanan Yurtdışı Tedavi Giderleri harcamalarına ilişkin Yönetmelik taslağı değerlendirilmek üzere Hazine ve Maliye Bakanlığına iletilmiş olsa da, konuya ilişkin herhangi bir ilerleme kaydedilmemiştir.
Bulgu üzerine Kamu İdaresi cevabında her ne kadar 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun ek 4’üncü maddesinin 9’uncu fıkrasında yasal dayanağı bulunan Yurtdışı Tedavi Yönetmeliği’nin Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın koordinatörlüğünde, ilgili kurumların katkılarıyla hazırlanmasının öngörüldüğü, nitekim 2022 Aralık ayında Hazine ve Maliye Bakanlığı koordinatörlüğünde Milli Savunma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı ve Dışişleri Bakanlığı temsilcilerinin katılımıyla bir toplantı düzenlendiği ve yönetmelik konusunda adımlar atıldığı, söz konusu Yönetmelik çalışmalarının ilerletilmesi hususunun Hazine ve Maliye Bakanlığı nezdinde takip edildiğini belirtmiş olsalar da, henüz söz konusu Yönetmelik çalışmalarının tamamlanmadığı anlaşılmıştır.
Sonuç itibarıyla, Bakanlıkça yurtdışı tedavi giderlerinin ödenmesinde, uygulamada karşılaşılan sorunların giderilmesi ve uygulama birliğinin sağlanması için 5510 Kanun’un ek 4’üncü maddesi uyarınca Yurtdışı Tedavi Yönetmeliği’nin çıkarılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.