Taşınmazların Muhasebe Kayıtlarında Yer Almaması ve Bunlar İçin İlgili Formlar ile İcmal Cetvellerinin Düzenlenmemesi (Sayıştay)

BULGU: Taşınmazların Muhasebe Kayıtlarında Yer Almaması ve Bunlar İçin İlgili Formlar ile İcmal Cetvellerinin Düzenlenmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

7432 sayılı Uludağ Alanı Hakkında Kanun uyarınca Orman Genel Müdürlüğü tarafından Başkanlığa teslim edilen orman vasfındaki alan ile bu alan içindeki bina ve tesislerin ilgili duran varlık hesaplarında ve bunlara ilişkin amortisman tutarlarının da ilgili birikmiş amortismanlar hesabında kayıtlı olmadığı, ayrıca bu taşınmazlar için mevzuatta belirtilen formlar ile icmal cetvellerinin düzenlenmediği tespit edilmiştir.

7432 sayılı Kanun’un “Genel esaslar” başlıklı 3’üncü maddesinin beşinci fıkrasında; “12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun 8 inci ve geçici 12 nci maddesinin birinci fıkrası hükümleri saklı kalmak kaydıyla Uludağ Alan sınırları içindeki; kamu hizmetlerinde kullanılan bina ve tesisler, kamu konutları ile Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yapılan veya yaptırılan tüm yapı ve tesisler hariç, Hazinenin özel mülkiyetindeki veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazlar, 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamında orman sayılan yerler ile daha önce 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu gereğince tespit ve ilan edilen yerler, varsa üzerindeki tüm yapı ve tesisler ile birlikte bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren Başkanlığın talebi üzerine bedelsiz olarak Başkanlığa tahsis edilir. …” denilmiş olup, söz konusu hüküm uyarınca Başkanlık tarafından yapılan talep üzerine 20.362.718 m2 orman vasfındaki alandan kamu hizmetlerinde kullanılan bina ve tesislere ait 33.877 m2’lik alanın düşülmesi sonucu toplam 20.328.841 m2 alan, Bursa Orman Bölge Müdürü ile Uludağ Alan Başkanı arasında imzalanan 13.11.2023 tarihli Teslim Tesellüm Tutanağı ile Başkanlığa teslim edilmiş ve bahse konu Tutanağa teslim edilen bina ve tesisleri gösteren koordinatlı kroki eklenmiştir.

02.10.2006 tarihli ve 26307 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmeliğin 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleri, kamu idarelerine ait taşınmazların mevcutlarla birlikte içinde bulunulan yılda çeşitli yollarla edinilenlerin ve elden çıkarılanların miktar ve değer olarak takip edilmesi amacıyla kayıt altına alınması olarak tanımlanmış, ikinci fıkrasında; anılan Yönetmeliğe ekli Kayıt Planındaki “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar” başlığı altında yer alan taşınmazların maliyet bedeli üzerinden, bu taşınmazlardan maliyet bedeli belirlenemeyenlerin rayiç değerleri üzerinden kaydedileceği, ancak Kayıt Planındaki “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar” başlığı altında yer alan taşınmazlardan maliyet ve rayiç bedeli belirlenemeyenlerin, sadece ekonomik olarak değerlendirmeye konu olanlar ile kamusal ihtiyaçlarda kullanılanların, Kayıt Planındaki “Orta Malları” başlığı ile “Genel Hizmet Alanları” başlığı altında yer alan taşınmazların, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından iz bedeli ile takip edilmesine karar verilen taşınmazların iz bedeli üzerinden kayıtlara alınacağı belirtilmiş, üçüncü fıkrasında da; taşınmazların rayiç değerinin; maliki kamu idaresince, başka bir kamu idaresinin yönetiminde veya kullanımında olanların ise bu idarelerce tespit edileceği hükme bağlanmıştır.

Yine aynı Yönetmeliğin 7’nci maddesinde; kamu idarelerinin taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleriyle görevli birimlerince taşınmazın niteliğine göre Yönetmeliğe ekli formların (Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar Formu, Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar Formu, Orta Malları Formu, Genel Hizmet Alanları Formu, Sınırlı Aynî Haklar ile Kişisel Haklar ve Tahsis Formunun) hazırlanarak taşınmaz icmal cetvellerinin düzenlenmesi için mali hizmetler birimine gönderilmesi, mali hizmetler birimince de bu formların konsolide edilerek Yönetmeliğin ekinde bulunan örneğe uygun şekilde taşınmaz icmal cetvellerinin oluşturulması gerektiği ifade edilmiştir.

Ayrıca, 27.12.2014 tarihli ve 29218 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin;

Maddi duran varlıklar hesap grubuna ilişkin işlemleri düzenleyen 170’inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; tahsis edilen taşınmazlardan, Hazineye ait olanların mili emlak birimlerince, diğer kamu idarelerine ait olanların ise yetkili birimlerce muhasebe birimlerine bildirilerek gerekli kayıtların yapılmasının sağlanacağı, kamu idaresinin mülkiyetinde olan taşınmazların, bunlardan diğer kamu idarelerine tahsis edilenlerin ve kamu idarelerince tahsisli olarak kullanılanların yardımcı hesaplar itibarıyla izleneceği, üzerinde başka bir maddi duran varlık bulunan arsalar ile yapıların ayrı ayrı muhasebeleştirileceği, maddi duran varlıklar hesap grubunda yer alan hesaplara kayıt yapılırken yardımcı hesap kodları ile birlikte bütçe sınıflandırmasında yer alan program, kurumsal ve finansman kodların da kullanılacağı, aynı fıkranın (d) bendinde; bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılacağı ve ayrılan amortisman tutarının gider olarak muhasebeleştirileceği,

250-Arazi ve Arsalar Hesabının işleyişini düzenleyen 172’nci maddesinin birinci fıkrasının a/5 bendinde; tahsise konu edilen arazi ve arsaların tahsis edilen kamu idaresine hizmet veren muhasebe birimince kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba borç, 500-Net Değer Hesabına alacak kaydedileceği, 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabının işleyişini düzenleyen 174’üncü maddesinin birinci fıkrasının a/6 bendinde; tahsise konu edilen yeraltı ve yerüstü düzenlerinin tahsis edilen kamu idaresine hizmet veren muhasebe birimince kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba, üzerinde bulunduğu arsanın kayıtlı değeri ile 250-Arazi ve Arsalar Hesabına borç, 500-Net Değer Hesabına alacak, ayrıca, varlığa ilişkin ayrılmış amortisman tutarının 500-Net Değer Hesabına borç, 257-Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabına alacak kaydedileceği, 252-Binalar Hesabının İşleyişini düzenleyen 176’ncı maddesinin birinci fıkrasının a/7 bendinde; tahsise konu edilen binaların tahsis edilen kamu idaresine hizmet veren muhasebe birimince kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba, üzerinde bulunduğu arsanın kayıtlı değeri ile 250-Arazi ve Arsalar Hesabına borç, 500-Net Değer Hesabına alacak, ayrıca, varlığa ilişkin ayrılmış amortisman tutarının 500-Net Değer Hesabına borç, 257-Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabına alacak kaydedileceği,

düzenlenmiştir.

Yukarıda bahsedilen mevzuat hükümlerinden de anlaşıldığı üzere, Başkanlığa teslim edilen taşınmazlar için ilgili formlar ile icmal cetvellerinin hazırlanması ve söz konusu taşınmazların niteliklerine uygun olarak 250, 251, 252 nolu Hesaplarda ve bunlara ilişkin amortisman tutarlarının da 257 nolu Hesapta kayıtlı olması gerekmektedir.

Başkanlık tarafından yukarıda yer verilen tespite iştirak edilmiş olup, milli park statüsü kaldırılarak kendilerine devredilen orman vasıflı alanın, 1. Bölge ve 2. Bölge olmak üzere iki ayrı statüde turizm amaçlı kullanıldığı, 2. Bölge olarak tabir edilen alanda turizm amaçlı kullanılan tüm yapı ve tesislerin 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yatırımcılara tahsis edildiği, Başkanlığın bu hususta bir yetkisinin bulunmadığı, 1. Bölge olarak tabir edilen alanın ise Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından verilen kesin izin senetleri ve/veya yapılan kiralama ihaleleri ile tespit edilen işletmeciler tarafından turizm amaçlı kullanılmakta olduğu, söz konusu alan için yürürlükte olan bir imar planının bulunmaması, herhangi bir tapu kadastro kaydının olmaması sebebiyle arazi, yapı ve tesislerin tasnifinin yapılamadığı ve 2634 sayılı Kanun kapsamında tahsis edilmek üzere Kültür ve Turizm Bakanlığına devredilemediği, Başkanlık tarafından “Alan Planlarının Hazırlatılması İşi”nin başlatıldığı ve planların şekillenmesini müteakip 1. Bölge olarak tabir edilen alanda turizm amaçlı kullanılan tüm yapı ve tesislerin de 2634 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmek üzere anılan Bakanlığa devredileceği, söz konusu plan çalışmaları kapsamında; 7432 sayılı Kanun ile Başkanlığa devredilen alanda, yukarıda sayılanlar dışında kalan taşınmazların tasnif edilerek gerekli kayıtlarının gerçekleştirileceği belirtilmiştir.

Sonuç itibarıyla, Başkanlık bünyesinde bulunup Bakanlığa devredilmemiş taşınmazların ve bunlara ilişkin amortisman tutarlarının 2024 yılı muhasebe kayıtlarında yer almaması temel mali tablolardan Bilançonun 250, 251, 252, 257 ve 500 nolu Hesaplar itibarıyla eksik bilgi vermesine sebebiyet vermektedir.