Ağaçlandırma Fonu Gelirlerinin Tahsilinde Hata veya Noksanlıklar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Ağaçlandırma Fonu Gelirlerinin Tahsilinde Hata veya Noksanlıklar Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Yürürlüğü devam eden mülga Ağaçlandırma Fonu gelirlerinden bazılarının ilgili kanunlarda öngörülen oranlardan farklı oranlarda toplandığı, bazılarının takip ve tahsil edilmediği görülmüştür.

Ağaçlandırma fonu diğer fonlarla birlikte 21.02.2001 tarihli ve 4629 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinin (b) fıkrası ve (o) fıkralarıyla kaldırılmış olmasına rağmen aynı Kanunun geçici 1’inci maddesinin (A) bendinin (c) alt bendi ile fon gelirlerinin bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümlere göre tahsil edilmeye devam edeceği hükme bağlanmıştır.

Mülga Ağaçlandırma Fonu gelirlerinin toplanması konusuna 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 341’inci maddesinin ikinci fıkrasında da atıf yapılmakta, mülga Ağaçlandırma Fonu ve mülga Orman Köylülerini Kalkındırma Fonu gelirlerinin 01.01.2012 tarihinden itibaren Orman Genel Müdürlüğü bütçesine gelir kaydedileceği, ancak, bu gelirlerden 6831 sayılı Orman Kanunu’nun mülga 64’üncü ve mülga ek 3’üncü maddeleri, 4122 sayılı Milli Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Seferberlik Kanunu’nun mülga 9’uncu maddesi ile 4629 sayılı Bazı Fonların Tasfiyesi Hakkında Kanun ve 5217 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine göre oduna dayalı orman ürünü satışlarında; satış bedeli üzerinden yüzde üç oranına kadar alıcılardan tahsil edilen mülga Ağaçlandırma Fonu ve yine bu satışlardan yüzde üç oranında tahsil edilen mülga Orman Köylülerini Kalkındırma Fonu paylarını ayrı ayrı sıfıra kadar indirmeye veya yüzde üçü geçmemek üzere belirlemeye Cumhurbaşkanının yetkili olduğu ifade edilmiştir.

Ağaçlandırma Fonu gelirlerini düzenleyen ve yürürlüğü yukarıda belirtilen mevzuatla devam eden 6831 sayılı Orman Kanunu’nun mülga 64’üncü maddesinde Fonun gelirleri;

“a) Genel bütçeden aktarılacak miktar,

Orman Genel Müdürlüğünün yıllık satış gelirlerinden yüzde beşe (% 5) kadar Tarım Orman ve Köyişleri Bakanınca tespit edilecek miktar,

6831 sayılı Orman Kanununun 16, 17, 18 ve 115 inci maddelerine göre verilen izin, muvafakat, intifa ve irtifak hakkı gelirleri,

Bağışlar,

Diğer gelirler” olarak;

23.07.1995 tarihli ve 4122 sayılı Milli Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Seferberlik Kanunu’nun mülga 9’uncu maddesinde ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmalarının harcamalarının karşılanacağı gelirler ise;

“a) İthal edilen asli ve tali, gayrimamul, yarımamul ve mamul orman ürünleri ithalat vergi hasılatından % 30 oranında alınacak paylar.

Tahsisli orman emvali satışlarından;

Tahsisen satılan yakacak odun ve köylü pazar satışlarından satış bedelinin % 1’i,

Lif-yonga sanayinin ihtiyacı için tahsisen verilen lif-yonga odunları tahsis bedelinin % 2’si,

Kamu kurum ve kuruluşlarına tahsisen verilen tomruk, direk, kâğıtlık ve sanayii odunlarının tahsis bedelinin % 2’si,

Oranında alınacak paylar.

6831 sayılı Orman Kanununun 52 nci maddesi hükmüne göre, özel orman alanlarında % 6 oranında verilen yapılaşma izinlerinde, yetkili birimce onaylı yol, bina ve tesis proje bedellerinin % 1’i oranında alınacak paylar.

Orman Genel Müdürlüğü Döner Sermaye Yönetmeliği hükümlerine göre yapılan satışlardan;

Satış gelirlerinin % 6’sı oranında,

Orman Genel Müdürlüğünce hesaplanan kurumlar vergisi üzerinden ayrıca ödenecek % 2’si oranında,

Artırmalı orman emvali satışlarında, alıcıdan tahsil edilecek % 3 oranında,

Alınacak paylar.

Orman Ürünleri Sanayii Anonim Şirketince satılan yarımamul ve mamul orman emvali satışlarında, alıcıdan tahsil edilecek % 3 oranındaki paylar.

9.8.1983 tarihli 2872 sayılı Çevre Kanunu gereğince oluşturulan “Çevre Kirliliğini Önleme Fonu” gelirlerinin % 5’i.

6831 sayılı Orman Kanunu hükümleri gereğince verilecek izin veya irtifak haklarına dayanılarak, Devlet ve diğer kamu tüzel kişileriyle özel ve tüzel kişilerce, kâr gayesi bulunmaksızın ve kamu yararına hizmetlerde kullanılmak üzere yapılacak tesislerin dışındaki her türlü tesisin, proje toplam bedelinden orman sahasına isabet eden kısmının % 2’si oranında alınacak paylar.

2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu hükümleri gereğince kamu arazilerinin turizm yatırımlarına tahsisinde Hazinece tahsil edilen yıllık kira bedellerinin % 2’si oranında alınacak pay.

ı) Karayolları Genel Müdürlüğünün; ağaçlandırma ve erozyon kontrolü için ödeneği bulunmayan yeni yol yapımı projelerine ait yıllık yatırım ödeneğinin % 1’i oranında alınacak pay.

j) Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün; ağaçlandırma ve erozyon kontrolü için ödeneği bulunmayan yeni baraj projelerine ait yıllık yatırım ödeneğinin % 2’si oranında alınacak pay.

k) Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün; ağaçlandırma ve erozyon kontrolü için ödeneği bulunmayan yeni gölet ve yol projelerine ait yıllık yatırım ödeneğinin % 1’i oranında alınacak pay.

Bağışlar ve yardımlardan sağlanan gelirler”

olarak belirlenmiş, 24.08.2017 tarihli ve 30164 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 17.07.2017 tarihli ve 2017/10648 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 30’uncu ve 34’üncü maddelerine göre yapılan oduna dayalı orman ürünü satışlarında satış bedeli üzerinden alıcılardan tahsil edilen mülga Ağaçlandırma Fonu ve mülga Orman Köylerini Kalkındırma Fonu payları ayrı ayrı sıfıra indirilmiştir.

4629 sayılı Kanun’un Geçici 1’inci maddesinin (A) bendinin (c) alt bendi ile yürürlüğü devam eden 6831 sayılı Orman Kanunu’nun mülga 64’üncü maddesi ile 4122 sayılı Milli Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Seferberlik Kanunu’nun mülga 9’uncu maddesindeki düzenlemeler arasında yıllık satış gelirlerinden ayrılacak pay konusunda farklılıklar (ilkinde azami yüzde beş, ikincisinde yüzde altı) olduğundan 4122 sayılı Kanun daha sonra kabul edildiği için uygulamanın bu Kanun hükümlerine göre yürütülmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

Uygulamada tahsisli satışlar da dahil olmak üzere Orman Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi satış hasılatının %6’sının ve mevcut olduğu taktirde Orman Genel Müdürlüğünce hesaplanan kurumlar vergisinin %2’sinin mülga Ağaçlandırma Fonu geliri olarak Orman Genel Müdürlüğü özel bütçesine aktarıldığı;

Tahsisli satışlar için türüne göre %1 veya %2 oranında ayrılması gereken Orman Genel Müdürlüğü özel bütçe payının da %6 oranında uygulandığı;

-İthal edilen asli ve tali, gayrimamul, yarımamul ve mamul orman ürünleri ithalat vergi hasılatından %30 oranında alınması gereken pay,

-6831 sayılı Orman Kanunu’nun 52’nci maddesi hükmüne göre, özel orman alanlarında %6 oranında verilen yapılaşma izinlerinde, yetkili birimce onaylı yol, bina ve tesis proje bedellerinin %1’i oranında alınacak paylar,

-9.8.1983 tarihli 2872 sayılı Çevre Kanunu gereğince oluşturulan “Çevre Kirliliğini Önleme Fonu” gelirlerinin %5’i,

-6831 sayılı Orman Kanunu hükümleri gereğince verilecek izin veya irtifak haklarına dayanılarak, Devlet ve diğer kamu tüzel kişileriyle özel ve tüzel kişilerce, kâr gayesi bulunmaksızın ve kamu yararına hizmetlerde kullanılmak üzere yapılacak tesislerin dışındaki her türlü tesisin, proje toplam bedelinden orman sahasına isabet eden kısmının %2’si oranında alınacak paylar,

-2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu hükümleri gereğince kamu arazilerinin turizm yatırımlarına tahsisinde Hazinece tahsil edilen yıllık kira bedellerinin %2’si oranında alınacak pay,

-Karayolları Genel Müdürlüğünün; ağaçlandırma ve erozyon kontrolü için ödeneği bulunmayan yeni yol yapımı projelerine ait yıllık yatırım ödeneğinin %1’i oranında alınacak pay,

-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün; ağaçlandırma ve erozyon kontrolü için ödeneği bulunmayan yeni baraj projelerine ait yıllık yatırım ödeneğinin %2’si oranında alınacak pay,

-Mülga Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün (09.05.1985 tarihli ve 3202 sayılı Kanun’un ek 2’nci maddesiyle kaldırılan Genel Müdürlüğün görevleri aynı Kanunla İstanbul ve Kocaeli illeri dışında il özel idarelerine, İstanbul ve Kocaeli illerinde ise il sınırları dahilinde yapılmak üzere büyükşehir belediyelerine verilmiştir.) ağaçlandırma ve erozyon kontrolü için ödeneği bulunmayan yeni gölet ve yol projelerine ait yıllık yatırım ödeneğinin %1’i oranında alınması gereken payların,

takip ve tahsil edilmediği görülmüştür.

Kamu idaresi cevabında, Ağaçlandırma Fonu gelirlerinin tahsili ile ilgili eksikliklerin kanun metnine uygun olarak giderileceği, bu hususta Orman Genel Müdürlüğü yönetmeliklerindeki çelişkilerin giderilmesi için ayrıca mevzuat çalışması yapılacağı, 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 52’nci maddesine dayalı olarak 17’nci madde gereğince 2024 yılında izin verilmediğinden dolayı Fon bedeli tahakkuk etmediği, bu nedenle bu maddeyle ilgili tahsilat yapılmadığı bildirilmiştir.

Tahsisli orman emvali satışlarından Orman Genel Müdürlüğü özel bütçesine aktarılmak üzere ayrılması gereken payların mevzuatta öngörülen oranlarda ayrılarak özel bütçeye aktarılması ve ikincil mevzuatta gerekli değişiklikler yapılarak tahsil edilmeyen ağaçlandırma gelirlerinin titizlikle takip ve tahsil edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.