|
ÖZET: Döner Sermaye İşletmesi, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarına göre, özel bütçeye olan yükümlülüklerini yerine getirmemiştir. Mali tablolar incelendiğinde, 336 Diğer Çeşitli Borçlar hesabında yer alan borçların vadesinin dolmasına rağmen ödenmediği ve işletmenin diğer yükümlülüklerini yerine getirmediği tespit edilmiştir. Orman Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin 7. maddesi, dönem net kârının haziran ayı sonuna kadar genel müdürlük özel bütçe hesabına yatırılmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak, yıllar içinde bu tutarların aktarılmadığı ve 336-Diğer Çeşitli Borçlar hesabında biriktiği görülmektedir.
2020-2024 yılları arasında aktarılmayan tutarların toplamı yaklaşık 20 milyar TL’ye ulaşmıştır. Orman Kanunu’na dayanan yönetmelikler, izin ve rehabilitasyon işlemlerine ilişkin bedellerin genel müdürlüğün özel bütçe hesabına yatırılmasını öngörmektedir. Ancak, 2024 yılı itibarıyla, izin irtifak gelirlerinin döner sermaye hesaplarına yatırılması talimatı verilmiş ve bu durum, özel bütçe hesabına aktarılması gereken tutarların döner sermaye hesaplarına yönlendirilmesine neden olmuştur. 31 Aralık 2024 itibarıyla döner sermaye işletmesinin kısa vadeli borçları 28 milyar TL’yi aşarken, kısa vadeli varlıkları ise 22 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Bu durum, işletmenin likidite sorunu yaşadığını göstermektedir. Kamu idaresi, belirtilen hususlarla ilgili olarak gerekli işlemleri başlattığını bildirmiştir. İşletmenin yükümlülüklerini zamanında yerine getirmesi için gelir artırıcı ve gider azaltıcı önlemler alması gerekmektedir. |
BULGU: Döner Sermaye İşletmesinin Özel Bütçeye Olan Yükümlülüklerini Yerine Getirmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Döner Sermaye İşletmesi 2024 yılı mali tablolarında 336 Diğer Çeşitli Borçlar hesabında izlenen borçların vadesi geçtiği halde ödenmediği ve İşletmenin diğer yükümlülüklerini yerine getirmediği görülmüştür.
Orman Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin 7’nci maddesinde, dönem net karı bulunması halinde bu tutarın tamamının, haziran ayının sonuna kadar Genel Müdürlük özel bütçe muhasebe birimi hesabına yatırılması gerektiği hükmü yer almaktadır. Bu tutar Genel Müdürlük bütçesine gelir kaydedilmektedir.
Ağaçlandırma ve erozyon kontrolü amacıyla Genel Müdürlük tarafından Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Hizmetlerine İlişkin Yönetmelik çıkarılmış, Yönetmeliğin 4’üncü maddesinde de Orman Genel Müdürlüğünce yapılacak orman emvali satışlarından ve diğer faaliyetlerden yapılacak kesintilerin bu amaçlar için gelir oluşturulacağı belirtilmiştir.
Bununla birlikte Döner Sermayeli İşletmeler tarafından aktarılması gereken bu tutarlar uzun yıllardan beri aktarılmayıp 336-Diğer Çeşitli Borçlar hesabında izlenmiştir. Aşağıdaki çizelgede yıllar itibarıyla aktarılmayan tutarlar yer almaktadır.
Tablo 6: 2020-2024 Yılları Arasında Genel Müdürlük Özel Bütçe Hesabına Aktarılmayan Tutarlar Tablosu
| Hesap No | Muhteviyatı | 2020 Yılı D. | 2021 Yılı D. | 2022 Yılı D. | 2023 Yılı D. | 2024 Yılı D. |
| 336.99.01.03 | Kar Payı | 984.647.748 | 1.320.841.113 | 5.108.576.682 | 10.439.286.428 | 13.110.922.678,56 |
31.12.2023 tarihi itibarıyla aktarılmayan tutarlar toplamı yaklaşık olarak 20 milyar TL’dir.
31.08.1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 16, 17/3 ve 18′ inci maddesine dayalı olarak verilecek izinlere, rehabilite işlemlerine ve izinlerden tahsil edilecek bedellere ait iş ve işlemler Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulanması Hakkında Yönetmelik, Orman Kanununun 17 nci Maddesinin Üçüncü Fıkrasının Uygulanması Hakkında Yönetmelik ve Orman Kanununun 18 inci Maddesinin Uygulanması Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Yönetmeliklerin bedellerin tespiti ve tahsili başlıklı bölümlerinde “Bu Yönetmelik hükümlerine göre alınacak; tüm bedeller ve teminat Genel Müdürlüğün özel bütçe hesabına yatırılır.” hükmü yer almaktadır.
Orman Genel Müdürlüğünün 01.02.2024 tarihli ve E-42680388-869-10862555 sayılı yazısı ile geçici bir süre için izin irtifak gelirlerinin döner sermaye hesaplarına yatırılması talimatı verilmiş ve buna ilişkin bedeller döner sermaye hesaplarına yatırılmıştır. Böylece özel bütçe hesabına yatması gereken bedeller döner sermaye hesabına aktarılmıştır. Bu bedeller işletme müdürlüklerince 336.01.99.12 Ö.B Adına Tahsil Edilen İzin İrtifak Gelirleri hesabında izlenmiştir. Bu tutar 31.12.2024 tarihi itibarıyla 2.150.113.638,31 TL olarak gerçekleşmiştir.
Döner Sermaye İşletmesinin kısa vadeli borç tutarı (yukarıda yer alan yükümlülükler dahil olmak üzere) 31.12.2024 tarihi itibarıyla 28.004.559.983,17 TL kalıntı vermiştir. İşletmenin döner değerler toplamı (nakit, alacaklar, stoklar) 31.12.2024 tarihi itibarıyla 22.501.197.633,71 TL bakiye arz etmiştir. Görüleceği üzere İşletmenin kısa vadeli varlıkları kısa vadeli borçlarını karşılamamakta yani işletme sermayesi negatif bakiye vermektedir. Bu durum İşletmenin likidite sorunu yaşadığı anlamına gelmektedir.
Kamu idaresi cevap yazısında, bulguda yer alan hususlara ilişkin işlem başlattığını ifade etmiştir.
İşletmenin yükümlülüklerini zamanında ve eksiksiz olarak yerine getirmesi için gelir artırıcı ve/veya gider azaltıcı önlemler alınması, mevzuat uyarınca yükümlülüklerin ifa edilmesinde gecikmelere yer verilmemesi gerekmektedir.