Başkanlık Faaliyetlerine Gönüllü Olarak Katkıda Bulunacak Öğrencilerin Tespitine ve Bu Öğrencilere Yapılacak Ödemelere İlişkin Usul ve Esasların Bulunmaması (Sayıştay)

BULGU: Başkanlık Faaliyetlerine Gönüllü Olarak Katkıda Bulunacak Öğrencilerin Tespitine ve Bu Öğrencilere Yapılacak Ödemelere İlişkin Usul ve Esasların Bulunmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Yurtdışından öğrenim görmek amacıyla ülkemize gelen ve Başkanlık faaliyetlerine gönüllü olarak katkıda bulunmaları durumunda kendilerine ödül bursu adı altında ödeme yapılan uluslararası öğrencilerin belirlenmesine ve söz konusu ödemelere ilişkin usul ve esasların mevcut olmadığı tespit edilmiştir.

4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 741’inci maddesinde;

“Uluslararası Öğrenciler Daire Başkanlığının görevleri şunlardır:

f) Türkiye’ye çeşitli alanlarda eğitim, öğretim, seminer, kurs ve benzeri faaliyetler için gelecek yabancı uyruklu öğrencilere ihtiyaçları doğrultusunda destek vermek.

g) Yurtdışından öğrenim görmek amacıyla ülkemize gelen öğrencilere burs, barınma, iaşe, sigorta, tedavi ve diğer giderlere ilişkin destek sağlamak.

ğ) Başkan tarafından verilecek diğer görevleri yerine getirmek.”

5978 sayılı Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığına İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun’un halen yürürlükte bulunan 28’inci maddesinin beşinci fıkrasında da; “Yurtdışından öğrenim görmek amacıyla ülkemize gelen öğrencilere, Uluslararası Öğrenciler Değerlendirme Kurulu tarafından belirlenen esaslar doğrultusunda verilecek burs, barınma, iaşe, tedavi, sigorta, harç, eğitim yardımı, giyim yardımı ve diğer giderler için Uluslararası Öğrenciler Değerlendirme Kurulu tarafından belirlenecek kurum veya kuruluşların bütçelerine Maliye Bakanlığı tarafından ödenek konulur.”

denilmiştir.

Ayrıca, 5978 sayılı Kanun ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nde uluslararası öğrenciler için öngörülen desteklere ilişkin usul ve esaslar gerek yönetmelik gerekse yönergeler (Türkiye Bursları Yönetmeliği, Türkiye Bursları Bursluluk İşlemleri Yönergesi, Türkiye Bursları Akademik Destek Yönergesi) ile belirlenmiştir. Başkanlık faaliyetlerine gönüllü olarak katkıda bulunmaları durumunda kendilerine ödül bursu adı altında ödeme yapılacak uluslararası öğrencilerin belirlenmesine ve söz konusu ödemelere ilişkin usul ve esasları içeren herhangi bir yönetmeliğin ise bulunmadığı görülmüştür.

5978 sayılı Kanun’un 02.07.2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yürürlükten kaldırılan 16, 19 ve 20’nci maddelerine dayanılarak hazırlanıp, 04.05.2011 tarihli ve 27924 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Uluslararası Öğrenciler Değerlendirme Kurulunun Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin;

6’ncı maddesinin 1/g bendinde;; “Ulusal ve uluslararası şartlara göre, burs verilecek uluslararası öğrenci sayısına, burs miktarına, barınma, iaşe ve diğer ödemelere ve Türkiye’deki genel uygulamalar dikkate alınarak tedavi giderlerine ilişkin esaslar ile bu giderleri karşılayacak olan kurum veya kuruluşları belirlemek.” anılan Kurulun görev ve yetkileri arasında sayılmış,

10’uncu maddesinin ikinci fıkrasında da; “İlgili birimler kurul tarafından alınan kararları uygulamakla yükümlüdürler.” hükmüne yer verilmiştir.

Ancak, 5978 sayılı Kanun’un Uluslararası Öğrenciler Değerlendirme Kurulunun oluşumunu, çalışma esaslarını ve görevlerini düzenleyen 19’uncu maddesi ile Kurullar hakkında Başkanlığa yönetmelik hazırlama yetkisi veren 20’nci maddesi, 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 104’üncü maddesi ile yürürlükten kaldırılmış olduğundan söz konusu Kararname maddesinin yürürlük tarihinden sonra anılan Kurul teşekkül ettirilmemiş ve konu hakkında yeni bir yönetmelik de hazırlanmamıştır. Bununla birlikte, bireysel ve düzenleyici olarak ikiye ayrılan idari işlemler, yerleşik içtihatlarda da belirtildiği üzere, tesis edildikleri tarih itibarıyla hukuka uygunluk karinesinden faydalanmakta, mahkeme kararıyla iptal edilmedikleri ve idarece geri alınmadıkları sürece hukuki açıdan varlıklarını ve etkilerini sürdürmektedirler. Dolayısıyla, yukarıda bahsedilen Yönetmelik iptal edilmediği müddetçe geçerliliğini korumaktadır. Ayrıca, her ne kadar 5978 sayılı Kanun’un 1 ila 26’ncı maddelerinin 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yürürlükten kaldırılması, Anayasa Mahkemesinin 07.12.2023 tarihli ve E:2021/125, K:2023/213 sayılı Kararı ile iptal edilerek bu iptal hükmü de söz konusu Karar’ın Resmi Gazete’de yayımlandığı 05.06.2024 tarihinde yürürlüğe girmişse de yerleşik içtihatlara (Danıştay İkinci Dairesinin 09.04.2014 tarihli ve E:2013/4583, K:2014/3270 sayılı Kararı, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.12.1997 tarihli ve E:1997/19- 665, K:1997/1018 sayılı Kararı) göre iptal edilen bir hükmün yürürlükten kaldırdığı hüküm, iptal kararı ile birlikte kendiliğinden yürürlüğe girmemektedir. Zira, Anayasa Mahkemesinin norm denetimi kapsamında vermiş olduğu 11.11.1963 tarihli ve E:1963/106, K:1963/270 sayılı Kararında; “Her ne kadar 45 sayılı kanunun 79 uncu maddesi Anayasa Mahkemesinin 30/7/1963 günlü ve 11467 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan E.1963/50, K.1963/111 sayılı ve 15/5/1963 günlü karariyle iptal edilmişse de bu durumun dava ve inceleme konusu hükmün kendiliğinden ve yeniden yürürlüğe girmesine imkan ve cevaz vermiyeceği meydandadır.” denilmek suretiyle bu husus aynı şekilde değerlendirilmiştir. Dolayısıyla, Uluslararası Öğrenciler Değerlendirme Kurulunun oluşumunu, çalışma esaslarını ve görevlerini düzenleyen Kanun maddesi ile çalışma usul ve esasları hakkında yeni bir yönetmelik hazırlanması için dayanak tutulacak Kanun maddesi yeni bir mevzuat düzenlemesi olmadığı sürece mevcut değildir.

Diğer taraftan, Uluslararası Öğrenciler Değerlendirme Kurulunun gerek 5978 sayılı Kanun gerekse yukarıda bahsedilen Yönetmelik hükmü ile verilen yetki uyarınca aldığı 14.01.2016 tarihli Kararın 9’uncu maddesi ile; “Başkanlığın öncelikle uluslararası öğrencilere yönelik olmak üzere düzenlediği faaliyetlerine gönüllü olarak katkı sağlayacak uluslararası öğrencilerin, aylık ödeme tutarı, Türkiye Bursları lisans düzeyi uluslararası öğrencilerine verilen burs miktarını aşmamak üzere ödüllendirilmelerine” karar verilmiş ve böylelikle ödül ödemelerinin azami tutarına ilişkin bir belirleme yapılmıştır. Ancak, ödüllendirmeden yararlanacak gönüllü öğrencilerin nasıl tespit edileceği, belli bir faaliyet için gönüllü olacak öğrencilerin nereye ne kadar sürede başvuruda bulunacağı, bunun için bir duyuru yapılıp yapılmayacağı, öğrencilerde aranacak kriterlerin ne olacağı, ödül verilecek öğrenciler için katkıda bulunulacak faaliyet ve/veya uyruk, eğitim görülen bölüm, yabancı dil gibi özellikler bazında sayı sınırı olup olmayacağı, öğrencilerin faaliyet bazında yürüteceği çalışmaların kapsamı ile süresinin (örneğin günlük/aylık asgari çalışma saatinin) ne olacağı, Kurul tarafından belirlenen azami tutarı geçmeyecek ödeme tutarının hangi kriterlere (faaliyetin çeşidine, yürütülen çalışmanın saatine vb.) göre tespit edileceği gibi hususlara ilişkin bir belirleme olmadığı anlaşılmıştır.

Nitekim, 2024 yılı içerisinde gönüllü öğrencilere ödül bursu adı altında yapılan ödemeler incelendiğinde;

– Başkanlığın Ankara, İstanbul ve Edirne Ofislerinde gerçekleşen Uluslararası Öğrenci Akademileri, bursluluk işlemleri ve eğitim faaliyetlerine yönelik süreçlerin daha başarılı bir şekilde yürütülmesi, başta Türkiye Burslusu olmak üzere Ankara, İstanbul ve Edirne’de öğrenim gören uluslararası öğrencilere daha kolay ulaşılabilmesi ve farklı dillerde (Arapça, Fransızca, Rusça, Kazakça, Türkmence, Portekizce, Arnavutça gibi) ofis bünyelerinde danışmanlık hizmeti verilmesi,

– 2024 yılı İslam Kalkınma Bankası Ortak Burs Programı mülakat sürecinde tercüme hizmeti verilmesi,

– 2024 Türkiye Bursları başvuru dönemi tanıtım çalışmaları kapsamında Arapça, Fransızca, İngilizce (2 kez), İspanyolca, Rusça ve Svahilice olmak üzere 6 farklı dilde düzenlenen 7 adet canlı yayın programına katılarak aday öğrencilere yapılacak detaylı bilgilendirmelere katkı sağlamaları,

amacıyla gönüllü uluslararası öğrencilerden destek alındığı ve söz konusu desteklerde bulunan öğrencilere yapılacak ödemeler için de Uluslararası Öğrenciler Değerlendirme Kurulunun yukarıda bahsedilen 14.01.2016 tarihli Kararındaki 9’uncu maddenin dayanak gösterildiği,

Ancak, bahse konu faaliyetlere katkı sağlayacak gönüllü öğrencilerin belirlenmesi için herhangi bir duyuru yapılmadığı, gönüllü olmak isteyen öğrencilerin başvuruda bulunmaları ve seçilmeleri gibi bir uygulama olmadığı, Ankara ve İstanbul Ofislerinde yürütülen çalışmalara katkı sağlamaları nedeniyle kendilerine aylık bazda ödeme yapılan öğrencilerin büyük çoğunluğunun değişmediği, Ofis çalışmaları için destek alınan öğrencilerin sayı ve nitelik olarak tayininde hangi kriterlerin (uyruk, yabancı dil, eğitim görülen bölüm gibi özelliklerin) esas alındığı ve öğrenci sayısında azami bir sınır uygulanıp uygulanmadığının belli olmadığı, yapılan ödemelere ilişkin bordrolara bakıldığında ödemeye esas kriterin (örneğin katkıda bulunulan sürenin (gün ve/veya saatin) veya faaliyet sayısının) belirtilmediği,

görülmüştür.

Oysaki, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 3/l bendinde de belirtildiği üzere; kamu mali yönetimi, kamu kaynaklarının gerek tanımlanmış standartlara uygun olarak gerekse etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasını sağlayacak yasal ve yönetsel sistem ile süreçleri ifade etmektedir. Diğer bir ifadeyle, her kamu kaynağının önceden belirlenmiş usul ve esaslar çerçevesinde kullanılmasının sağlanması kamu mali yönetiminin temel ilkeleri arasındadır. Ayrıca, aynı Kanun’un 33’üncü maddesinin birinci fıkrasında da; bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerektiği hükme bağlanmıştır.

Başkanlık tarafından yukarıda yer verilen tespit üzerine gönüllü öğrencilerin çalıştırılmasını düzenleyen usul ve esaslara ilişkin taslağın hazırlandığı ve Hukuk Müşavirliğinin görüşleri çerçevesinde Başkanlık Makamı onayına sunulacağı belirtilmiştir.

Sonuç itibarıyla, Başkanlık faaliyetlerine gönüllü olarak katkıda bulunacak ve söz konusu katkıları nedeniyle kendilerine ödül bursu ödenecek uluslararası öğrencilerin nasıl tayin edileceği, öğrenci sayısında sınır olup olmayacağı, faaliyet bazında yürütülecek çalışmaların kapsamı ile süresinin ne olacağı, yapılacak ödemelerin hangi kriterlere göre tespit edileceği gibi hususları ayrıntılı bir şekilde düzenleyecek usul ve esasların ivedilikle yürürlüğe konulması gerektiği değerlendirilmektedir.