|
ÖZET: Levha kayıt ücretleri ve aidatlardan kaynaklanan kurum gelirlerinin tahsilat sürecinde önemli aksaklıklar tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ile ilgili kurum arasında bu gelirlerin doğru aktarımını sağlayacak kontrol mekanizmalarının eksik olduğunu ortaya koymuştur. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’na göre, sigorta acenteleri ve eksperleri TOBB tarafından düzenlenen levhalara kayıt olabilmek için belirli ücretleri ödemekle yükümlüdür. Ancak, tahsilat süreçlerinde yaşanan sorunlar, bu ödemelerin zamanında yapılmamasına ve dolayısıyla gecikme zammı uygulanmamasına neden olmaktadır.
Mevzuat hükümleri gereğince, TOBB tarafından tahsil edilen levha kayıt ve aidat ücretlerinin, kurum hesaplarına aktarılması gereken katılma payı oranı beşte bir ile sınırlıdır. Ancak, 2023 yılı itibarıyla 18.031 acente ve 1.894 eksperin kayıtlı olmasına rağmen, yalnızca 8.121 acente ve 948 eksperin yıllık aidat ödemeleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, tahsilat listelerinde gecikme zammına dair bilgiler yer almamakta ve bu durum, kurumun gelirlerinin eksik kalmasına yol açmaktadır. Sonuç olarak, kurum gelirlerinin giderleri karşılaması için gerekli kontrol süreçlerinin oluşturulması ve gecikmeli ödemelerin zamanında tahsil edilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, sigorta acenteleri ve eksperleri tarafından ödenmeyen aidat ve levha kayıt ücretleri için uygulanması gereken gecikme zamlarının, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu’na aktarılması gerekmektedir. |
BULGU: Levha Kayıt Ücretleri ile Aidatlardan Doğan Kurum Gelirlerinin Tahsil Sürecinde Aksaklıklar Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum
Levha kayıt ve aidat ücretlerinin belirli bir kısmından oluşan Kurum’a ait katılma paylarının tahsil sürecinde, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ile Kurum arasında bu gelirin tam ve doğru aktarımına ilişkin kontrol süreçlerinin oluşturulmadığı görülmüştür
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 2’inci maddesinin (h) bendinde; levha deyiminin, sigorta eksper ve sigorta acenteleri için TOBB tarafından düzenlenen ve faal olarak çalışanlara ilişkin kayıtları gösterir levhaları ifade ettiği hüküm altına alınmıştır.
Sigortacılık Kanunu’nun “Sigorta Acenteleri İcra Komitesi” başlıklı 27’nci maddesinin yedinci fıkrasında, “Sigorta Acenteleri İcra Komitesi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Yönetim Kurulunun uygun görüşü ile Levhaya kayıt ücreti veya aidatı belirlemeye yetkilidir.” hükmü bulunmaktadır.
Mezkûr Kanunu’nun Ek 5’inci maddesinin on ikinci fıkrasının (b) bendinde; sigorta acenteleri ve sigorta eksperlerinden TOBB tarafından levha kayıt ücreti veya aidat olarak tahsil edilen tutarlardan indirilmek suretiyle Kuruma aktarılan katılma paylarının Kurumun gelirleri arasında yer aldığı; mezkûr maddenin on üçüncü fıkrasında ise, on ikinci fıkra uyarınca katılma payı olarak Kurum hesaplarına aktarılacak tutarın, TOBB tarafından tahsil edilen tutarın beşte birini geçemeyeceği hükmü altına alınmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kurumlardan alınacak hasılat payı” başlıklı 78’nci maddesinin ikinci fıkrasında, “Düzenleyici ve denetleyici kurumların üçer aylık dönemler itibarıyla oluşacak gelir fazlaları, her üç ayda bir izleyen ayın onbeşine kadar genel bütçeye aktarılır. Bu fıkra hükmü İstanbul Menkul Kıymetler Borsası hakkında da uygulanır. Söz konusu tutarların süresi içinde ödenmemesi halinde, ödenmeyen tutarlar 6183 sayılı Kanuna göre gecikme zammı da uygulanmak suretiyle takip ve tahsil edilir.” düzenlemesi yer almaktadır.
47 sayılı Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Kurumun bütçesi ve gelirleri ile hesap ve harcamaların denetimi” başlıklı 16’ncı maddesinin ilk fıkrasında, Kurumun gelirlerinin giderlerini karşılamasının esas olduğu düzenlenmiştir.
5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun “Tahsilat” başlıklı 77’nci maddesinde ise; “Süresinde ödenmeyen kayıt ücretleri, yıllık aidat, munzam aidat, navlun hâsılatından alınacak oda payları, borsa tescil ücreti ve Birlik aidatına 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca günlük gecikme zammı tahakkuk ettirilir.” hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; sigorta acente ve eksperlerinin sigortacılık sektöründe faaliyet göstermesi için TOBB tarafından tutulmakta olan levhalara önceden belirlenmiş olan levha kayıt ücretlerini ödeyerek kayıt olmaları gerektiği, levhaya ilk kez kaydolanlardan alınan levha kayıt ücreti ile hâlihazırda faaliyet gösterenlerden alınacak yıllık levha aidatının TOBB tarafından tahsil edildiği ve bu tutarların süresinde ödenmemesi durumunda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca günlük gecikme zammı tahakkuk ettirileceği, TOBB tarafından ilgili yılda yapılan levha kayıt ve aidat tahsilatlarının azami beşte biri nispetinde Kurum tarafından belirlenecek orandaki katılma payı tutarının Kurum hesaplarına aktarılması gerektiği, TOBB tarafından yapılacak aktarımlara gecikmeye konu olmuş olan aidatlara ait gecikme zamlarının da dahil edilmesi gerektiği, Kurumun tüm gelirlerinin giderlerini karşılaması gerektiği ve artan müspet gelir fazlasının ise üç aylık dönemler sonunda genel bütçeye aktarılacağı anlaşılmaktadır.
Acente ve eksperlere ilişkin Kurum kayıtları ile TOBB tarafından gönderilen detaylı tahsilat listelerinin incelenmesi neticesinde;
Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından 06.03.2024 tarih ve E-97354901-855.01-2951630 sayılı yazı ile 2023 takvim yılında sigorta acentelerinden tahsil edilen levha kayıt ücreti ve/veya aidat tutarlarının beşte birinin katılma payı olarak Kurumun banka hesaplarına gönderilmesinin TOBB’a tebliğ edildiği,
31.12.2023 tarihinde levhaya kayıtlı faal 18.031 acente ile 1894 eksper olmasına rağmen TOBB tarafından gönderilen tahsilat listelerine göre 8121 acente ile 948 ekspere ait yıllık aidatın ödendiği,
Detaylı tahsilat listelerinde yer alan 8121 acenteden bir kısmına ait yıllık aidat tahsilat tutar bilgisinin geçmiş yılları kapsayacak şekilde toplu bir biçimde yer almasına rağmen gecikmeye konu aidat tutarlarına işletilmesi gereken gecikme zammının bahsi geçen listelerde yer almadığı ve Kurum’un banka hesaplarına aktarılmadığı,
Detaylı tahsilat listelerinde yer alan 948 ekspere ait tahsilatın içerisinde tüzel kişi eksperlere ait tahsilatların yer almadığı,
Yine listelerde yer alan yedi acentenin 2022 yılına ait levha kayıt ücretlerinin gecikmeli ödendiği ancak söz konusu gecikmeler nedeniyle tahsil edilmesi gereken gecikme zamlarının detaylı tahsilat listelerinde yer almadığı ve Kurum’a gönderilmediği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından, sigorta acentelerinin vadesinde ödenmeyen yıllık aidat ile levha kayıt ücretlerine gecikme zammı uygulanıp uygulanılmadığı, gecikme zammı uygulandıysa Kuruma aktarılan tutarın içinde yer alıp almadığı hususları ile sınırlı olmak üzere 19.02.2025 tarih ve 373678 sayılı yazı ile TOBB’dan bilgi talep edildiği, yazıya ilişkin TOBB tarafından 10.05.2025 tarih ve 5337 sayılı yazı ile cevap verildiği, cevaba göre sigorta acentelerinden gecikme zammının tahsil edildiği ifade edilmiş ise de, listelerde yalnızca her bir farklı acenteye ait olan benzersiz levha kayıt numaraları ile bu numaralarla eşleştirilen anapara tutarları yer almakta olup acentelerin levha kayıt numaralarına isabet eden gecikmeye ilişkin tutarlar yer almamaktadır.
Söz konusu gelirin tam ve doğru şekilde aktarımına ilişkin kontrol süreçlerinin oluşturulması adına gecikmeye ilişkin tutarların detaylı tahsilat listelerinde ayrıntılı şekilde gösterilmesi, inceleme neticesinde ortaya çıkan diğer tespitler hususunda süreçte yer alan kurumlar arasında koordinasyonun oluşturulması gerekmektedir.
Sonuç itibarıyla, Kurum gelirlerinin giderlerini karşılamasında aksaklıklar yaşanmaması ve meydana gelen gelir fazlalarının genel bütçeye aktarımının temini amacıyla gelirin tam ve doğru şekilde aktarımı için gerekli kontrol süreçlerinin oluşturulması ve sigorta acenteleri ile sigorta eksperleri tarafından gecikmeli ödenen aidat ve levha kayıt ücretleri için tatbik edilmesi gereken gecikme zamlarının Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumuna gönderilmesi gerekmektedir.