İstisna Kapsamında Değerlendirilemeyen Mal Alımlarının Bulunması (Sayıştay)

BULGU: İstisna Kapsamında Değerlendirilemeyen Mal Alımlarının Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Diğer Kamu İdareleri

Şirket tarafından 2024 yılında gerçekleştirilen ve Tablo 3’te detayları yer alan mal alımlarının, Kamu İhale Kurulu kararına aykırı olarak, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında değerlendirilip satın alım sürecinin yürütüldüğü görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı; döner sermayeli kuruluşlar, birlikler, tüzel kişilerin, (b) bendinde kamu iktisadi kuruluşları ile iktisadi devlet teşekküllerinden oluşan kamu iktisadi teşebbüslerinin, (c) bendinde sosyal güvenlik kuruluşları, fonlar, özel kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı Kararnameleriyle kurulmuş ve kendilerine kamu görevi verilmiş tüzel kişiliğe sahip kuruluşlar ile bağımsız bütçeli kuruluşların, (d) bendinde (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilenlerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinin bu Kanun hükümlerine tabi olduğu ifade edilmiştir.

Mezkur Kanun’un “İstisnalar” başlıklı 3’üncü maddesinin (g) bendinde, 2’nci maddenin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerinde sayılan kuruluşların, ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 95.508.971,00 Türk Lirasını (01.02.2024 – 01.02.2025) aşmayan mal veya hizmet alımları ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç bu Kanuna tâbi değildir denilerek sadece bu çerçevedeki alımlar Kanun kapsamı dışında tutulmuştur.

Söz konusu hükümler esas alınarak, Şirket tarafından Kamu İhale Kurumu’na istisna talebinde bulunulmuş ve Kamu İhale Kurulu 17.06.2020 tarih ve 2020/DK.D-156 sayılı Kararı ile Bankalararası Kart Merkezi AŞ’nin 4734 sayılı Kanun’un ikinci maddesinin (d) bendinde sayılan kuruluşlardan olduğunu, “ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları mal ve hizmet alımları” ile sınırlı olmak üzere 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendi doğrultusunda işlem yapabileceğini ifade etmiştir. Aynı Kararın Ek-1 ve Ek-2 listelerinde, söz konusu talep doğrultusunda istisna kapsamında değerlendirilebilecek ve değerlendirilemeyecek mal ve hizmetlerin neler olduğu tek tek sayılmıştır. Buna göre, Şirket faaliyet konusu iş kapsamında kullanılması ve doğrudan satış amaçlı olmaması kaydıyla donanım alımı, yazılım alımı, network ve güvenlik sistemleri ve altyapı alımları, data, ses ve uydu hattı alımı ve elektrik enerjisi alımlarını Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında temin edebilecektir.

Yapılan incelemelerde, Şirketin ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik olduğu düşünülmeyen ve toplam tutarı 1.262.498,40 TL olan aşağıdaki tabloda detaylandırılan akıllı cep telefonlarını, Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında değerlendirip 4734 sayılı Kanun hükümlerinden istisna tutarak alım gerçekleştirdiği görülmüştür.

Tablo 3: Kamu İhale Kanunu’nun 3/g Maddesi Kapsamında Yapılan Mal Alımları

Hem Kanun’un ilgili maddesi hem de Kurulun Şirkete yönelik aldığı kararda görüleceği üzere, yapılan alımların Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında değerlendirilebilmesi için alımların doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik olması gerekmektedir. Tabloda görüleceği üzere gerçekleştirilen alımlar akıllı cep telefonundan ibaret olup söz konusu mallar Şirketin ana faaliyeti ile doğrudan ilişkili olmayan, her şirket için genel anlamda ihtiyaç duyulan ürünlerdir. Dolayısıyla Şirket bu türdeki alımlarını 4734 sayılı Kanun’da öngörülmüş olan ihale usulleriyle almak durumundadır.

Şirket tarafından, hizmetlerin güvenli, kesintisiz, etkin ve verimli bir şekilde sunulmasının önem arz ettiği, şirketin TCMB’nin 6493 sayılı Kanun ile tanımladığı ödeme sistemi işleticiliği görevinde Sistemik Öneme Haiz Sistem İşleticisi sıfatıyla kesintisiz olarak hizmet vermesinin beklendiği, çalışanların ofisten ve/veya uzaktan çalışabilmeleri nedeniyle sunulan hizmetlerin kritikliği dikkate alındığında 7/24 ulaşılabilir olmalarının beklendiği ifade edilmiştir. Akıllı cep telefonları üzerinde BKM tarafından yönetilen Authtake, Boxer, Content, tunnel, zoom, intelligent hub, web ve catalog uygulamalarının kullanıldığı belirtilmiş, sistemlere bağlantı aşamasında uygulanan çok faktörlü kimlik doğrulaması ile söz konusu cep telefonlarının güvenli bir OTP cihazı niteliği taşıdığı ifade edilmiştir. Bununla birlikte Şirket, cevabına söz konusu cep telefonları alımlarının doğrudan temin sınırları içinde kalınarak temin edildiğini de eklemiştir.

Ancak İdarenin öne sürmüş olduğu “sistemlere güvenli erişim ve bilgi güvenliğinin sağlanması” gerekçesinin tüm kuruluş ve şirketlerin ortak hedefi olduğu, bu gerekçelere dayanılarak alımı yapılan cep telefonlarının herhangi bir kurumun ya da şirketin faaliyetlerini sürdürmek için ihtiyaç duyduğu genel kullanıma uygun mallar olduğu, Şirketin çok faktörlü kimlik doğrulaması ile sistemlere erişiminin söz konusu cep telefonlarının alım yönteminden bağımsız olduğu, dolayısıyla Kanun’da vurgulandığı üzere, Şirketin doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlar olmadığı sonucuna varılmıştır.

Kaldı ki, Şirket tarafından alınan ve bulgumuza konu olan cep telefonlarının hiçbirisi Şirket tarafından üretilen/geliştirilen ürünlerin doğrudan bir parçası ya da vazgeçilmez bir unsuru değildir. Alımı yapılan mallar Şirketin tüm faaliyetlerini sürdürürken yararlandığı genel kullanıma uygun ürünlerdir. Şirketin cevabında yer alan “alımların doğrudan temin sınırları içerisinde kalınarak yapıldığı” yönündeki açıklamanın ise bulgumuz ile bir bağlantısı bulunmamıştır. Bulgumuzun eleştiri konusu, mal alımlarının hatalı bir şekilde 4734 sayılı Kanun’un 3/g bendi kapsamında değerlendirilerek gerçekleştirilmesidir.

Sonuç itibarıyla, Şirketin alımlarında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (g) bendini sadece doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik alımlarda uygulaması, bunun dışındaki ihtiyacı olan diğer mal alımlarını ise 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uygun ihale usulleriyle temin etmesi gerekmektedir.