|
ÖZET: Yapım işlerinin doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilmesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda belirtilen bulgulara göre, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na aykırıdır. İlgili kanunun 5. maddesi, kamu idarelerinin ihale süreçlerinde şeffaflık, rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanımı gibi temel ilkeleri gözetmekle yükümlü olduğunu vurgular. Ancak, Bankalararası Kart Merkezi AŞ, ihtiyaç duyduğu yapım işlerini parçalara bölerek doğrudan temin yoluyla gerçekleştirmiştir. Bu durum, belirlenen eşik değerlerin altında kalmak amacıyla yapılmış olup, ihale süreçlerinin şeffaflığını ve rekabeti olumsuz etkilemiştir.
Yapılan incelemelerde, toplam değeri 2.257.386,80 TL olan çeşitli imalat ve tadilat işlerinin aynı yüklenici tarafından gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Satın alma taleplerinin tarihleri incelendiğinde, bu alımların birbirleriyle doğal bir bağlantı içinde olduğu ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, bu alımların temel ihale usulleri yerine doğrudan temin ile yapılması, potansiyel isteklilerin ihaleye katılma fırsatını engellemiş ve kamuoyu denetim mekanizmalarını devre dışı bırakmıştır. Şirket, yapılan işlerin dönemsel ihtiyaçlar doğrultusunda gerçekleştirildiğini savunsa da, satın alma taleplerinin kısa bir zaman diliminde ve aynı firma tarafından yapılması, bu işlerin planlanabilir olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, BKM AŞ’nin yapım işlerini doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirmesi, Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkelerine aykırı bir uygulama olarak değerlendirilmektedir. |
BULGU: Yapım İşlerinin Parçalara Bölünerek Doğrudan Temin İle Gerçekleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Diğer Kamu İdareleri
Şirket tarafından ihtiyaç duyulan çeşitli yapım işlerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen ihale usulleri ile karşılanması yerine parçalara bölünmek suretiyle doğrudan temin ile karşılandığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde, idarelerin, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu ve diğer ihale usullerinin Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabileceği ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Doğrudan Temin” başlıklı 22’inci maddesinin (d) bendinde, büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin on beş milyar (2024 yılı için bu tutar 622.756,00 TL olarak belirlenmiştir), diğer idarelerin beş milyar Türk Lirasını (2024 yılı için 207.453,00 TL olarak belirlenmiştir) aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlarının ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin ile yapılabileceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri bir arada değerlendirildiğinde, Bankalararası Kart Merkezi AŞ’nin 2024 yılı için 622.756,00 TL’yi aşmayan ihtiyaçlarının doğrudan temin ile karşılanması, bu tutarın üzerindeki ihtiyaçlarının ise temel ihale usullerinden olan açık ihale veya belli istekliler arasında ihale usulleri çerçevesinde temin edilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde, Şirket tarafından toplam değeri 2.257.386,80 TL olan oda, wc, mutfak ve vestiyer imalat ve tadilatlarının doğrudan temin ile aynı yüklenici firmaya yaptırıldığı görülmüştür. Ödemeye ilişkin söz konusu işlerin satın alma talep tarihleri incelendiğinde ise aynı ya da birbirine çok yakın tarihler olduğu (satın alma taleplerinden üçü 02.04.2024 ve ikisi 10.05.2024 tarihlerinde yapılmıştır) görülmektedir. Dolayısıyla bu alımların birbiriyle doğal bir bağlantı içinde olduğu ve aynı işin alt unsurlarını oluşturduğu aşikârdır.
Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla söz konusu alımların parçalara bölünerek temel ihale usulleri yerine Kanun’a aykırı şekilde doğrudan temin ile karşılanması neticesinde saydamlık, rekabet, eşit muamele, güvenirlik, gizlilik, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması ilkelerine uyulmamıştır. Alımların parçalara bölünerek yapılmış olması, Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen temel ihale yöntemleriyle ihale yapılması halinde Kamu İhale Bülteni’nde verilecek ilan neticesinde söz konusu alımdan haberdar olabilecek muhtemel isteklilerin de ihaleye teklif verebilmeleri engellenmiştir. Diğer taraftan, alım konusu yapım işinin piyasa koşulları içerisinde ve rekabete açık olarak belirlenmesinin önüne geçilmiş ve ancak Kanun’da sayılan temel ihale usullerinde gerçekleşebilecek, Kamu İhale Kurumuna şikâyet ve benzeri kamuoyu denetim mekanizmaları da devre dışı bırakılmıştır.
Şirket tarafından, bulgumuza konu edilen yapım işlerinin BKM’de oluşan dönemsel ihtiyaçlar gereği olduğu, farklı tarihlerde yönetim kurulu kararları alındığı için önceden planlanmasının mümkün olmadığı, üst düzey yöneticilerin atamalarına bağlı olarak gerçekleştirildiği ifade edilmiştir. Verilen cevapta üst düzey yöneticilerin atama tarihleri de belirtilmiştir (3 genel müdür yardımcısı; 11/03/2024, 1 genel müdür yardımcısı; 24/05/2024 ve 1 danışman; 16/05/2024).
Ancak bulgumuza konu yapım işlerinde satın alma taleplerinin toplamda 1 ay 8 günlük bir zaman dilimi içinde gerçekleşmesi, bununla birlikte yapım işlerinin aynı firma tarafından tamamlanmış olması neticesinde söz konusu alımların birbiriyle doğal bir bağlantı içinde olduğu ve aynı işin alt unsurlarını oluşturduğu sonucuna varılmıştır. Şirketin 2024 yılı başında yeniden yapılanma sürecinde olduğu, kaç genel müdür yardımcısı ve danışman atamasının gerçekleşeceği aşikardır. Ayrıca üst düzey yönetici atama tarihlerine bakıldığında, söz konusu tarihlerin de yakınlığı görülmektedir. Bu doğrultuda planlamanın yapılması yönünde bir engel olmadığı düşünülmektedir.
Sonuç itibarıyla, BKM AŞ tarafından, ihtiyaç duyulan toplam 2.257.386,80 TL tutarındaki çeşitli yapım işlerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen ihale usulleri ile karşılanması yerine parçalara bölünmek suretiyle doğrudan temin ile ve aynı firmadan karşılanmasının anılan Kanun’un temel ilkelerine aykırı olduğu değerlendirilmektedir.