Depozito Katılım Bedellerine İlişkin Tahakkuk Kayıtlarının Yapılmaması ve Tahsil Kayıtlarının Hatalı Şekilde Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Depozito Katılım Bedellerine İlişkin Tahakkuk Kayıtlarının Yapılmaması ve Tahsil Kayıtlarının Hatalı Şekilde Yapılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Diğer Kamu İdareleri

Türkiye Çevre Ajansı tarafından tahsil edilen depozito katılım bedellerine ilişkin gerçekleştirilen mali kayıtların hatalı şekilde yapıldığı, tahsilde gecikmeye düşen kısımlar için gecikme zammı hesaplanmasına yönelik herhangi bir otomasyon sisteminin bulunmadığı görülmüştür.

tarih ve 31350 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un “Ajansın faaliyetleri” başlıklı 4’üncü maddesinde, Ajansın depozito yönetim sistemini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; ilgili tarafların depozito yönetim sistemine dâhil olmasını sağlamak ve bunların yükümlülüklerini belirlemek ile Bakanlıkça belirlenen depozito bedeli, ücret ve teminatları almak ve iade etmekle iştigal olduğu hükme bağlanmıştır.

Türkiye Çevre Ajansı, kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde yürüttüğü faaliyetlere ilişkin olarak zorunlu depozito yönetim sistemine dahil olan ürünler için bunları piyasaya sürenlerden, 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun Ek 11’inci maddesi uyarınca depozito katılım bedeli tahsil etmektedir.

23.04.2021 tarih ve 31463 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Çevre Ajansı Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin “Gelirlerin dayanakları” başlıklı 10’uncu maddesinde, Ajansın Kanun ve ilgili mevzuat kapsamında yürüttüğü faaliyetlerinden elde edilen gelirlerin Ajansın gelirleri arasında yer aldığı, anılan Yönetmeliğin “Muhasebe işlemleri ve hesap planı” başlıklı 17’nci maddesinde, Ajansın muhasebe işlemleri ile hesap planı Hazine ve Maliye Bakanlığınca yayımlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri uyarınca belirlenen tek düzen hesap planına ilişkin usul ve esaslara göre yürütüleceği belirtilmiştir.

26.12.1992 tarih ve 21447 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “1 Seri No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği”nin, “Tekdüzen Hesap Çerçevesi, Hesap Planı ve Hesap Planı Açıklamaları” kısmında, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senetsiz alacaklarının 120-Alıcılar Hesabında; yurt içindeki gerçek ve tüzel kişilere satılan mal ve hizmetler karşılığında alınan ya da tahakkuk ettirilen toplam değerlerin 600-Yurtiçi Satışlar Hesabında izlenmesi gerektiği, “Muhasebenin temel kavramları” kısmında ise gelir ve giderlerin tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi, hasılat, gelir ve kârların aynı döneme ait maliyet, gider ve zararlarla karşılaştırılması gerektiği ifade edilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Ajansın 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun Ek 11’inci maddesi uyarınca tahsil ettiği depozito katılım bedellerinin Ajansın faaliyetleri kapsamında yürüttüğü gelirler arasında yer aldığı, söz konusu bu gelirin tahakkuk esasına göre ilgililerince beyan edildiği esnada 120-Alıcılar ile 600-Yurtiçi Satışlar hesaplarında izlenmesi, akabinde tahsil edildiğinde ilgisine göre 100-Kasa/102-Bankalar Hesabı kullanılarak 120-Alıcılar hesabının kapatılması gerektiği anlaşılmaktadır.

Yapılan incelemelerde, zorunlu depozito yönetim sistemine dahil ürünler için bu ürünleri piyasaya arz edenlerce depozito bilgi yönetim sistemi üzerinden depozito katılım bedeline ilişkin beyanların verildiği, verilen beyanlar için piyasaya arz edenlerce Ajans tarafından belirlenen tarifeler üzerinden ilgili tarihlerde Ajansa ödemelerin gerçekleştirildiği ve bazı depozito katılım bedeli beyanlarının piyasaya arz edenlerce zamanında Ajansa ödenmediği, gecikmeye düşen bu kısımlar için hesaplanacak gecikme bedeline yönelik herhangi bir otomasyon modülünün Ajansın bilişim sistemlerinde yer almadığı görülmüştür.

Diğer taraftan depozito katılım bedellerinin, Ajans tarafından ilgililerin beyanı akabinde muhasebe kaydına alınarak tahakkuk ettirilmediği, söz konusu bedellerin Ajansa ödendiği esnada 340-Alınan Sipariş Avansları hesabı kullanılarak tahakkuk ettirildiği ve tahsil kaydının yapıldığı tespit edilmiştir. Depozito bilgi yönetim sistemi üzerinden alınan verilere göre zorunlu depozito yönetimi kapsamında bulunan ürünler için piyasaya arz edenlerce beyan edilen ancak henüz tahsili gerçekleşmeyen toplamda 18.069.169,26 TL tutarında depozito katılım bedelinin mevcut olduğu ancak bu tutara ilişkin herhangi bir tahakkuk kaydının bulunmadığı, dolayısıyla 120- Alıcılar ile 600-Yurtiçi Satışlar hesaplarının bahsi geçen tutar kadar eksik görünmesine neden olunduğu görülmüştür.

Dolayısıyla, Ajans tarafından gerçekleştirilen söz konusu nakit esaslı uygulama neticesinde, ilgililerince sistem üzerinden beyan edilen ancak zamanında tahsili gerçekleşmeyen depozito katılım bedellerinin mali tablolarda yer almamasına neden olunmaktadır. Ayrıca muaccel hale gelen söz konusu alacaklara ilişkin mali tablolar üzerinden takip yapılamamakta ve bu alacaklara ilişkin hesaplanacak gecikme zammına ilişkin otomasyonun olmaması hatalı hesaplamanın yapılması riskini ortaya çıkarmaktadır.

Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine İdare tarafından; bulguya iştirak edilmiş olmakla birlikte gerekli işlemlerin başlatıldığı beyan edilmiştir.

Sonuç olarak, 2024 yılı mali tablolarında 120-Alıcılar Hesabı ile 600-Yurtiçi Satışlar Hesabı 18.069.169,26 TL noksan görünmektedir.