|
ÖZET: Sosyal Güvenlik Kurumu, kamu borçlularının talebi üzerine 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun çerçevesinde tecil ve taksitlendirme işlemleri gerçekleştirmektedir. Ancak, yapılan denetimlerde bu işlemlere ilişkin mali kayıtların muhasebe sistemine tam ve doğru bir şekilde yansıtılmadığı tespit edilmiştir. Özellikle, tecil süreçlerinde alınan teminatların muhasebeleştirilmesinde eksiklikler bulunmaktadır. Kurum, son beş yılda 295.989 işveren dosyası üzerinden önemli miktarda alacak tecil etmesine rağmen, bu işlemlerin muhasebe kayıtlarında görünmediği belirlenmiştir.
Tecil ve taksitlendirme işlemleri için alınan teminatların, ilgili mevzuat gereğince doğru bir şekilde kaydedilmesi gerekmektedir. 6183 sayılı Kanun’un 48 ve 48/A maddeleri uyarınca, belirli tutarların üzerindeki borçlar için teminat alınması öngörülmekte, hacizli mallar da teminat olarak kabul edilmektedir. Ancak, yapılan incelemelerde teminatların muhasebe kayıtlarına yeterince yansıtılmadığı ve bazı işlemlerin eksik kaydedildiği görülmüştür. Kamu İdaresi, yeni yazılım projeleri ile bu eksikliklerin giderileceğini ve tecil işlemlerinin muhasebe kayıtlarına doğru bir şekilde aktarılacağını belirtmiştir. Tecil edilen kamu alacaklarının güvence altına alınması amacıyla alınan teminatların, belirtilen hususlara dikkat edilerek muhasebe sisteminde takip edilmesi önem arz etmektedir. Bu durum, mali tabloların doğruluğunu sağlamak ve kamu alacaklarının etkin yönetimini temin etmek açısından kritik bir gerekliliktir. |
BULGU: Tecil ve Taksitlendirmelere İlişkin Mali İşlemlerin Muhasebe Kayıtlarına Yansıtılmaması ve Tecil İşlemleri İçin Alınan Teminatların Tam ve Doğru Muhasebeleştirilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları
Kamu borçlusu tarafından talep edilmesi halinde Kurum alacaklarında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’da belirlenen şartlara uygun olarak tecil ve taksitlendirme yapılabilmektedir. Tecil ve taksitlendirme süreçleri ile alınması gereken teminatların incelenmesi sonucunda tecil ve taksitlendirmelere ilişkin mali işlemlerin muhasebe kayıtlarına yansıtılmadığı, tecil işlemleri için alınan teminatların tam ve doğru muhasebeleştirilmediği görülmüştür.
Tecil ve Taksitlendirmelere İlişkin Mali İşlemlerin Muhasebe Kayıtlarına Yansıtılmaması
Kurum tarafından gerçekleştirilen tecil ve taksitlendirme işlemlerinin tam ve doğru olarak muhasebe kayıtlarına alınmadığı görülmüştür.
Amme borcunun vadesinde ödenmesi veya haczin tatbiki veyahut haciz edilmiş malların paraya çevrilmesi amme borçlusunu çok zor duruma düşürecekse, borçlu tarafından 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 48’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca borcun tecil edilmesi istenebilmektedir. Borçlu tarafından talep edilmesi ve gerekli şartlarda teminat gösterilmesi durumunda, alacaklı amme idaresi 36 ayı geçmemek üzere amme alacağını tecil edebilmektedir. Tecil ve taksitlendirme yetki tutarları, borçluların başvuruları, borçlunun çok zor durum halinin incelenmesi, tecil ve taksitlendirme süreleri, teminata ilişkin hususlar Kurumun yayımlamış olduğu 2024/12 sayılı Genelge’de detaylı olarak açıklanmıştır.
Aynı zamanda, 2018/11500 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’na dayanılarak hazırlanan Sosyal Güvenlik Kurumu Alacaklarının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 48/A Maddesine Göre Tecil ve Taksitlendirilmesine İlişkin Yönetmelik ile Kuruma olan yükümlülüklerini süresinde yerine getirmiş olmakla birlikte son bir yıl içinde borçlarını ödeyememiş olan uyumlu prim borçlularının borçlarını Kanun’un 48/A maddesi uyarınca taksitlendirerek ödeyebilmelerine ilişkin işlemleri düzenlemek amaçlanmıştır.
Sosyal Güvenlik Kurumu Muhasebe Yönetmeliği’nin 37 ve 73’üncü maddelerine göre, gelirlerden alacaklar veya gelirlerden takipli alacaklar ya da diğer faaliyet alacakları hesabında kayıtlı tutarlardan mevzuatı gereğince tecil veya tehir edilen tutarların vadesine göre bir yıl veya faaliyet dönemi ile sınırlı olarak tecil ve tehir edilen tutarların 122 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı’nda, bir yılı aşan süreyle tecil ve tehir edilen tutarların ise duran varlıklar ana hesap grubunda yer alan 222 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı’nda takip edilmesi gerekmektedir.
Kurum son 5 yılda 295.989 işveren dosyası üzerinden 49.716.832.516,00 TL tutarında alacağını 6183 sayılı Kanun’un 48 ve 48/A maddeleri kapsamında tecil etmiş ve tecil işlemi uygulanan 16.497 işveren dosyasında ise 951.009.594,00 TL tutarında tecil işlemi bozulmuştur.
Kurum cari ve geçmiş yıl muhasebe kayıtlarının ve 122/222 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı’nın detay kod bazında yardımcı defterlerinin incelenmesi sonucunda, tecil ve taksitlendirilen Kurum alacaklarının muhasebe kayıtlarında gösterilmediği ve bu kapsamdaki tecil ve taksitlendirmeler için 2022 yılından bu yana muhasebe kayıtlarında işlem yapılmadığı tespit edilmiştir. 6183 sayılı Kanun’un 48 ve 48/A maddeleri uyarınca yapılan tecil ve taksitlendirme tutarlarına, Kurumun bu kapsamdaki kısa ve uzun vadeli alacak tutarlarına ve ödeme veyahut iptal işlemi nedeniyle ortadan kalkan taksitli alacak tutarlarına Kurum mali tabloları üzerinden ulaşılamamaktadır.
Kamu İdaresi tarafından, yeni yazılım projesi tamamlandığında tecil ve taksitlendirmelere ilişkin mali işlemlerin muhasebe kayıtlarına tam ve doğru olarak kaydedilebileceği ifade edilmiştir.
Kurum mali tablolarının gerçeğe uygun, tam ve doğru bilgi vermesinin sağlanması amacıyla gerekli yazılım çalışmalarının tamamlanması, tecil edilen kamu alacaklarının vadesine göre 122/222 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı’nda takip edilmesi gerekmektedir.
Tecil İşlemleri İçin Alınan Teminatların Tam ve Doğru Muhasebeleştirilmemesi
Kanun’un 48 ve 48/A maddeleri kapsamında tecil edilen Kurum alacakları için alınan teminatların ve borçlunun malları üzerine uygulanan haciz işlemlerinin teminat kabul edildiği hallerde bu teminatların tam ve doğru muhasebeleştirilmediği görülmüştür.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 48’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, amme borçlusunun alacaklı tahsil daireleri itibarıyla tecil edilen borçlarının toplamının 50.000,00 TL üzerinde olması halinde bu tutarı aşan kısmın yarısı kadar teminat alınması gerekmekle beraber bu tutarın altında kalan borçlar için teminat alınması gerekmemektedir. Kanun’un 48/A maddesi kapsamında yapılacak tecil işlemlerinde ise amme borçlusunun Kuruma olan borçlarının toplamının 500.000,00 TL’yi aşmaması halinde teminat aranmayacak olup bu tutarı aşması halinde aşan tutarın %25’i kadar teminat alınması gerekmektedir. İki maddede de görüldüğü üzere belli bir tutarın üstündeki borçlar için teminat alınması öngörülmüştür.
Adı geçen Kanun’un hem 48 hem de 48/A maddesinde, haciz yapılmışsa hacizli malın teminat yerine geçeceği hükmüne yer verilmiştir. Tecil edilen kamu alacağı ile ilgili olarak daha önceden yapılmış olan hacizler yapılan ödemeler oranında kaldırılacaktır. Ayrıca, 6183 sayılı Kanun’un 56’ncı maddesinde; karşılığında teminat gösterilmiş bulunan amme alacağı vadesinde ödenmediği takdirde borcun 15 gün içinde ödenmesi, aksi halde teminatın paraya çevrileceği veya diğer şekillerle cebren tahsile devam olunacağının borçluya bildirileceği; borcun ödenmediği takdirde teminatın paraya çevrilerek kamu alacağının tahsil edileceği şeklinde düzenleme yapılmıştır.
İcra Daire Başkanlığından temin edilen veriler incelendiğinde bu kapsamda nakit veya teminat mektubu niteliğinde alınan teminatların sayısının az olduğu ve genelde alacaklar için borçluların mallarına konulan hacizlerin teminat olarak kabul edildiği tespit edilmiştir. Kurum teminat olarak kabul edilen hacizli malları 910 Alınan Teminat Mektupları Hesabı’nın 03 detay kodunda 6183 48. Madde Kapsamında Teminat İzleme yardımcı hesabında takip etmektedir.
Kamu alacağı tecil edilen borçlular ile bunlar adına muhasebe kayıtlarına alınan teminatlar karşılaştırılarak 910.03 hesabı yardımcı defterinin detayı incelendiğinde, 6183 sayılı Kanun uyarınca tecil işlemi yapılmış kamu alacakları için alınan teminat tutarları muhasebe kayıtlarında 93.367.053.383,07 TL olarak görünmektedir. Bu tutar, toplam tecil edilen tutarlardan daha yüksektir. Ancak, 910.03 6183 48’inci Madde Kapsamında Teminat İzleme yardımcı hesabının detayı incelendiğinde taksitlendirme süresi biten veya bozulan işveren dosyalarına ait teminatların halen bu hesapta takip edildiği, tecil ve taksitlendirme yapılan bir kısım dosyalar için alınan teminat tutarlarının muhasebe kayıtlarına yansıtılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından, teminat girişi yapılmayan bazı tecil ve taksitlendirme işlemleri için 2025 yılı Ocak ayı itibarıyla teminat girişlerinin tamamlandığı ve teminat alınması gereken tutarın muhasebeleştirme işlemi yapılmadan tecil başvurusunun sonuçlandırılmamasına yönelik yazılım çalışmasının devam ettiği ifade edilmiştir. Dosya bazında teminat girişlerinin tamamlandığı ifade edilse de tecil ve taksitlendirme işlemleri için alınan tüm teminat tutarları halen muhasebe kayıtlarında gösterilmemektedir.
Tecil edilen kamu alacaklarını garanti altına almak amacıyla alınan teminatların bulguda belirtilen hususlara dikkat edilerek tam ve doğru bir şekilde muhasebe kayıtlarında takip edilmesi gerekmektedir.