|
ÖZET: Sosyal Güvenlik Kurumu ile iştirak şirketi arasında imzalanan “Arsa Bedeli Karşılığı İnşaat Yaptırılmasına İlişkin Protokol” çerçevesinde yürütülen faaliyetlerde önemli eksiklikler tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamı dışında gerçekleştirilen bu işlemlerde, taşınmazların devri ve inşaatların tamamlanması sürecinde çeşitli sorunlar yaşanmıştır. Protokolün belirlediği süreler içinde yükümlülüklerin yerine getirilmemesi, kesin hesapların çıkarılamaması ve genel mahsuplaşmanın yapılamaması gibi durumlar, Kurumun ihtiyaç duyduğu binaların zamanında temin edilmesini engellemiştir.
Protokolün 4. ve 13. maddeleri gereğince, taahhüt edilen işlerin eksiksiz tamamlanması ve yükümlülüklerin ihlali durumunda ihtarname verilmesi öngörülmüştür. Ancak, kabul aşamasındaki inşaatlarda tespit edilen eksiklikler ve hatalı imalatlar, Kurumun işleyişinde sorunlar yaratmaktadır. Bu durum, hukuki süreçlerin başlatılmasına ve acil müdahalelere yol açmıştır. Ayrıca, mevcut protokol süresinin uzatılması ve yeni bir protokolün yürürlüğe girmesi, mevcut sorunların çözümüne katkı sağlamamaktadır. Kamu İdaresi tarafından yürütülen işlemlerde, eksikliklerin giderilmemesi ve yeni protokollerin yapılması, benzer sorunların tekrar yaşanmasına neden olabilecektir. Kurumun ihtiyaç duyduğu hizmet binalarının temininde yaşanan gecikmeler ve eksiklikler, mali yükümlülükleri artırmakta ve süreçleri karmaşık hale getirmektedir. Dolayısıyla, mevcut protokol kapsamındaki eksikliklerin bir an önce giderilmesi ve kesin hesapların tamamlanması büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Arsa Payı Karşılığı İnşaat Yaptırılmasına İlişkin Protokol Kapsamında Yürütülen Faaliyetlerde Eksikliklerin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na tabi olmaksızın, Kurum ile Kurumun iştiraki olan bir şirket arasında şirketçe de uygun bulunan Kurum mülkiyetindeki taşınmazların ekspertiz bedelleri üzerinden şirkete devri ile devir bedeli karşılığında Kurum ihtiyacı binaların yapılması konulu “Sosyal Güvenlik Kurumuna Arsa Bedeli Karşılığı İnşaat Yaptırılmasına İlişkin Protokol” kapsamında yapılan bazı iş ve işlemlerde eksiklikler görülmüştür.
Protokole ilişkin iş ve işlemlerde eksikliklerin giderilememesi, yapılan işlere ilişkin kesin hesapların çıkarılamaması ve genel mahsuplaşmanın yapılamamasına rağmen Kurum iştiraki şirkete satılmak amacıyla devredilecek taşınmazlar karşılığında yeni hizmet binaları yapmasını öngören “Sosyal Güvenlik Kurumuna İnşaat veya Proje Yaptırılmasına İlişkin Protokol” yürürlüğe konulmuştur.
Protokol Kapsamında Yaptırılan Bazı İşlerde Eksikliklerin Tamamlanmaması
Kurum ile Kurumun ortağı şirket arasında yapılan Protokol kapsamında arsa bedeli karşılığı yaptırılan inşaatlardan bazılarındaki eksikliklerin tamamlanmadığı görülmüştür.
Protokol’ün 4’üncü maddesinde, sözleşmede yapılması taahhüt edilen işlerin tamamının proje ve şartnamelerine uygun olarak belirtilen süre içerisinde tam ve eksiksiz olarak yerine getirilmesi, protokole taraf olan şirketin yükümlülükleri arasında sayılmıştır. Aynı Protokol’ün 13’üncü maddesinde ise bu protokolden doğan yükümlülüklerin taraflardan biri tarafından ihlal edilmesi veya süresi içerisinde yerine getirilmemesi halinde ihtarname çekileceği, ihtarname ile verilen sürenin sonunda halen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde başka ihtara gerek kalmaksızın protokolün fesih olacağı ve bu durumda doğabilecek zararları talep etme hakkının bulunduğu taraflarca kabul edilerek Protokol imzalanmıştır.
Söz konusu Protokol kapsamında yapılan işlerden kabul işlemlerine başlanan üç yapım işi için kabule engel nitelikte olmamakla birlikte kusur ve noksanlıklar bulunmaktadır. Kabul eksikliklerinin şirket tarafından yerine getirilmesi halinde kabul tutanakları onaylanacaktır. Ancak, iki işe ilişkin eksikliklerin kabul tutanaklarında belirtilen süreler üzerinden yıllar geçmesine rağmen tamamlanamadığı tespit edilmiştir. Geçici kabul noksanlıkları giderilemeyen binaya ilişkin olarak hukuki süreçler devam etmektedir. Ayrıca, kabul aşamasındaki bu işlerde tutanak altına alınan eksikliklerin yanı sıra Kurumun kullanırken sorun yaşamasına neden olan hatalı imalatların bulunduğu da görülmüştür. Kurum tarafından acil olarak yapılması gereken bazı hatalı imalat ve uygulamalara mahsuplaşmak üzere müdahale edilmektedir. Bunun yanında, Kurum tarafından kabulü yapılan diğer binalarda ortaya çıkan eksik ve hatalı imalatların tamamlanması veya onarılması da Protokole taraf olan Kurum iştirakinden istenilmektedir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Eserin Kabulü” başlıklı 477’nci maddesinde, usulüne göre gözden geçirme sırasında fark edilemeyecek olan ayıplar için yüklenicinin sorumluluğunun devam ettiği, eserdeki ayıp sonradan ortaya çıkarsa iş sahibinin gecikmeksizin durumu yükleniciye bildirmek zorunda olduğu ve bildirmezse eserin kabul edilmiş sayılacağı hüküm altına alınmıştır. Kanun’un 478’inci maddesinde ise zamanaşımı süreleri düzenlenmiştir.
Kamu İdaresi tarafından, geçici kabul eksiklikleri tamamlanamayan hizmet binası için hukuki sürecin devam ettiği ve kesin kabul eksiklikleri bulunan bir bina için ise eksikliklerin yükleniciye tamamlattırılmaya çalışıldığı ifade edilmiştir.
Protokol kapsamında yaptırılan binalarda tespit edilen hatalı imalatların zamanaşımına uğramadan şirkete bildirilmesi, ayıpların giderilmesine yönelik geçici kabul noksanlıkları bulunan yapım işi dışındaki yerler içinde hukuki süreçlerin takip edilmesi ve kabul eksiklikleri bulunan üç yapım işindeki eksikliklerin tamamlatılması veya Protokol’ün 13’üncü maddesine göre işlem tesis edilmesi gerekmektedir.
Protokol Kapsamında Yaptırılan Bazı İşlerde Kesin Hesapların Çıkartılamaması ve Mahsuplaşmanın Yapılamaması
Kesin kabulü yapılıp yapımı tamamlanan inşaatların kesin hesapların yapılmaması nedeniyle inşaat bazında mahsuplaşmaların tüm işlerde yapılamadığı, mahsuplaşmaların tamamlanamaması nedeniyle protokolün süresinin uzatıldığı ve protokolün süresinin uzatılması nedeniyle de genel mahsuplaşmanın yapılamadığı görülmüştür.
Kurum ile Kurum iştiraki olan şirket arasında yapılan Sosyal Güvenlik Kurumuna Arsa Bedeli Karşılığı İnşaat Yaptırılmasına İlişkin Protokol’ün 10’uncu maddesi uyarınca, inşaatın sözleşme hükümlerine göre yapılacak kesin hesabından sonra 60 gün içerisinde mahsuplaşma gerçekleştirilmelidir. Kurum tarafından devredilen ve ekspertiz raporuyla değerlenen taşınmazların değerleri ile yapılan inşaatın tüm imalat süreçlerinin ve faturalarının değerlendirilerek oluşturulacak kesin hesap sonucu hesaplanan inşaat maliyetinin birbiriyle karşılaştırılması ve duruma göre Kurum ile şirket arasındaki alacak-borç ilişkisinin ortaya çıkartılması gerekmektedir. Ancak, yapılan inceleme sonucunda Kurumun ortağı olduğu şirket tarafından fatura kesilememesi nedeniyle 9 iş için kesin hesabın çıkarılamadığı ve sonucunda inşaat bazında mahsuplaşma yapılamadığı tespit edilmiştir.
Protokol’ün 10’uncu maddesinin devamında; bu çerçeve Protokolün 5 yıl süre ile geçerli olacağı, Kurum Yönetim Kurulu ile bu sürenin uzatılabileceği ve sürenin bitimi sonunda genel mahsuplaşma yapılarak çıkacak farkın 1 yıl içinde ödeneceği düzenlemesi yapılmıştır. Protokol’ün süresi 13.01.2017 yılında bitmiş olmasına rağmen Yönetim Kurulu Kararı’yla toplamda 9 kez olmak üzere 13.10.2023 tarihine kadar uzatılmıştır.
Protokol hükümleri uyarınca kesin hesapların çıkarılarak mahsuplaşmaların yapılma sürecinin hızlandırılması gerekmektedir.
Protokol Kapsamındaki Eksiklikler Giderilmeden Yeni Bir Protokol Yapılması
Mevcut işlerdeki eksikliklerin giderilememesine rağmen, Kurum iştiraki şirkete satılmak amacıyla devredilecek taşınmazlar karşılığında yeni hizmet binaları yapılmasını öngören yeni bir protokol yürürlüğe konulduğu görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 49’uncu maddesinde, Kamu idarelerine ait malları edinme, kiralama, tahsis, yönetim, kullanma ve elden çıkarma işlemlerinin mevzuatında öngörülen kurallar dahilinde verimlilik ve tutumluluk ilkesine göre yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
Kurumun ihtiyaç duyduğu hizmet binalarının kiralama, satın alma, yapma/yaptırma veya düzenlenen protokol çerçevesinde kamu kurum ve kuruluşları ile Kurum iştiraklerine doğrudan yaptırma suretiyle temin edilmesi 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 423’üncü maddesinde İnşaat ve Emlak Daire Başkanlığının görevleri arasında sayılmıştır. Kurumun ihtiyaç duyduğu hizmet binalarının temini için 4 farklı yol öngörülmüştür.
“Sosyal Güvenlik Kurumuna Arsa Bedeli Karşılığı İnşaat Yaptırılmasına İlişkin Protokol” kapsamında yapılan iş ve işlemler değerlendirildiğinde, Kurumun ihtiyacı olan binaların ek protokollerde öngörülen sürelerde tamamlanamadığı, kabule ilişkin eksikliklerin bulunmasına rağmen bu eksikliklerin giderilemediği, eksik veya hatalı imalatların tespit edilmesine rağmen şirket tarafından bunların yerine getirilmediği ve mahkeme süreçlerinin doğması nedeniyle Kurumun bazı taşınmazları ihtiyacına uygun ve öngörülen zamanda temin edemediği tespit edilmiştir.
Kurum iştiraki olan şirket tarafından, mevcut işlerin tamamlanması ve mahsuplaşmanın sağlanması amacıyla mevcut protokolün süresinin uzatılması talebinde bulunulmasına rağmen, Yönetim Kurulu Kararı’yla Kurum iştiraki şirkete satılmak amacıyla devredilecek taşınmazlar karşılığında yeni hizmet binaları yapmasını öngören “Sosyal Güvenlik Kurumuna İnşaat veya Proje Yaptırılmasına İlişkin Protokol” yürürlüğe konulmuştur.
İlk protokol kapsamında yapılan yapım işleri ile protokole ilişkin işlemlerin Kurumun ihtiyacına uygun olarak zamanında tamamlanamaması, mevcut protokolün 9 kere uzatılmış olmasına rağmen sürecin askıda kalması, şirketin protokolden kaynaklı yükümlülüklerini süresi içerisinde yerine getirememesi ve Kurumun protokol kapsamında yapılan işlemler sonucunda ek mali külfetlere katlanması sebepleriyle benzer şartlarla yeni bir protokol yapılmasının benzer sorunlara yol açabileceği değerlendirilmektedir.