|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, belediye şirketinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında istisna tutulan mal ve hizmet alımlarına dair usul ve esaslarının belirlenmediğini ortaya koymaktadır. Kanun’un 3. maddesinin (g) bendi, belediye şirketlerinin ticarî faaliyetleri çerçevesinde, 95.508.971,00 TL’yi aşmayan alımlarının istisna olduğunu belirtmektedir. Ancak, bu alımlar için gerekli düzenlemelerin eksikliği, kamu ihale süreçlerinde şeffaflık ve rekabet ilkelerinin ihlal edilmesine yol açabilir.
Kanun’un 60. maddesi, ihale süreçlerinde belirli ilkelere uyulmasını zorunlu kılmakta ve bu ilkelere aykırı hareket edenler için müeyyideler öngörmektedir. İstisna kapsamındaki alımlar için belirli usul ve esasların olmaması, bu alımların yönetiminde belirsizlik yaratmaktadır. 4964 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesi, bu eksikliklerin giderilmesi için gerekli düzenlemelerin 30 gün içinde yapılması gerektiğini ifade etmektedir. Belediye şirketinin Kamu İhale Kurumu’na yaptığı başvuru sonucunda, istisna kapsamındaki işler belirlenmiş olsa da, henüz usul ve esasların oluşturulmadığı anlaşılmaktadır. Şirket, 2025 ve sonrası için bu düzenlemelerin hazırlanma aşamasında olduğunu belirtmiştir. Bu bağlamda, istisna kapsamındaki alımların belirli kurallara tabi olması, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından önem taşımaktadır. |
BULGU: İstisna Kapsamında Yapılacak Alımlar İçin Usul ve Esasların Belirlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirketin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile istisnaya tabi tutulan mal ve hizmet alımlarına ilişkin usul ve esaslarının olmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendinde; belediye şirketlerinin de içinde bulunduğu kuruluşların, ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 2024 yılı için 95.508.971,00 TL’yi aşmayan mal veya hizmet alımları, ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri haricinde bu Kanun’dan istisna edilmiştir.
Aynı Kanun’un 60’ıncı maddesinin son fıkrasında; “5’inci maddede belirtilen ilkelere ve 62’nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da yukarıda belirtilen müeyyideler uygulanır.” düzenlemesi yer almaktadır.
Kanun’un 60’ıncı maddesinin atıfta bulunduğu 5’inci maddesinde ise idarelerin, bu Kanun’a göre yapacakları ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu; aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Bu çerçevede, 3’üncü maddeye göre istisna tutulan alımlarla ilgili olarak, 4734 sayılı Kanun’da esas ve usullerin belirlenmesine ilişkin açık emredici bir düzenleme yer almamış olmasına rağmen, Kanun’un temel ilkelerine, yasak ve ceza hükümleri ile 62’nci maddede yer alan hususlara uyulması zorunluluğu doğmakta ve bu kapsamda temin edilecek ihtiyaçlar için esas ve usul belirlenmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır.
Bununla beraber 4964 sayılı Kanun’un geçici 1’inci maddesinin ikinci fıkrasındaki; “4734 sayılı Kanunun 3’üncü ve geçici 4’üncü maddelerinde bu Kanunla yapılan değişikliklerden dolayı hazırlanması ve yürürlüğe konulması gereken esas ve usuller, bu Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren otuz gün içinde hazırlanır ve yürürlüğe konulur. Bu düzenlemelerin yayımlanmasına kadar idareler, 4734 sayılı Kanun’un bu Kanunla değiştirilmeden önce yürürlükte bulunan 3’üncü ve geçici 4’üncü maddeleri gereği hazırlanan ve yürürlüğe konulan esas ve usulleri uygulamaya devam ederler.” ifadesi ile 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesine göre istisna tutulan alımlarla ilgili esas ve usullerin belirlenmesine cevaz verilmektedir.
Şirketin Kamu İhale Kurumuna (KİK) ana faaliyet ve üretim konusuna yönelik mal ve hizmet alımlarına ilişkin 4734 sayılı Kanun’un 3/(g) maddesi kapsamında istisna talebiyle yaptığı başvuru neticesinde KİK tarafından 2024/DK.D-198 sayılı karar alınarak istisna kapsamı ve istisna kapsamında olmayan işler belirlenmiş ancak henüz usul ve esasların belirlenmediği anlaşılmıştır.
Şirket cevabında, Şirketin 3(g) maddesi kapsamında mal ve hizmet alımının bulunmadığı ve 2025 yılı ve daha sonraki yıllarda uygulanmak üzere ve usul ve esasların hazırlanma çalışmalarının devam edildiği ifade edilmiştir.
Bu çerçevede; Şirketin, istisna kapsamına alınan mal ve hizmet alımlarını serbest olarak değil belli usul ve esaslara bağlayacak bir usul ve esas çıkarılarak yürütülmesinin uygun ve yararlı olacağı değerlendirilmektedir.