|
ÖZET: Belediyenin bazı gelir kalemleri ve idari para cezalarının tahsilat tahakkuk oranlarının düşük olduğu, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ortaya konmuştur. Gelir tahakkukları, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu gibi mevzuat çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Tahsilat/tahakkuk oranı, idarelerin tahakkuk ettirdikleri gelirlerin ne kadarının tahsil edilip bütçeye dönüştüğünü gösteren bir ölçüttür. İdeal olan, tüm tahakkuk eden gelirlerin tahsil edilmesidir. Ancak yapılan incelemelerde, 2024 yılı tahsilat oranlarının mülkiyet vergilerinde %71,86, diğer mal ve hizmet vergilerinde %39,40, harçlarda %69,69, kira gelirlerinde %50,27 ve para cezalarında %44,77 olduğu belirlenmiştir.
Düşük tahsilat oranlarının nedenleri arasında, belediyelerin iç kaynaklı sorunları ile mevzuattan kaynaklanan zorluklar yer almaktadır. Özellikle daha küçük bütçeye sahip belediyelerde etkin bir icra biriminin bulunmaması, tahsilat işlemlerinin aksamasına yol açmaktadır. Kamu İdaresi, bu düşük oranların kabul edildiğini ve tahsilatın artırılması için personel sayısının artırılması, e-haciz ve e-tebligat gibi yöntemlerin uygulanması gibi önlemler alınacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, tahsilat/tahakkuk oranlarındaki düşüklük, sürdürülebilir bir finansal yapının oluşumunu olumsuz etkilemektedir. Belediyelerin tahsilat kapasitelerinin artırılması için personel sayısının yeterli hale getirilmesi, veri paylaşımının sağlanması ve uygulayıcı personelin etkin bir şekilde eğitilmesi gibi unsurların bir arada ele alınması gerekmektedir. |
BULGU: Belediye Gelir Kalemlerinden Bazılarına İlişkin Tahsilat Tahakkuk Oranlarının Düşük Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediyenin bazı gelirleri ile idari para cezalarının tahsilinde sorunlar yaşadığı görülmüştür.
Belediye tarafından gelir tahakkukları 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve diğer ikincil mevzuat hükümlerine göre yapılmaktadır. İlçe ve il belediyeleri ayrıca 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu gereği emlak vergisi toplamaya yetkilidir.
Tahsilat/tahakkuk oranı; idarelerce tahakkuk ettirilen gelirlerin ne kadarının tahsil edilip bütçe gelirine dönüştüğünü, dolayısıyla kamu idarelerinin tahsil kabiliyetini ölçen bir göstergedir. Bu oran, idarenin gelir performansına ilişkin bir ölçüt olarak kabul edilmektedir. İdeal olan, tahakkuk etmiş tüm gelirlerin tahsil edilebilmesidir.
Yapılan incelemelerde, 2024 yılında gerçekleşen tahsilat/tahakkuk oranının; mülkiyet üzerinden alınan vergilerde %71,86, dahilde alınan diğer mal ve hizmet vergilerinde %39,40, harçlarda %69,69, kira gelirlerinde %50,27 ve para cezalarında %44,77 olduğu tespit edilmiştir.
Bazı gelir kalemlerinde tahsilat/tahakkuk oranının düşük olmasının sebepleri arasında; belediyelerin kendilerinden kaynaklanan sorunlar ile mevzuattan ve diğer kurumlardan kaynaklanan sorunlar gösterilebilir. Nispeten daha küçük bütçeli belediyelerde etkin bir icra biriminin olmayışı veya icra biriminin hiç olmayışı tahsilat işlemlerinin istenildiği gibi yapılamamasına yol açabilmektedir.
Kamu İdaresinin cevabında; yukarıda belirtilen gelir kalemlerinin tahsilat/tahakkuk oranlarının düşüklük olduğu kabul edilmiş ve gerek personel sayısının yeterli hale getirilmesi gerekse e-haciz ve e-tebligat yöntemlerinin uygulanması gibi tüm araçlar kullanılarak, tahsilat/tahakkuk oranlarının iyileştirilmesinin sağlanacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; ilgili gelir kalemleri itibariyle tahsilat/tahakkuk oranlarında düşüklük olduğu açıktır. Bu orandaki düşüklük sürdürülebilir bir finansal yapının kurulmasında eksikliğe yol açmaktadır. Finansal olarak daha sağlam bir yapının kurulabilmesi için belediyelerin tahsil kapasitelerini yükseltmeye yönelik olarak personel sayısının yeterli hale getirilmesi, e-haciz ve e-tebligat yönteminin uygulanması gibi tüm araçların kullanılması, kurumlar arası veri paylaşımının sağlanması ve uygulayıcı personelin etkin eğitimi gibi unsurların bir bütün halinde değerlendirilmesi gerekmektedir.