|
ÖZET: Açık ihale usulü hazırlıklarının zamanında başlatılmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin “Araç Kiralama Hizmet Alımı” ihalesinde pazarlık usulüyle ihale yapılmasına yol açmıştır. İhale süresinin sona ereceği bilindiği halde, gerekli hazırlıkların zamanında yapılmaması nedeniyle, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21/b maddesi uyarınca 59 günlük bir süre için pazarlık usulü tercih edilmiştir. Bu durum, kamu ihale süreçlerinin şeffaflık ve rekabet ilkeleriyle çelişmektedir.
Kamu İhale Kanunu, idarelerin ihalelerde saydamlık, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanımı gibi temel ilkeleri gözetmesini zorunlu kılmaktadır. Açık ihale usulü, bu ilkelerin sağlanması açısından esas alınan yöntemdir. Ancak, yalnızca ani ve beklenmeyen durumlar için pazarlık usulü uygulanabilir. İdarelerin, önceden öngörülebilir durumlar için bu usule başvurması mümkün değildir; bu nedenle, ihale hazırlıklarının zamanında yapılması gerekmektedir. Kent temizliği gibi sürekli ihtiyaç duyulan hizmetler için, ihale süreçlerinin zamanında planlanması ve açık ihale usulünün tercih edilmesi kritik öneme sahiptir. İdarelerin, ihale sürecini doğru bir şekilde yöneterek, kamu kaynaklarını etkin bir biçimde kullanmaları ve rekabeti sağlamak için gerekli adımları atmaları beklenmektedir. |
BULGU: Açık İhale Usulü Hazırlıklarına Zamanında Başlanmadığı İçin Pazarlık Usulü İhale Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
“Araç Kiralama Hizmet Alımı” ihalesinin süresinin bitim tarihi belli olduğu halde ihale yetişmeyeceği gerekçesiyle 2 aylık süre için pazarlık usulü ihale ile alım yapıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesinde idarelerin, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulünün ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu, diğer ihale usullerinin Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabileceği ifade edilmiştir.
Hangi şartların varlığı halinde pazarlık usulü ihale yapılabileceği, Kanun’un 21’inci maddesinde hüküm altına alınmıştır. 21’inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde; doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliği idarece belirlenen hallerde veyahut idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olduğu durumlarda pazarlık usulü ile ihale yapılabileceği belirtilmiştir.
İhale mevzuatında esas olan ihalenin ilan yapılarak, Kanun’un temel ilkelerinde belirtilen ve yeterliliği olan herkesin teklif verebildiği açık ihale usulü ile alımın yapılmasıdır. Kanun’un 21/b maddesi kapsamındaki usul, zorunluluktan doğan istisnai bir uygulama olup ihalede katılımcılık, rekabet, şeffaflık, açıklık gibi Kanun’un temel ilkeleri kısmen devre dışı bırakılmaktadır.
Kanun’un 21/b maddesine göre ihale yapabilmek için, madde de belirtilen olayların ortaya çıkması tek başına yeterli olmayıp, ayrıca ihalenin ivedi olarak yapılmasının doğması olarak belirtilen iki şartın bir arada ve birbirine bağlı olarak gerçekleşmesi zorunludur. Özellikle, idarenin görevi gereği önceden öngörmesi gereken durumlarda bu usule başvurması mümkün değildir.
Kanun’un 21/b maddesine göre yapılacak olan ihalelerin onay belgesinde bu usulün kullanılma gerekçesinin açık olarak belirtilmesi, Kanun‘da belirtilen önceden öngörülemeyen olaylar olup olmadığı ve ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunluluğu gibi durumların doğup doğmadığının tespit edilmesi ve bu hususa ilişkin bilgi ve belgelerin de ihale onay belgesi ekine konulması gerekmektedir. Madde metninde belirtilen özel durumların bulunmadığı ve gösterilen gerekçelerin öngörülebilir olduğu veya ivedilik niteliği taşımadığı durumlarda, yapım işi kapsamında faaliyet gösteren ve yeterlik kriterlerini sağlayan tüm firmaların katılabileceği ihale usulü ile iş gerçekleştirilmelidir.
4734 sayılı Kanun’un İkinci Kısmında “İhale Süreci”ne yer verilmiş olup İdareler burada öngörülen süreleri dikkate alarak, yapacakları ihaleleri bu doğrultuda planlamalıdırlar.
2024/88872 ihale kayıt No.lu “Çöplerin Toplanması, Nakli, Cadde, Sokak, Meydan ve Pazaryerlerinin Makine ile Süpürülmesi Amacıyla Araç Kiralama Hizmet Alımı” ihalesi iş bitim tarihi 31.12.2024 ‘dür.
Yapılan incelemede, söz konusu iş ile ilgili iş bitim tarihi belli olduğu halde yeni ihale hazırlıklarına zamanında başlanılmayarak; “4734 sayılı Kamu İhale Kanununda hazırlık süresi, ilan süresi, itiraz süresi ve sözleşmeye davet süreleri hesaplandığında iş başlama süresi 01.01.2025 tarihine yetişmeyeceği” gerekçesiyle 01.01.2025-28.02.205-25 tarihleri arasındaki 59 günlük süre için 4734 sayılı Kanunun 21/b maddesi uyarınca ihale (2024/1837146 İKN’li) yapılarak alım yapıldığı görülmüştür.
Kent temizliği için söz konusu araç kiralama alım işi niteliği itibarıyla devamlılık arz eden bir iş olduğu için bu iş ile ilgili kiralanacak araçlara da tüm yıl boyunca ihtiyaç duyulmaktadır ve bunun İdare açısından öngörülebilir bir durum olduğu çok açıktır.
Bu itibarla, önceden öngörülebilir nitelikteki işler için 4734 sayılı Kanun’un 21/b maddesi kapsamında alım yapılmamalı, ihale hazırlıklarına zamanında başlanılarak açık ve rekabetçi ihale kurallarının geçerli olduğu açık ihale usulü tercih edilmelidir.